Espainiako Trantsizioa: Ekonomia, Gizartea eta Politika

Garapen ekonomikoa eta gizarte-eraldaketak

1957-1959 artean, autarkia politikaren porrota ikusita, gobernuko teknokrata berriek —Opus Deirekin lotutako ministroek— ekonomia liberalizatzeko neurriak hartu zituzten. 1959ko Egonkortze Planaren bidez, gastu publikoa murriztu, kredituak kontrolatu, pezeta debaluatu eta inportazioei zein atzerriko inbertsioei ateak ireki zitzaizkien.

Desarrollismoa eta hazkunde ekonomikoa

Hasieran ondorio sozial gogorrak izan ziren, baina epe ertain eta luzera garapen ekonomikoa bultzatu zuen, 1960ko hamarkadako “desarrollismoa” deritzona. 1962tik 1975era bitartean, BPGa eta biztanleko errenta bikoiztu egin ziren.

• Hazkundearen arrazoiak: Liberalizazioa, turismoaren gorakada, industria-planifikazioa eta lan-indar merkea.
• Arazoak: Sektoreen arteko desorekak, eskualdeen arteko aldeak, gizarte-zerbitzu eskasak eta 1973ko petrolio-krisia.

Gizartearen eraldaketa sakona

Espainia nekazal gizarte batetik gizarte industrial eta urbano batera igaro zen. Landa-exodoak eta emigrazioak egitura soziala aldatu zuten, klase ertaina zabalduz eta emakumeen presentzia lan-merkatuan handituz.

Eliteak eta erregimen frankistaren euskarri instituzionalak

1959ko inflexio-puntuaren ondoren, falangisten eragina ahuldu eta elite teknokratikoak indartu ziren. Banka handiek eta monopolio-enpresek kontrolatu zuten ekonomia, estatuaren babesari esker.

Euskarri instituzionalen egokitzapena

Erregimenak errepresioa mantendu zuen, baina instituzioak modernizatu zituen:

• 1966ko Prentsa eta Inprenta Legea: Zentsura arindu zuen.
• 1967ko Lege Organikoa: “Demokrazia organikoa” finkatu eta monarkiaren oinordekotza bermatu zuen.

Erregimenaren finkapena: babesa eta oposizioa

Hazkunde ekonomikoak babes soziala eta indiferentzia ekarri zituen, baina oposizioa ere indartu zen. Comisiones Obreras (CCOO) eta UGT berrantolatu ziren, eta ikasle-mugimenduak zein alderdi politiko klandestinoek (PCE, PSOE) demokrazia eskatu zuten. Euskal Herrian, ETA sortu zen 1959an.

Frankismoaren krisia (1969–1975)

Azken urteetan, krisi ekonomikoak eta gizarte-gatazkek erregimena ahuldu zuten. 1973ko Carrero Blancoren hilketak eta 1975eko exekuzioek nazioarteko gaitzespena eragin zuten. Francisco Francoren heriotzak (1975eko azaroaren 20an) trantsizio demokratikorako bidea ireki zuen.

Erreforma politikoa eta trantsizioa

Trantsizioa “adostasunaren bidezko” prozesua izan zen. Adolfo Suárezen gobernuak Erreforma Politikorako Legea bultzatu zuen, 1977ko hauteskunde demokratikoak ahalbidetuz.

1978ko Konstituzioa eta 1979ko Gernikako Estatutua

1978ko Konstituzioak Espainia monarkia parlamentario gisa definitu zuen. Euskal Herrian, 1979ko Gernikako Estatutuak autogobernua berreskuratu zuen, Kontzertu Ekonomikoa eta eskumen propioak (Ertzaintza, hezkuntza, etab.) ezarriz.