Frankismotik Trantsiziora: Garapena, Krisia eta Demokrazia

Garapen Ekonomikoa eta Gizarte Aldaketak

1957 eta 1959 artean, Nazioarteko Moneta Funtsaren zuzendaritzapean, erregimen frankistak ekonomia eraberritzeko lege-multzo bat onartu zuen. Prozesu honen helmuga nagusia 1959ko Egonkortze Plana izan zen. Aldaketa honen gidariak 1957ko gobernu berrian sartutako teknokratak izan ziren, Opus Deiko kideak, hala nola Navarro eta Ullastres. Hauek eraginkortasun tekniko eta ekonomikorantz bideratutako politika neoliberalak ezarri zituzten.

Helburu ekonomikoak eta liberalizazioa

Helburu nagusiak atzerriko kapitala erakartzea eta gastu publikoa nahiz inflazioa murriztea ziren. Horretarako, pezetaren bihurgarritasuna ezarri zen, soldatak eta gastu publikoa izoztu ziren inflazioa kontrolatzeko, eta estatu-interbentzionismoa nahiz erregulazioa murriztu ziren (liberalizazioa). Azken helburua Espainiako ekonomia nazioarteko merkatuan eta Europako Erkidego Ekonomikoan integratzea zen.

Garapen Planak eta hazkunde bizkorra

Ondoren, López Rodók frantziar ereduan oinarritutako Garapen Planak bultzatu zituen (1964-1975). 1960-1973 artean hazkunde bizkorra eman zen turismoari, atzerriko kapitalaren inbertsioari, esportazioei eta emigranteen dibisei esker. Espainia herri industrial bilakatu zen, baina honek landa-exodo masiboa eragin zuen.

Aldaketa soziala eta egitura-arazoak

Gizarte landatar eta tradizionala izatetik, hiritar eta moderno izatera igaro zen. Langile klasea eta klase ertainak hazi ziren. Hala ere, hazkundeak egitura-arazo larriak azaleratu zituen: desberdintasun sozialak, merkataritza-balantzaren defizita eta anabasa urbanistikoa.

Eliteak eta Frankismoaren Euskarri Instituzionalak

Gizarte-aldaketa handia eman arren, erregimenak bere babesa mantendu zuen:

• Ejertzitoa: Babes leialena izan zen. 1974an Batasun Militar Demokratikoa agertu zen, armada demokratizatzea eskatuz.
• Eliza: Babesa ahuldu zen gizartearen sekularizazioagatik.
• Falangea: Bere eragina murriztu zen gizarte hezituan.
• Elite ekonomikoak: Oligarkia industrialak eta finantza gidariek babes handia eman zuten etekin ekonomikoengatik.

Erregimenaren Finkapenari Emandako Erantzuna

Frankoren diktadura nazioartean onartzeak erbesteko oposizioaren itxaropenak zapuztu zituen, baina barnealdean mugimenduak indartu ziren:

• Langile-klasea eta Ikasleak: Langile Batzordeak (CC.OO) sortu ziren, taktika gisa erabiliz.
• Munich-eko "Contubernioa" (1962): Oposizioak sistema demokratikoa eskatu zuen.
• Talde Armatuak: ETA sortu zen 1959an; beranduago FRAP eta GRAPO agertu ziren.

Frankismo Berantiarraren Krisia

1970eko hamarkadan erregimen frankista ahuldu egin zen. 1973ko abenduan, ETAk Carrero Blanco hil zuenean, erregimenaren jarraipena biziki oztopatu zen. 1975eko azaroaren 20an Franco hil zen, diktaduraren jarraipena ezinezko bihurtuz.

Erreforma Politikoa eta Hauteskundeak

1976ko uztailaren 5ean, erregeak Adolfo Suárez izendatu zuen gobernuburu. Suárezek erregimena barrutik aldatzeko estrategia abiatu zuen: Erreforma Politikorako Legea onartu zen eta 1977ko apirilean PCE legalizatu zen. 1977ko ekainaren 15ean lehen hauteskunde demokratikoak egin ziren.

1978ko Konstituzioa eta Gernikako Estatutua

1978ko Konstituzioa kontsentsu bidez onartu zen. Espainia estatu demokratiko, sozial eta zuzenbideko gisa definitu zen. Euskal Herriari dagokionez, autogobernu eskaerak Gernikako Estatutuan (1979) gauzatu ziren, Ertzaintza eta Kontzertu Ekonomikoa barne.

Krisia eta Demokraziaren Sendotzea

1981eko otsailaren 23an, Tejero teniente koronelak Kongresua asaltatu zuen, baina estatu-kolpeak porrot egin zuen. 1982ko hauteskundeetan PSOEk lortutako garaipen historikoak trantsizioaren fasea itxi eta demokrazia sendotu zuen.