Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Amerikar Iraultza: Gatazka eta Independentzia

Gatazka 1775eko apirilean hasi zen. Gertaera horiek akuilatuta, hamahiru koloniek Independentzia Adierazpena egin zuten, 1776ko uztailaren 4an. Britainiarrek, ordea, ez zuten onartu kolonien independentzia, eta, hala, kolono matxinoek, George Washington buru, gudarostea antolatu zuten metropoliaren kontra borrokatzeko.

Gerraren Bilakaera eta Bakea

Gerrak bost urte iraun zituen. Hasieran, britainiar "atorra gorriak" nagusitu ziren, harik eta Saratogan galdu zuten arte (1777). Frantziak eta Espainiak amerikar "abertzaleekin" bat egin zuten, Britainia Handiak itsasoan zuen nagusitasuna deuseztatzeko. Hala, matxinoek gero eta indar handiagoa hartu zuten, eta britainiar gudarostea menderatzea lortu zuten...

Isabel II.aren erregealdia (1843-1868)

1843ko azaroan, Espartero erbesteratu ostean, Isabel II.ak adin nagusitasuna eskuratu zuen 13 urterekin.

Hamarkada moderatua (1844-1854)

Lehen hamarkadan, Ramón María Narváez izan zen pertsonaia nagusia. Moderatuek kontrola eta ordena lortzeko prentsaren zentsura erabili zuten, eta 1844an Guardia Zibila sortu zuten. 1845eko Konstituzioa eman zen. 1846-1849 bitartean, Kataluniako eta Levanteko gerrillak Bigarren Gerra Karlista gisa kontsideratzen dira. 1851n, Bravo Murilloren gobernuan, Vatikanoarekin konkordatua sinatu zen, Mendizabalen desamortizazioa onartuz, baina hezkuntzaren kontrola berreskuratuz.

Biurteko progresista (1854-1856)

1854ko ekainean, Leopoldo O'Donnellek buruturiko Vicálvaroko altxamenduaren...

Lehen Industria Iraultzaren Gakoak

Lehen industria iraultzak ondasunak ekoizteko moduan eragin handia izan zuen:

• Tailerretatik fabriketarako jauzia ekarri zuen.
• Ondasunak eskulanaren eta manufakturaren bidez beharrean, masiboan eta bitarteko mekanikoen bidez ekoizten hasi ziren.
• Ekoizpen hori eskala handian egin zen.

XVIII. mendearen erdialdetik 1870era iraun zuen, Britainia Handian hasi zelarik.

Demografia Iraultza

XVIII. mendearen bigarren erdian, biztanleriaren hazkunde iraunkorra hasi zen Britainia Handian. Nekazaritza ekoizpena handitzeak, higienean eta medikuntzan egindako aurrerapenek, izurriak deuseztatzeak eta ezkontzen adina aurreratzeak eragin zuten hazkundea.

Nekazaritza Iraultzaren Aldaketak

Nekazaritza iraultzak aldaketak eragin zituen...

Fernando VII.aren Agintaldia (1814-1833)

Valençayko Itunaren ondoren, 1813an, Napoleonek Espainiako erregetza aitortu zion Fernando VII.ari. Haren erregealdia hainbat fasetan banatu zen.

Seiurteko Absolutista (1814-1820)

Espainian Fernando VII.aren eskutik absolutismoa berriro ezarri zen garaian, Europako gainerako herrialdeetan berrezarkuntza absolutista nagusitu zen.

Gorteetako diputatuen heren batek, joera absolutistakoak zirenak, Pertsiarren Manifestua deiturikoa sinatu zuten. Bertan, gobernu absolutua aldarrikatzen zuten. Herriaren zati baten eta, bereziki, kleroaren eta lur-jabeen laguntzarekin, Fernando VII.ak estatu-kolpea eman zuen 1814ko maiatzaren 4an. Horren ondorioz, Konstituzioa eta Cadizko Gorteek prestatutako lege liberal guztiak...

Frankismoa Francisco Franco jeneralak 1939-1975 bitartean ezarritako erregimena da, diktadura izan zena. Falangearen, Elizaren, Karlismoaren eta Faxismoaren ideologietan oinarritu zen. Bere burua izendatzeko “Caudillo” titulua asmatu zuen, eta alderdi guztiak “FET-JONS” izenekoan elkartu zituen. Frankoren diktadurak faktore militarrak (Afrikako armadako buru baitzen), nazioarteko faktoreak (negoziazioak Alemaniarekin eta Italiarekin), barne-faktoreak (Mola eta Sanjurjo generalen heriotzek bidea erraztu zioten) eta erlijio faktoreak izan zituen bere alde.

Frankismoaren Oinarri Sozialak

Frankismoak estatu kolpearen aldeko hainbat gizarte talderen laguntza jaso zuen:

• Militarrena (1939-1945)
• Eliza katolikoarena (trukean ordaina jaso)
• Hedapen

Historia Ekonomiko Mundiala: Sarrera Laburra

I. Mendebaldearen Aurrerapena

Munduan gero eta ezberdintasun gehiago sortu ziren. Hona hemen faktore funtsezkoenak:

• Geografiak garrantzia du.
• Kultura dugu faktore erabakigarria.
• Kulturarekin loturik, alfabetizazioa eta oinarrizko ezagutza matematikoak beharrezko baldintzak dira arrakasta ekonomikorako.
• Instituzio politiko eta legalak. Ekonomilari askok defendatzen dute arrakasta ekonomikoa jabetza eskubidea defendatzen duten legeetatik, zerga murriztuetatik eta gobernuaren kontrol minimotik datorrela.

Lehen Globalizazioa

Dibergentzia handia lehen globalizazioarekin hasten da.

Itsasontzien eragin handiena lur berriak deskubritzeko espedizioetan egon zen. Portugaldarren artean, 1498an, Vasco de Gama Koxintxinara...

Primo de Riveraren diktadura (1923-1930)

• Marokoko Gerran Annualgo porrota gertatu zen. Ikerketa baten ondoren, zenbait agintari zabarkeriaz akusatu zituzten.
• Miguel Primo de Rivera jeneralak estatu-kolpe bat eman zuen eta diktadura militarra hasi zuen.
• Diktadurak 1930 arte iraun zuen, 20ko hamarkadako oparotasun ekonomikoari esker.
• 1927tik aurrera, intelektual, ikasle, langile eta talde nazionalistak erregimena kritikatzen hasi ziren. Primo de Riverak babesa galdu eta dimititu egin zuen.
• Alfontso XXIII.ak gobernu berri bat osatzeko agindua eman zuen, baina jende asko aurka zegoen.
• Politikari errepublikano, sozialista eta nazionalistek Donostiako Ituna sinatu zuten monarkia erorarazteko.

Gerra Hotza (1947-1991)

1947 eta 1991 bitartean nazioarteko harremanetan...

Gizarte ekintza Errenazimenduan (XV-XVI. mendeak)

Errenazimenduak aurrerapen ekonomiko berria, gizarte-talde berriak eta munduaren ikuskera praktikoago eta arrazionalagoa ekarri zituen.

Pobreziari buruzko jarrerak Espainian

Pobreziak arazoak sortu zituen hirietan, eta batzuek eskaleen kontrako neurriak hartu zituzten, ospitaleak zentralizatuz:

• Domingo de Soto: Erdi Aroko tradizioari eutsi zion. Eskaleen askatasuna errebindikatu zuen, pobre izatea ez zela lotsagarria argudiatuz; pobreak ez ziren nahi zutelako, lan egiteko tresnarik edo prestakuntzarik ez zutelako baizik.
• Juan de Robles: Pobreen zaintza administrazio publikoaren mende egon behar zela defendatu zuen. Administrazioak eskekotasuna desagerrarazi behar zuen laguntzaren bidez, ez errepresioaren

Gaia: Franco Diktadura (1939-1959)

Erregimenaren Zutabe Ideologikoak

1. Nazional-katolizismoa: Francok pentsaera nazional-katoliko muturrekoa zuen. Estatuak eta Elizak lankidetzan jardun zuten.
2. Militarismoa: Armada nazioaren oinarria zen, baina kalea kontrolatzeko polizia armatua eta Guardia Zibila erabili zituen.
3. Ultranazionalismo Zentralista: Sentimendu zentralista nagusi izan zen. Batasun historikoaren kontzeptu falangista sartu zuten.
4. Korporatibismo Faxista: Faxismoari jarraitu zion, baina praktikan kapitalista izan zen, jabetzaren printzipio liberala onartuz. Alderdi bakarra: Falange Española Tradicionalista y de las JONS (FET y de las JONS).

Gizarteko Osagaiak

• Falangea: Franco ez zen benetako falangista, baina falangea ondo erabili zuen. José

Konstituzioa

Kokapena

1876ko konstituzioaren artikulu batzuk. 1.º F: juridikoa / E: politikoa. Egile kolektibo publikoa berrezarkuntzan MCrekin. Helburua: Espainiako konstituzio berriaren adierazpena da.

Azterketa

Termino historikoak

Alfonso XII.a: jaio zenetik 1931ra arte; bere adingabetasunean MC. 1902an koroatu zuten.

• Errege konstituzionala: aginpidea konstituzioak mugatua eta zehaztua duena.
• Gorteak: botere legegilea duten pertsonen taldea.
• Estatu konfesionala: erlijio ofizial bakarra ezartzen denean.

Ideia nagusiak

• Erlijioa: Erlijio katolikoa ofiziala; gainontzekoak eremu pribatuan (11. art.).
• Adierazpen-eskubidea: Adierazpen, biltzeko eta elkartzeko eskubidea (13. art.).
• Subiranotasuna: Subiranotasun elkarbanatua (18. art.).
• Errege/Gorte: Errege