Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Erdi Aroko hirien susperraldia eta garapena

Hiriak suspertu: XI. mendean, hiriak suspertu ziren. Handitu ziren hirien biztanleria eta garrantzia, bai soziala bai ekonomikoa. Hirien garapena oso lotuta egon zen landa-inguruneko bizi-baldintzen hobekuntzarekin. XI. mendetik aurrera landa-eremuko produktibitatea hazi zen, berrikuntza teknikoei esker, eta ondorioz elikadura hobetu.

• Biztanleriaren hazkundea.
• Nekazari asko hirietara immigratu ziren, eta hori lagungarria izan zen hirien hazkundearentzat.
• Nekazaritza-soberakinak agertu eta merkatuetan saldu ziren.

Erakunde politikoak eta monarkia

Erakunde politikoak: Bi erakunde nagusi gailendu ziren: Aita Santuaren agintea eta Inperioa. Bi aldeek beren nagusitasuna erlijio-argudioekin justifikatzen zuten;...

Afrikaren banaketa

Hedapen inperialista Afrikan hasi zen. 1870erako, europarrek fabrika batzuk eta esparru kolonial txiki batzuk besterik ez zituzten, itsasotik gertu zeuden eremuetan.

Lehen urratsak

Frantzia eta Erresuma Batuak hasi zuten Afrika kolonizatzeko prozesua.

Mediterraneoko Afrikan, Frantziak Aljeriaren okupazioa hasi zuen, eta ofizialki lurralde frantses gisa izendatu zuten. 1881ean, frantsezek protektoratua ezarri zuten Tunisian.

Egipton frantsesen eta ingelesen arteko gatazka izan zen; ingelesek Suezko kanaleko ibilbidea kontrolatu nahi zuten, Indiarako bidea ziurtatzeko.

Misiolariek, esploratzaileek eta abenturazaleek ireki zituzten Afrikako gainerako bideak europarrentzat.

Berlingo Konferentzia

Frantzia eta Belgikaren arteko tentsioa...

Zeri esaten diogu Antzinako erregimena?

XVIII. mendeko Europako monarkietan zegoen gizarte-, ekonomia- eta politika-harreman multzoari. Hiru ezaugarri funtzesko:

• Estamentusko gizarteak irautea
• Ekonomia-sistemaren oinarria 1.sektorea
• Politika sistema: monarkia absolutua

Estamentuzko gizarteak jarraitzea

Antzinako erregimenaren gizarte-antolaketako modu bereizgarria, Erdi Aroan sortuta, 3 ordenetan banatu: klero, noblezia, herri xehea. Bi ezaugarri nagusi:

• Immobilismo bertikala: herri xehekokideak ezin sartu noblezian
• Pribilegioak egotea: nobleziak eta kleroak onurak, zergak ez ordaindu eta legedi berezia zuten

Gizartearen barruko eraldaketak

Noblezia: goi-noblezia, jabetza eta diru asko. Behe-noblezia, ekonomia egoera kaskarra.

Kleroa: goi-kleroa, nobleen...

Maria Kristinaren Erregeordetza (1833-1840)

Maria Kristinaren senarra hil zenean, berak hartu zuen erregeordetza, Isabel II.a oso txikia baitzen. Dakigunez, Lehen Gerra Karlistan Maria Kristina liberalekin aliatu zen. Garai honetan, liberalak bi korrontetan banatu ziren:

• Moderatuak: Erregearen boterea mugatu nahi zutenak.
• Progresistak: Askatasun handiagoak eskatzen zituztenak.

Erreginak lehenengo hauekin (moderatuak) lan egitea erabaki zuen, eta hainbat erreforma txiki egin zituzten herriarentzat. Herriari Errege-Estatutua eman zitzaion, gutxieneko gauzak eskainiz, hala nola sufragio zentsitarioa. Hala ere, Progresistak ez zeuden pozik askatasun mugatuekin, hori dela eta, absolutisten aurkako zenbait altxamendu egin zituzten. Egoera hori ekiditeko,...

1841eko urriaren 29an, Esparterok legedi progresista ezarri zuen Euskal Probintzietan. Legedi honek administrazioa estatuaren menpe jarri zuen, aduanak barnealdetik kostaldera eraman zituen, eta foru-baimena eta Batzar Nagusiak deuseztatu zituen. Sortutako matxinadak gogor zapaldu zituen.

Foru-sistemaren Erregimen Liberalaren Hasiera

Lege honen ondorioz, hiru probintziak Espainiako gainerako lurraldeen maila berean geratu ziren administrazioan, arlo juridikoan eta muga zergei zegokienez. Halere, legeak ez zituen foruak erabat indargabetu, ezaugarri militar eta zerga bereziak mantendu baitziren estatu liberalean.

Narvaez eta Foruen Berrezarpen Partziala (1844)

1844an, Narvaezek zentralizazioak beste matxinada karlista eragingo zuen beldurrez, auzi...

Independentzia Gerra eta frantziarren inbasioa

Beste alde batetik, frantsesek 1809tik 1811ra penintsula osoaren kontrola lortu zuten, Cadiz eta Huelva izan ezik.

Gerrilla-gerra eta inbasioaren amaiera

Gerrilla-gerra sistema berria sortu zen eta hauek tropa frantsesen lana galarazten zuten, etengabeko erasoen bidez. Portugaletik ere armada ingelesak Napoleoni aurre egiten zion. Gasteizko (1813) eta Irungo San Martzialeko batailek frantziarren inbasioaren amaiera ekarri zuten.

Cadizko Gorteak eta iraultza liberala

Independentzia Gerra gertatzen ari zela, Cadizko Gorteak bildu ziren eta Espainiako iraultza liberala abian jarri zuten; Espainiako ilustratu batzuek iraultza liberal burgesa egiteko asmoa zuten. Cadiz hirian beste toki askotatik ihes egindako...

1812ko Cadizeko Konstituzioa: Sarrera

Testu hau 1812ko martxoaren 19an aldarrikatutako Cadizeko Konstituzioaren zenbait artikulu dira. Hori dela eta, testu juridiko, historiko eta publikoa dela esan dezakegu, Espainiako eta Espainiak Ameriketan zituen kolonietako herritarrei zuzenduta baitago. Testu honen egileak Cadizeko Gorteak izan ziren. Garai hartan, espainiarren eta frantsesen arteko Independentzia Gerra gertatzen ari zen.

Konstituzioaren Egitura

Konstituzioa bi zatitan banatuta dago: sarrera eta artikuluak.

Sarreran, Gorteetako diputatuek herriaren izenean hitz egiten dute, Fernando VII.a Baionan dagoelako Napoleonek bahituta. Azkenik, diputatu gisa duten betebeharra aipatzen dute, hau da, ondorengo artikuluetako legeak egitea.

Artikulu Garrantzitsuenak

Artikuluei...

Errusiako Gerra Zibila (1918-1922)

Iruzkinduko dugun mapa politiko eta militar bat da, 1918-1922 urteetakoa, Errusia Sobietarra dugu ikusgai. (Oharra: Mapak legenda du).

Armaden Kontrolpeko Eremuak

Kolore desberdinetan, Armada Gorriaren eta Zuriaren kontrolpeko eremuak eta Brest-Litovskeko Itunaren araberako lurrak ikus daitezke:

• Armada Gorria (Sobietarren aldekoak): Trotski zen Armada Gorriko sortzailea.
• Armada Zuria (Tsarraren aldekoak eta antiboltxebikeak): Iraultzaren aurka zeuden. Nikolas II.a Romanov tsarra eta bere familia Jekaterinburgon fusilatu zituzten.

Azterketa

Geziekin armada nagusien mugimenduak adierazten dira. Lerro etenekin Transiberiar ibilbidea ikus daiteke.

1917ko Iraultza Boltxebikea

1917ko urrian gertatu zen.

Kausa Nagusiak

• Errusiaren

Frankismoa Euskal Herrian (1939-1975)

Sarrera: Diktadura frankista

Gerra Zibila irabazi zuenetik, Francok 1975ean hil zen arte gobernatu zuen Espainia modu diktatorialean, baina denboran zehar bere erregimenak aldaketak jasan zituen. Francok ezarritako diktadura pertsonala izan zen, eta hurrengo printzipioetan oinarritzen zen: nazionalismoa, katolizismoa, tradizionalismoa eta autoritarismoa. Esan beharra dago Frankismoak hasieran faxismoaren itxura, sinboloak eta erakundeak erabili zituela, baina laster erregimena ezaugarri propioekin finkatu zen. Francoren izaerari dagokionez, militarra zen; ondorioz, autoritatean eta diziplinan oinarritzen zen, eta oso zuhurra eta hotza zenez, ondo moldatzen zen jendea kontrolatzeko orduan. Ez zuen izaera politiko...