Lehen hezkuntza mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Erantzukizun Politikoen Legea

• Gaia: Juridikoa (legea).
• Edukia: Politikoa (oposizio politikoak isiltzeko).
• Testuingurua: 1939ko otsailaren 13an, Gerra Zibila amaitu eta Estatu frankistaren sorrera.
• Egilea: Sartu berri den gobernu frankista.
• Hartzailea: Espainiar nazioa.
• Helburua: Mugimendu Nazionalaren aurka jarri direnak zigortzea.
• Egitura: Bi zatitan:
  • 1-2. paragrafoak: Legeak nork sortu dituen.
  • 2. korpus juridikoa.

Termino garrantzitsuak:

• BOE: Boletín Oficial del Estado.
• Fronte Popularra: Gobernu eskuindarren aurka egiteko sortutako alderdia.

Ideia nagusiak:

• Ideia nagusia: Mugimendu Nazionalaren aurka jarri direnak zigortzea.
• Bigarren mailakoak:
  • Zeintzuk izango diren zigorrak.
  • Nork aplikatuko dituen zigorrak.

Azalpena:

9. gaia: Oinarri ideologikoak eta gizartekoak...

Seiurtekoan (1868-1874) erregimen demokratikoa ezartzeko saiakerak huts egin ondoren, Borboien erregetza berrezarri, eta Espainia liberalismo zentsitariora itzuli zen. Politika sistema berria Cánovas del Castilloren burutapena izan zen, bi alderdi handien botere-txandaketan oinarrituta: kontserbadorea eta liberala.Amadeo I.Ak abdikatzean (1873), Gorteak bildu eta Errepublika proklamatu zuten, baina zailtasunak oso handiak zirenez (gerra karlista, mugimendu kantonalista …) ezegonkortasun politikoa gero eta handiagoa izan zen, eta Alfontso XII.A itzultzearen aldekoek gero eta indar gehiago hartu zuten, horregatik 1874ko abenduan Martinez Camposen altxamendua gertatu zenean begi onez hartu zuten armadak eta indar politiko kontserbadoreek Borboien

Autonomien Estatuaren Konfigurazioa

Diktadura aldian, Espainiako Estatua zeharo zentralista izan zen. Trantsizioa hasi zenean, Euskadi, Katalunia eta Galizia nazio historikotzat ezagutu ziren. Adolfo Suarezen gobernuak Estatua deszentralizatzeko prozesuari ekin zion; autonomiak eratzeko prozesuari, hain zuzen.

Lehen urratsa Katalunian egin zen: Generalitatea berrezarri zuen behin-behinean, lege-dekretu bidez, eta Josep Tarradellas izendatu zuten presidente. Euskadin, prozesua korapilatsuagoa izan zen, hiru arrazoi nagusi zirela medio: ETAren terrorismoa, abertzaleek Nafarroa euskal autonomia-araubidean sartzeko eskatzen zutela eta EAJk Konstituzioa onartu ez zuela.

Konstituzioaren erreferendumean, Katalunian baiezko biribila eman zioten. Euskadin,...

Espainiako Errestaurazioa: Sarrera eta Oinarriak

1874an, Seiurteko Iraultzaileak hondoa jo eta Errestaurazioa hasi zen Espainian. Borboitarren monarkia berrezarri zen, Alfontso XII.a errege izendatuz. Antonio Cánovas del Castillok Errestaurazioko sistema politikoa finkatu zuen eta Alderdi Kontserbadorea sortu zuen. Gizarte ordena eta aurrerabide ekonomikoa bermatuko zituen sistemaren oinarri juridikoak finkatu zituen, herritarren demokrazia eskaerei entzungor eginez eta hauen eskubide indibidualak ezerezean utziz.

1876ko Konstituzioa eta Botere Banaketa

1876an Konstituzio berria onartu zen, 1845ekoaren antzera, baina hau malguagoa eta anbiguagoa zen, liberalek eta kontserbadoreek onar zezaten. Bertan, subiranotasuna erregearen eta Gorteen esku...

Lehen Mundu Gerraren Jatorria: Bake Armatua (1890-1914)

Bismarck-en Aliantza Sistema

Alemania bateratu eta gero, Alemaniako kantzilerrak (Bismarck) aliantza-sistema bat sortu zuen bi helburu lortzeko:

• Frantzia bakartzea: 1870eko gerran Frantziak Alsazia eta Lorena galdu zituen, eta bi eskualde horiek Alemaniaren parte bihurtu ziren. Frantziar askok ez zituzten lur galera hauek onartzen.
• Balkanetako oreka mantentzea: Austriar Inperioak eta Errusiar Inperioak aurkako interesak zituzten Balkanetan. Bismarckek inperio horien arteko tentsioak leundu nahi zituen gatazkak saihesteko.

Alemaniako Politikaren Aldaketa (1890)

1890ean Alemaniako Kaiserra hil zen. Kaiser berriak Bismarck kargutik kendu zuen, eta Alemaniako politikak joera erasotzaileagoa hartu...

Gizarte Estamentala

Gizartea hiru estamentutan banatuta zegoen: noblezia, kleroa eta hirugarren estamentua.

Pribilegiatuak

• Noblezia: Lurren jabeak ziren. Lurretatik ateratzen ziren etekinetatik eta nekazariek ordaintzen zituzten zergetatik bizi ziren. Horrek esan nahi du ez zutela lanik egiten. Txanponak egiteko eskubidea eta justizia berezia zeuzkaten.
• Kleroa: Nekazarien uztaren % 10 kobratzen zuten (hamarrena). Hauek ere justizia berezia zuten. Bi klero mota zeuden: Goi Kleroa, nobleziaren parte zena, eta Behe Kleroa, nekazarien mailakoa. Halaber, klero sekularra (gotzainaren menpe, hirietan bizi zirenak) eta erregularra (monasterioetan bizi zirenak) bereizten ziren.

Pribilegiorik gabeak

Populazioaren % 90-95 ziren. Desberdintasunen aurka zeuden...

Errestaurazioaren aurkako oposizioa

Kontrako oposizioa: errepublikanoak, anarkistak eta sozialistak izan ziren. Nazionalistak ere indartu ziren:

• Katalunian: Renaixença mugimendua.
• Euskadin: Foruak abolitu izanaren ondorioz sortu zen, abolizioaren kontrako erantzun gisa, eta XIX. mende amaieran hasi zen indarra hartzen.
• Galizian: Rexurdimento mugimendua.

Oinarri ekonomikoak eta gizartea

Ekonomia sendotu egin zen arlo hauetan: nekazaritza, meatzaritza, industria (siderurgia), garraioak eta merkataritza. Gizartea eta kultura hiru mailatan banatzen zen: goi-maila, erdi-maila eta behe-maila.

Erregimenaren bilakaera

Alfontso XII.aren garaian, alderdi kontserbadorea eta liberala txandakatzen ziren. Egoera politikoa egonkorra zen hasieran. Maria Kristinaren...

Iruzkina: Konstituzio honetan (Espainiako historia osoko lehenengoa, Gorte konstituziogileek egindakoa), Gorteen legegintza-eginkizuna laburbildu eta Espainiako liberalismoaren ideiak nahiz hizkuntza finkatu ziren.

Testuaren ezaugarri nagusiak

Testu oso luze honetan, zehatz arautzen dira bizitza politikoari eta hiritarren eskubideei lotutako gai guztiak. Nazioaren ideia, berriz, Estatu unitario baten diseinuan jasota gelditu zen, eta, horren arabera, espainiar guztien eskubideak nagusitu egiten zaizkie erreinu bakoitzaren eskubide historikoei.

Egitura politiko eta soziala

Hiritarren berdintasuna lortzeko, 1812ko Konstituzioak honakoak ezarri zituen:

• Burokrazia zentralizatua.
• Fiskalitate komuna.
• Armada nazionala.
• Barruko aduanarik gabeko merkatua.

Konstituzioak...

Kolonizazioaren ondorioak

Nazionalismoa eta erromantizismoa

Nazionalismoa: Sentimendua + hizkuntza + kultura + zuzenbide berezia; joera liberal bat, nazio guztien askatasun politikoa bilatzen du.

Erromantizismoa: Sentimenduetan eta emozioetan oinarritzen den mugimendua. Herri-nazio kontzeptua sortu zen.

Kontzeptu modernoa

Kontzeptu modernoa: Frantziako iraultzaileek eta erromantikoek askatasun-ideia politikara aplikatu zuten, independentziaren alde.

Ezaugarri orokorrak Espainian

Kontzientzia nazionalistak sortu ziren: herri ezberdinak batzen joan ziren errejimen politiko-ekonomiko liberalaren ezarpenaren ondorioz. Bi etapa nagusi nabarmentzen dira: berpizkunde literarioa, linguistikoa eta historikoa; eta autogobernuaren aldeko aldarrikapena.

Euskadin

XIX. mendearen bigarren...