Autonomien Estatua: Konfigurazioa eta Eztabaida Juridikoa

Autonomien Estatuaren Konfigurazioa

Diktadura aldian, Espainiako Estatua zeharo zentralista izan zen. Trantsizioa hasi zenean, Euskadi, Katalunia eta Galizia nazio historikotzat ezagutu ziren. Adolfo Suarezen gobernuak Estatua deszentralizatzeko prozesuari ekin zion; autonomiak eratzeko prozesuari, hain zuzen.

Lehen urratsa Katalunian egin zen: Generalitatea berrezarri zuen behin-behinean, lege-dekretu bidez, eta Josep Tarradellas izendatu zuten presidente. Euskadin, prozesua korapilatsuagoa izan zen, hiru arrazoi nagusi zirela medio: ETAren terrorismoa, abertzaleek Nafarroa euskal autonomia-araubidean sartzeko eskatzen zutela eta EAJk Konstituzioa onartu ez zuela.

Konstituzioaren erreferendumean, Katalunian baiezko biribila eman zioten. Euskadin, aldiz, aurkaritza handiagoa izan zen, HBk abstentzioa eskatu baitzuen. Hala ere, parte hartu zuen % 60aren artean, % 90ek baiezkoa eman zuen. Ondoren, Katalunian eta Euskadin lehen autonomia-hauteskundeak egin zituzten.

Autonomien Gaiari Buruzko Eztabaida Juridikoa

Konstituzioaren VIII. tituluak antolamendu autonomiko berria arautzen zuen. Eztabaida bizi eta luzeen ondoren, formula anbiguoa baina denen gustukoa adostu zen, "nazionalitate" hitza sartu baitzen, kataluniarrak eta euskaldunak pozik uzteko.

Konstituzioak autonomia bihurtzeko bi bide ematen zituen:

• 151. artikulua: bide azkarrena zen, nazio historikoentzat pentsatua (Katalunia, Euskadi eta Galizia). Autogobernu maila handiagoa lortzen zen. Andaluziak ere bide hau erabili zuen, nazio historikoen eskubide berak izateko erreferenduma antolatuta.
• 143. artikulua: bide motelena zen, gainerako erkidegoentzat taxutua. Haren bidez lor zitezkeen eskumenen muga txikiagoa zen.

LOAPA Legea eta Eskumenen Gatazka

1982an, PSOEk eta UCDk LOAPA (Autonomia Prozesuaren Harmonizaziorako Lege Organikoa) adostu zuten, autonomia guztien eskumenak mugatzeko asmoz. Alderdi nazionalistek Auzitegi Konstituzionalera jo zuten, eta hark, hurrengo urtean, legearen zati batzuk Konstituzioaren aurkakotzat jo zituen. Ordutik, ez dago autonomiei eta Estatuari zer eskumen dagozkien argi eta garbi finkatzen duen legerik, eta auziak gaur egunera arte dirau.

Autonomia-prozesuaren ondoren, Espainiako mapa politiko eta administratiboa erabat aldatu zen: 17 autonomia-erkidego eta Ceuta eta Melilla hiri autonomoak sortu ziren. Horrela jaio zen Autonomien Estatua.