Isabel II.aren Erregealdia (1844-1868)

Sarrera

Isabel II.a agintean jarri zen Espartero joan zenean, eta Gorteek Isabel hamahiru urte zituela erregina bezala onartu behar izan zuten. Estatu liberal zentralista ezarri zuen, joera moderatua zuena. Alderdi liberal zentralista agintean egon zen 1854-1856 urteetan izan ezik, progresistek baitzuten boterea.

Hamarkada Moderatua (1844-1854)

Bere lehen 10 urteetan boterean, Ramón María Narváez jeneral moderatua izan zen pertsonaia nagusia. Ekintza hauek egin zituen:

• 1845eko Konstituzio moderatua ezarri zen.
• Zuzeneko zerga ezarri zitzaien herritarrei.
• Vatikanorekin konkordatua sinatu zen.
• Guardia Zibila sortu zen.

Gobernu moderatuak hauteskundeak manipulatzen zituela ikusita, (karlistak, tradizionalistak,...

13 Kolonien Iraultza

Britainia Handitik independizatu ziren gaur egungo Estatu Batuak. Nazio berriak sistema politiko liberala eta demokratikoa ezarri zuen, eta horrela, iraultza demokratikoa hasi zen mundu osoan.

Iraultzaren aurrekariak

Britainia Handiko koroaren menpe hamahiru kolonia zeuden. Lehenengo errepublika izan zen, gobernua konstituzio batean oinarritua. Britainiarrek ideia ilustratu nahiz iraultzaileak jarraitzen zituzten, berdintasuna eta askatasuna aldarrikatuz.

Hegoaldeko kolonietan esklabotza sistema zegoen. Gizartea lurjabe askeek, eskatariak eta esklaboek osatzen zuten.

Independentzia Gerra

Kolonien matxinada independentzia gerra iraultzaile bihurtu zen. Zergatiak:

• Kolonoek tratu desegokia jasotzen zuten.
• Metropoliari aberastasuna

Bigarren Mundu Gerraren Ondorioak

Ondorio Demografikoak

55 milioi hildako eta 70 milioi zauritu inguru egon ziren. Heriotza zibilen kopurua gerran parte hartu zutenena baino handiagoa izan zen, hiriak bonbardatu zirelako eta errepresalien, gosearen eta gaixotasunen ondorioz. Gerra amaitzean 30 milioi errefuxiatu zeuden. Gerran parte hartutako herrietan desoreka handiak sortu ziren sexu eta adinari dagokionez. Naziek 6 milioi judu hil zituzten.

Nazien Zapalkuntza eta Holokaustoa

1940-1944 bitartean, Alemaniak kontrolatzen zituen lekuetako lehengaiak ustiatu zituen. Zapalkuntza lurralde guztietan gertatu zen. Sobietar Batasunaren kontrako erasoen ondoren, Hitlerrek juduen hilketak hasi zituen, Holokaustoa ezarriz. Horrekin batera, bi milioi sobietar,...

1876KO KONSTITUZIOA

KOKAPENA: 1876ko konstituzioaren artikulu batzuk jasotzen ditu. Lehn mailako iturri historikoa dauka. Formaren aldetik juridikoa eta eduko politikoa dauka. Borboidarren monarkiaren berrezarkuntzaren ostean kokatzen dugu, 1876ko ekainaren 30an. Egilea Gorteak dira, kolektiboa. Testu publikoa da konstituzioa Espainar guztiei zuzenduta dagoelako eta asmoaetapa honetako Espainako konstituzio berria adierazteko.

TERMINO HISTORIKOAK (Alfonso XII: Erregea 1902tik 1931 arte) (Errege konstituzionala: Aginpidea konstituzioak mugatuta eta zehaztuta dagoenean) (Gorteak: Botere legegilea duen pertsona taldea)

(Estatu konfesionala: erlijio bakarra)

IDEIA NAGUSIAK: Los articulos.

TESTUINGURUA: Lehenengo errepublika amaitu zenean egoera politikoan...

Maria Kristinaren gobernuak 

Weimarko Errepublika Ahula: Jatorria eta Krisiak

Alemaniak Lehen Mundu Gerra galdu ondoren, behin-behineko gobernu bat eratu zuten, eta gobernu hark aurre egin behar izan zion espartakisten altxamenduari. 1919ko iraultza-ahalegin haiek komunismoa ezarri nahi zuten Alemanian, baina porrot egin zuten.

Handik pixka batera, hauteskundeak egin ziren biltzar konstituziogile bat eratzeko. Biltzar horrek, 1919an Weimar hirian elkartuta, konstituzio bat onartu zuen. Horren bidez, aurrerantzean Alemania errepublika demokratikoa izango zen. Alderdi Sozialdemokratak gehiengoa zuen Alemaniako parlamentuan, eta gobernua bere esku zuen.

Baina, hasieratik, demokrazia berri hark muturreko talde politikoen aurkaritza izan zuen. Muturreko ezkertiarrentzat erregimen...

1898ko Hondamendia

• Maria Kristina erreginaorde Alfontso XII.a hil zenean, gobernu kontserbadore eta liberalak txandakatu ziren.
• 1898ko krisia: Kubako mugimendu independentista berriz piztu zen, eta Filipinetan ere mugimendu independentista hasi zen. Horrek Espainiak Amerikan eta Asian sortutako inperioaren amaiera ekarri zuen.
• Gertaera hauen ondorioetako bat erregenerazionismoa izan zen: Espainiak atzerapena gainditzeko erreformak bultzatu zituen.

Berrezarkuntzaren Krisia (1902-1931)

Alfontso XIII.aren Erreinaldi Konstituzionala (1902-1923)

• Konstituzioak eta txandakatze sistemak jarraitu zuten.
• Kazikismoa desagerrarazi nahi izan zen, baina ez zen lortu.
• Liberalek eta kontserbadoreek ia ez zituzten herritarrak ordezkatzen.
• Euskaldun eta katalan burgesek

Francoren Erregimenaren Oinarriak

Kausak

Eskuindarrek, hala nola Renovación Española (Calvo Sotelo) eta CEDA alderdiek, ezkertiarrak gorrotatzen zituzten eta monarkiaren itzulera nahi zuten. 1937an, Francok eskuineko talde guztiak bateratu eta alderdi bakarra sortu zuen: Falange Española Tradicionalista y de las JONS, frankismoaren kontrol politikoa sendotuz. Ideologia nazionalista eta autoritarioa garatu zen, Alemaniako nazismoa eta Italiako faxismoa eredutzat hartuz. Aldi berean, Eliza Katolikoak Francoren babesa izan zuen, Errepublika garaian jasandako jazarpenaren ondorioz. Elizak eragin handia izan zuen hezkuntzan, moral publikoan eta gizarte-kontrolerako propagandan. Militarizazioa eta errepresioa funtsezko zutabe izan ziren. Armada...

Errepublikako Alderdi Politikoak

Errepublikako alderdi politikoen eta erakundeen aniztasun gehiegizkoak oso zaila egiten du horiek sailkatzea. Gainera, oso zaila da ere eskuin, ezker eta zentro sailkapen tradizionalaren arabera banatzea; izan ere, zenbait alderdik jarrera kontserbadoreak eta aurrerakoiak batera izan baititzake gaien arabera.

1. Ezkerreko alderdiak: Guztiek Errepublika onartzen zuten, behin betiko sistema politikotzat nahiz Estatuaren desagerpenerako aurrerapauso bezala. Instituzio tradizionalak errefusatzen zituzten eta autonomien aldekoak ziren. Euren helburua erreforma sakonak egitea zen.

2. Zentroko alderdiak: Lerrouxen Partido Radical eta Partido Republicano Conservador.

3. Eskuineko alderdiak: Batzuek Errepublika onartuko dute eta

Sailkapena: -Testu hau oinarrizko testu historikoa da, aztertzen ari garen garaian idatzi zelako, testua politiko ekonomikoa da, egilea banakakoa da Federico Etxebarria idatzi zuelako. Testu publikoa eta nazio mailakoa da, euskal burgesiari eta Madrilgo gobernuari bereiziki zuzenduta dagoelako. Helburua librekanbismoarekin amaitzea eta protekzionismoa mantentzea zen. Bilbon egin zen hitzaldia 1893ko abenduaren 9an, Merkataritza Itunen kontrako meeting protestan. Industria iraultzaren garaian egin zen, Sagasta gobernu burua zen, eta liberalek librekanbismoaren alde zeuden.

Analisia: Hiztegia: -Aduana zergak: Kanpo merkataritza praktikatzerakoan ordaindu behar zituzten zergak ziren. Federicok zerga hauek defendatzen ditu. -Babes sistema: Librekanbismoaren...