Amerikako iraultza
AMERIKAKO IRAULTZA:
Gatazkaren jatorria: 18.mendean britania koloniak zituen ipar amerikako egoaldean, 13 kolonioa, arazoa ekonomian du jatorria koloniek ekonomia sistema propioa garatu, horrez gain tentsio politikoa areagotu Itun koloniala zegoen indarrean autonomia handia zuten, zergen gataxka lortu 1773 britania tea acts aldarrikatu zuen tearen monopolioa bereganatzeko (bostonengo tearen matxinada benganza moduan)
Independentzia guerra:1774an kolonietako ordezkaria filadelfiako lehen biltzarrean bildu ziren, politika alorrean thomas jeffersonek amerikako iraultzaren ideologiak virginiako eskubideen aldarrikapenean idatzi zuen, AEB independentzia aldarrikapen oinarria izan zen . frantziak eta espainak laguntza militarrak eskaini britania ahultzeko.
Amerikako iraultzaren legatua: 1787 konstituzioan politika ordena berria antolatu zen estatu berriak egitura federala zuen , presidenteak botere betearazlea zuen botere legegilea kongresuari zegokion eta judiziala auzitegi gorenari zegokion.
Gizartea: Erregimen zaharrean gizazrtea 3 estamentutan banatuta dago: noblezia (errentak hartzen dituztenak), kleroa (uztaren hamarrena jasotzen dituztenak) eta 3. estamentua (estatuari zergak ordaintzen zizkienak). Lehenengo biak pribilegiatuak ziren, 3.estamentutakoak berriz ez. Jaiotzaren jatorrian oinarrituta dago , ezin daiteke aldatu, edo oso zaila da aldatzea, horregatik gizarte egonkorra dago.
Erregimen berrian berriz, 3 klasetan banatuta dago, diruaren arabera oinarrituta. Dirua aldakorra denez posible da klasez mugitzea. Hauek dira 3 klaseak: goikoa, ertaina eta behekoa. Gizarte mugikorra bihurtzen da burgesen onuran, gobernu eta admisitrazioan kargu batzuk izan ahal dituztelako.
Politika :Liberalsimoa: Liberalismoa XIX.mendean sortutako pentsamendu politikoa da eta gizabanakoaren askatasuna lortzea zn bere helburu nagusia. Gizarte estamentalaren aurkakoa, liberalismoarentzat botereak aberastasuna, burgesen eskuetan egon behar zutelako. Liberalismoa, gizakiaren eskubideen adierazpenean jasotako printzipiotan oinarritzen zen.
Erregimen berriko sistema politikoa zen liberalsimoa, liberalismoaren ideietan (konstituzioan) oinarritzen delako.
Konstituzioa: Estaut bateko lege orokor eta gorena eta bertan azaltzen dira gizabanakoaren eskubide eta askatasunak eta estatuaren funtzionamendua.
Liberalismoan gizabanakoa oso importantea denez eskubideak bermatu behar dira.
Jabego pribatua: Gizarteak gizabanakoaren jabego pribatua kontrolatzen du, (burgesek kendu zituzten jabetza lotuak mesedegarria zelako) konstituzioan espreseski idatzita dago jabego pribatua defendatu behar dela, burgesentzat hori oso inportantea delako, erosi dezaketelako eta aukera ematen die bere ondasunekin nahi dutena egiteko.
Lege aurreko berdintasuna: lege multzo bat denontzat dago nahiz eta bizi maila ezberdina izan.
Botere banatzea: 3 zatitan banatzen da haien artean elkar kontrolatzeko. -B.legegilea: parlamentuak legeak egiten ditu.-B.exekutiboa: gobernua (presidentea (berak elegitzen ditu ministroak) eta ministroak). -B.judiziala: epaileak (juezak). Hori gaur egun baina lehen. -B.legegilea parlamentua+erregea. B.exekutiboa: erregeak. -B. judiziala: juezak.
Ekonomia.:XIX.lehen: Gremioak: Artisau elkarteak eta ofizioka antolatuta. (kutxilero guztiak kale batean jartzen ziren, konpetentziarin ez egoteko, eta horrela dena kontrolatzeko).
Lur jabetza:-kolektiboa: *Familia noble: Jaurerri bateean bizi badira, haien lur eremu osoa familia osoarena da, ez pertsona bakar batena. Lurrak lotuta mantetzea da helburua seme-alabei zatitzen