Beste ikastaroak mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Espainiar Berrezarkuntza eta Liberalen Politika

Politikoki, Espainiar Errestaurazioaren lehen fasearen bukaera aldera kokatu behar gara, Maria Cristinaren Erregealdian, hain zuzen. 1876ko Konstituzio kontserbadorea zegoen indarrean, eta txandakatze sistemaren arabera Práxedes Mateo Sagasta zen gobernuburua bigarren aldiz.

Liberalak librekanbismoaren alde zeuden, eta alemaniarrekin sinatu nahi zituzten akordioek aurreko legealdian kontserbadoreen gobernuak martxan jarritako politika protekzionista eten nahi zuten. 1841ean Esparterok aduanak Ebrotik kostaldera aldatu zituen, eta ordutik aurrera Espainiar Estatuko merkatua zabaldu zen euskal lurraldeetan ekoitzitako produktuentzat.

Euskal Eskulanen Txertaketa eta Lehiakortasuna

Hurrengo 50 urteetan...

Gatazkaren testuingurua eta Karlismoaren oinarriak

Gerraren epizentroa euskal lurraldeetan kokatu zen, baina gatazkak Kataluniako, Aragoiko eta Valentziako mendialdean ere hedatu ziren. Gatazka odoltsua izan zen: ia 200.000 pertsona hil ziren, herrialdean hamahiru milioi pertsona bizi ziren garaian.

Karlismoak Euskal Herrian ospe handia izan zuen, hainbat arrazoirengatik. Alderdi horiek Euskal Herriaren barne eraketarekin bat zetozen, eta liberalen legeria-kodeen aurkakoak ziren:

• Erlijioaren defentsa gizarte-ordenan sartzen zelako.
• Foruzaletasuna tradizioaren adierazpen modura defendatzen zelako.
• Jaunen lurraren jabetzaren egitura ordena ekonomikoan txertatzen zelako.
• Legitimismo absolutista onartuta zegoelako atal politikoan (euskal foruak errege

II. Errepublika: Ezaugarriak eta Hasiera (1931)

Alfontso XIII.a erregea erbestera joan zen. Gobernuburu Niceto Alcalá Zamora ezarri zuten. Estatua eraldatzen hasi zen.

Antiklerikalismoa nabarmendu zen, Eliza Espainiako arazoen sortzailetzat hartzen baitzen. Ondorioz, 100 eliza inguru erre zituzten.

Lehenengo zeregina konstituzio berri bat idaztea izan zen. Honako hauek dira ezaugarri nagusiak:

• Estatu laikoa eta demokratikoa.
• Sufragio unibertsala.
• Berdintasuna legearen aurrean.

Biurteko Erreformista (1931-1933)

Konstituzioa ezarri aurretik zenbait erreforma egin ziren, estatua modernizatzeko asmoz. Erreforma nagusiak:

• Hezkuntza: Eliza irakaskuntzatik kendu, soldatak igo eta eskola berriak sortu.
• Militarra: Jeneral asko erretiratu ziren. Guardia Zibila

Borboitarren Dinastiaren Itzulera (1874)

1868 eta 1874 artean Seiurteko Iraultzailea eman zen I. Errepublikarekin, baina 1874ko abenduan Pavía jeneralak estatu kolpea jo zuen, Serrano gobernuburu jarriz. Espainiako arazoak konpontzeko irtenbidea monarkia berrezartzea zela esaten zen. Abenduaren 29an, Martínez Campos jeneralak pronuntziamendua egin zuen Alfontso XII.aren alde, Errege izendatuz. 1875eko urtarrilaren 9an, Alfontso XII.a Espainiara sartu zen, Errestaurazio sistema ezarriz.

Alfontso XII.a (1875-1885)

Alfontsoren erregetzako gobernuburu eta ideologo nagusia Antonio Cánovas del Castillo izan zen. Helburu nagusia egonkortasun politikoa sortzea zen, garapen ekonomiko eta soziala lortzeko.

Cánovasen neurri nagusiak

• Elizaren babesa lortzeko:

1. Arrazoiak

• Arazo ekonomiko larriak.
• Estamentuek zituzten pribilegio guztien kontrako jarrera.
• Absolutismoaren kontrako jarrera.

2. Etapak

Asanblada Nazionala (1789-1792)

Subiranotasuna:

Konpartitua.

Ideologia:

Liberala.

Gobernu mota:

Monarkia konstituzionala.

Boterearen banaketa:

• Exekutiboa: Erregea.
• Legegilea: Asanblada.
• Judiziala: Epaileak.

Sufragioa:

Zentsitarioa.

Giza Eskubideak:

Bai.

Konbentzioa (1792-1794)

• Europako herri absolutistetan iraultzaileek gero eta indar handiagoa zuten.
• Luis XVI.a hil eta herriak Konbentzio Nazionala deitu zuen sufragio unibertsalaren bidez.
• Frantzian errepublika aldarrikatu zen.
• Konbentzioan girondinoak nagusi ziren, baina jakobinoek boterea hartu zuten.

1793ko Konstituzioa (Jakobinoak)

Ideologia:

Liberal erradikala.

Gobernu mota:

Errepublika.

Errestaurazioa: Borboitarren Dinastiaren Itzulera (1874-1923)

1868 eta 1874 urteen bitartean Seiurte Iraultzailea izan zen, I. Errepublika ezarriz. Ezegonkortasun handia zela eta, 1874an, Alfontso XII.ak Canovas del Castillok bidalitako eskutitza irakurri zuen, non Espainiak arazoak konpontzeko irtenbidea monarkia zela adierazten zen. Martinez Camposek pronuntziamendua egin zuen Alfontso errege izendatuz.

Alfontso XII (1875-1885)

Gobernuburu eta ideologo nagusia Canovas del Castillo izan zen. Bere helburu nagusia egonkortasun politikoa sortzea zen, garapen ekonomiko eta soziala lortzeko. Horretarako, honako helburuak ezarri zituen:

• Bakea lortzea.
• Liberal moderatu eta aurrerakoien arteko adostasuna lortzea, bipartidismoa ezarriz.
• Militarrak politikaz

Errepublikaren bilakaera politikoa (1931–1936)

Errepublika iraun zuen bost urteetan bilakaera pendularra izan zuen: 1931ean ezker erreformatzaileak gobernua eskuratu zuen; 1933an eskuinak; eta 1936an berriro ezkerrak. Gobernu batek egindakoa besteek desegiten zuten, eta horrek eragotzi zuen larriak ziren arazoak konpontzea.

Behin-behineko gobernua (1931ko apirilaren 14tik abenduera)

Errepublika aldarrikatu ondoren, Donostiako Itunean sortutako batzorde iraultzaileak Behin-behineko Gobernua osatu zuen, Alcalá-Zamora presidente zuela. Kideak honako hauek ziren: zentroko errepublikazale katolikoak, ezkerrepublicazaleak, eta kataluniar eta galiziar nazionalistak. Intelektualak nagusi ziren. Kanpoan geratu ziren anarkistak eta komunistak, euskaldun...

Legegintza Lana eta Erreformak

Antzinako Erregimena Abolitzeko Dekretuak

• Adierazpen Askatasuna: Inprenta askatasunaren dekretua onetsi zen, idazki politikoen zentsura ezabatuz, baina ez erlijiosoena.
• Erregimen Feudalaren Amaiera: Jurisdikzio jaurerriak abolitu ziren, gremioak indargabetu eta ekoizpen kapitalistaren harreman modernoak ezarri. Landa-inguruan burgesen nekazaritza-aldaketa bultzatu zen, auzo-lurrak enkantean saltzea iragarriz. Mesta desegin zen eta herriei auzo-lurrak mugatzeko eskubidea eman zitzaien.
• Erlijio Legeria: Inkisizioa abolitu zen, hamabi kide baino gutxiagoko komentuak ezabatu, erlijio-ordenen ondasunak sekularizatu eta eliz hierarkiaren apurketa gertatu zen.
• Administrazio Eraldaketa: Lurralde-banaketarako Frantziako ereduan

1848ko Iraultza Demokratiko eta Nazionalak

Arrazoi ekonomikoen, nazioarteko politikako arrazoien eta gizarte-arrazoien ondorioz piztu zen mugimendua.

Gertaerak Herrialdeka

• Frantzia: Frantzian hasi zen, Bigarren Errepublika aldarrikatu zen eta neurri iraultzaileak hartu ziren. 1849an Luis Napoleon hautatu zuten, 1851n estatu-kolpea eman zuen eta Napoleon III.a enperadore izendatu zuten.
• Italia: Sufragio unibertsala ezarri zen, Austriaren okupazioaren amaiera. Austriar tropek Toskana, Modena eta Parma okupatu zituzten.
• Alemania: Gobernu bat izendatu zen eta konstituzio-proiektu bat egin zen.

Balantzea

1. Mugimendua liberala eta nazionalista izan zen; sozialistak ere elkartu zitzaizkien langile-borrokarako.
2. Ziklo iraultzaile liberala amaitu zen.
3. Mugimendu

1845eko Konstituzio Moderatua

Konstituzio honek botereen banaketa egiten zuen: botere legegilea Gorteen esku uzten zuen (Senatua eta Diputatuen Kongresua). Diputatuak sufragio zentsitarioz aukeratzen ziren, eta senatariak, aldiz, erreginak izendatzen zituen. Gainera, Estatuak kultu eta kleroa mantentzeko konpromisoa hartzen zuen, desamortizazioek eragindako kalteak konpentsatzeko asmoz. Zentsura esplizituki aipatzen ez bazen ere, legeen bidez ezarri zen praktikan.

Konstituzioaren ondorioak

Horrek guztiak hainbat ondorio ekarri zituen. Batetik, liberalismo moderatuaren gobernua sendotu egin zen, eta Elizak Isabel II.a onartu zuen 1851ko Konkordatuaren bidez. Bestetik, eskubideak eta askatasunak murriztu egin ziren, baina, aldi berean, egonkortasun...