Espainia XIX. Mendearen Hasieran: Liberalismoa eta Absolutismoa

Legegintza Lana eta Erreformak

Antzinako Erregimena Abolitzeko Dekretuak

• Adierazpen Askatasuna: Inprenta askatasunaren dekretua onetsi zen, idazki politikoen zentsura ezabatuz, baina ez erlijiosoena.
• Erregimen Feudalaren Amaiera: Jurisdikzio jaurerriak abolitu ziren, gremioak indargabetu eta ekoizpen kapitalistaren harreman modernoak ezarri. Landa-inguruan burgesen nekazaritza-aldaketa bultzatu zen, auzo-lurrak enkantean saltzea iragarriz. Mesta desegin zen eta herriei auzo-lurrak mugatzeko eskubidea eman zitzaien.
• Erlijio Legeria: Inkisizioa abolitu zen, hamabi kide baino gutxiagoko komentuak ezabatu, erlijio-ordenen ondasunak sekularizatu eta eliz hierarkiaren apurketa gertatu zen.
• Administrazio Eraldaketa: Lurralde-banaketarako Frantziako ereduan oinarritu zen, lurralde-batasuna eta zentralizazio politikoa lortzeko asmoz.

1812ko Konstituzioa: Cadizko Gorteen Lana

Konstituzioak estatu bateratu bat sortu zuen, espainiarren eskubideak batuz eta erreinu eta eskubide historikoen gainetik kokatuz. Ondorioz, diputatuek nazioa ordezkatu zuten eta ordezkaritza erregionalak ezabatu ziren. Zentralizazio politiko eta administratiborako espainiarren eskubide indibidual eta kolektiboak baieztatu ziren, eta pribilegioen gizarte-eredua ezabatzeko oinarriak ezarri ziren. Herritarren batasuna lortzeko, burokrazia zentralizatua, fiskalitate fidagarria, nazio-armada eta barruko aduanarik gabeko merkatu askea ezarri ziren.

Konstituzioaren Ezaugarri Nagusiak

• Nazio Subiranotasuna: Erregearen kaltetan ezarri zen.
• Botere Legegilea: Erregeari kendu eta Gorteei eman zitzaien, ganbera bakarreko sistema ezarriz.
• Botere Betearazlea: Erregearen esku zegoen.
• Botere Judiziala: Auzitegien esku zegoen.
• Sufragioa: Gizonezko unibertsala zen, baina diputatu izateko jabea izan behar zen.
• Erregea: Fernando VII.a zen, baina ez errege absolutua, konstituzio-erregea baizik.
• Erlijioa eta Noblezia: Estatu konfesionala zen, eta pribilegiatuen jabetzak aitortzen ziren.

Absolutismoaren Berrezarpena eta Hirurteko Konstituzionala

Independentzia Gerra amaitu ondoren, 1814an Fernando VII.a Espainiara itzuli zen. Gorteen deialdia legez kanpokotzat jo zuenez, Konstituzioa abolitu eta absolutismoa berrezarri zuen. Garai honek 1833ra arte iraun zuen, baina tartean hainbat militarrek pronuntziamenduak egin zituzten, arrakastarik gabe. 1820an, Riego jeneralaren altxamenduak arrakasta izan zuen eta Hirurteko Konstituzionala hasi zen, Cadizko Konstituzioa oinarritzat hartuta. Aldaketa garrantzitsuak egin ziren: Inkisizioa desegin zen, Konstituzioko sistema fiskala ezarri, jaurerriak ezabatu eta herritarren eskubide eta askatasunak bermatzeko legeak onartu ziren. Liberalen blokea bi zatitan banatu zen: moderatuak eta aurrerakoiak, eta horrek garrantzia handia izango zuen geroago. Espainiaren egoera gatazkatsuak ia gerra zibila ekarri zuen. Hala ere, aurretik Frantziako San Luisen Ehun Mila Semeak armada (Europako potentzia absolutistek, Aliantza Santuak, bultzatu eta finantzatua) sartu zen, eta Fernando VII.ari subiranotasuna itzuli zion, hil arte modu absolutistan gobernatzeko. Garai honetan liberalen aurkako zapalketa gogorrak eta handiak egin zirenez, askok erbestera ihes egin behar izan zuten.