DBH mailako Geologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Energia Geotermikoa: Lurraren Barneko Beroa

Lurraren barneko beroa, sakonerak eragindako tenperatura gehikuntza da, eta gradiente geotermikoa deitzen zaio. Gradiente geotermiko handiak energia iturri gisa erabil daitezke, energia geotermikoa sortuz.

Energia geotermikoa lurraren barneko beroa aprobetxatzen du, energia iturri berriztaezinen ordezko gisa. Jarduera bolkaniko aktiboa duten eskualdeak dira energia lortzeko egokienak. Bertan, lur azpiko ura berotu egiten da, eta geiserrak sortzen dira. Energia hau elektrizitatea sortzeko, etxean erabiltzeko edo helburu terapeutikoetarako erabil daiteke.

Energia geotermikoa sortzeko dauden instalazioei zentral geotermikoak deritze.

Lurraren Litosfera eta Plaken Tektonika

Litosfera

Litosfera lurraren kanpoko...

Erliebearen Sorrera

• Lur planeta geologikoki aktiboa da.
• Barnealdean duen beroaren ondorioz, eta Eguzkiaren energiatik atmosferarekin elkarrekintzan jardutearen ondorioz gertatzen den aktibitatea da.
• Etengabe aldatzen du Lurraren gainazalaren itxura.
• Hainbat eta hainbat erliebe forma sortzen dira gainazalean.
• Aktibitate geologikoak modelatzen du erliebearen itxura.

Barne Dinamika

• Egitura geologiko handienak sortzen ditu.
  • Adibidez: mendikate handiak eta sumendi kontinentalak.
• Sumendiek oso aldaketa adierazgarriak eragiten dituzte gainazaleko erliebean.

Kanpo Dinamika

• Kanpo-agente geologikoek osatzen dute, adibidez, ura eta haizea.
• Barne dinamikak sortutako egiturei eragiten diete.
  • Erliebe positiboak: mendiak.
  • Erliebe negatiboak: haranak.
• Epe luzera, lurzorua

Higadura Motak

Higadura Eolikoa

Deflazio eolikoa: Haizearen indarraren ondorioz partikula xeheak harrotzean eta garraiatzean edo lekualdatzean egindako higadura. Adibidez, harrizko basamortuak eta oasiak sortzen dira.

Abrasio eolikoa: Haizeak garraiatzen dituen klastoek arroken kontra talka egitean materialak erauzten dituzte. Behealdetik garraiatutako klastoen tamaina handiagoa denez, urradura ere handiagoa da eta, horregatik, arrokek itxura berezia hartzen dute. Adibideak:

• Arroka oindurak
• Inselberg-ak: higaduraren ondorioz basamortuan geratzen diren mendikate hondarrak.

Eremu idorretako paisaia elementuak

1. Harrizko basamortua: Deflazio eolikoaren ondorioz sortzen da. Haizeak garraio selektiboaren eta depresioaren bidez eratzen du.
2. Zutabeak: Abrasio

Ozono Geruza eta Berotegi Efektua: Ingurumen Erronkak

Ozono Geruza (O₃)

Ozono geruza Lurraren atmosferako funtsezko zatia da, erradiazio ultramore kaltegarrietatik babesten gaituena.

Sorrera eta Funtzioa

Urak erradiazio ultramoreak jaso ostean H₂ eta O atomoak askatzen ditu. O atomo horiek elkar daitezke:

• Binaka: O₂ (Oxigenoa)
• Hirunaka: O₃ (Ozonoa)

Horrela sortzen da ozono geruza. Ozono geruzak erradiazio ultramoreak xurgatzen ditu, eta horrela Lurra erradiazio ultramoreaz babesten du.

Suntsipena eta Gizakiaren Eragina

Eboluzioak gizakia ekarri zuen, eta gizakiak CFCak (Klorofluorokarburoak) isurtzen ditu atmosferara. Horrek ozono geruza suntsitzen du.

[Jatorrizko testuan agertzen den erreakzioa:] 2CH₄ + F₂ = 2(CH₃-F) + H₂

Gizakiaren eraginez...

Lurreko Barneko Egitura

Lurraren barnealdea enigma da. Konposizioaren, dentsitatearen eta tenperaturaren arabera, geruza zentrokidez osatuta dago:

• Nukleoa
• Mantua
• Azala

Nukleoa

Nukleoa Lurraren erdian dago. Bolumenaren %15 hartzen du eta burdinaz eta nikelez osatuta dago.

Barneko Nukleoa

6.500 ºC-ko tenperatura eta presio ikaragarria ditu. Egoera solidoan dago.

Kanpoko Nukleoa

Egoera likidoan dago. Nukleoaren beroa erradioaktibitatearen ondorioz sortzen da.

Mantua

Mantua tarteko geruza da, nukleoa inguratzen duena eta hiru geruzetatik handiena dena (bolumenaren %80). Magnesio silikatoz osatuta dago eta magma sortzen du. Magma gainazalerantz bultzatzeak laba erupzioak eta Lurreko plaken higidura eragiten dituzten mugimenduak sortzen ditu (konbekzio-korronteak)...

Euskal Herriko lurraldeak eta hiriburuak

• Bizkaia: Bilbo
• Gipuzkoa: Donostia
• Araba: Gasteiz
• Nafarroa: Iruñea
• Lapurdi: Baiona
• Nafarroa Beherea: Donibane Garazi
• Zuberoa: Maule

Espainiako autonomia erkidegoak eta hiriburuak

• Galizia: Santiago de Compostela
• Asturias: Oviedo
• Kantabria: Santander
• Euskadi: Gasteiz
• Nafarroa: Iruñea
• Aragoi: Zaragoza
• Katalunia: Bartzelona
• Gaztela eta Leon: Valladolid
• Errioxa: Logroño
• Extremadura: Merida
• Gaztela-Mantxa: Toledo
• Valentzia: Valentzia
• Andaluzia: Sevilla
• Murtzia: Murtzia
• Balear Uharteak: Palma de Mallorca
• Kanariak: Las Palmas de Gran Canaria

Espainiako probintziak

• Galizia: Coruña, Lugo, Pontevedra, Ourense
• Asturias: Asturias
• Kantabria: Kantabria
• Aragoi: Huesca, Zaragoza, Teruel
• Katalunia: Lleida, Girona, Tarragona, Bartzelona
• Gaztela eta

Benioff-en Planua

Benioff ohartu zen Ozeano Barearen Ipar Amerikako kostan sortzen ziren lurrikara guztiak modu berezi batean antolatuta zeudela: sakonera txikieneko gune sismikoak kostatik hurbil gertatzen zirela, eta sakonenak lur barruan, plano inklinatu batean egongo balira bezala. Gainazal horri Benioff-en planoa deitu zitzaion.

Ozeanoen Hondoa

• Hedadura

  Urtean milimetro gutxi batzuk bakarrik zabaltzen dira. Azterketa sismikoek erakutsi zuten ez zela lurrazala bakarrik higitzen, baizik eta litosfera osoa.

• Magnetismoa

  Lurrak eremu magnetiko ezegonkorra du, polaritatea aldatzen duena. Eremu magnetikoak pixkanaka aldatzen dira eta aldatzen direnean, aldaketak harri bolkanikoetan grabatuta geratzen dira.

Kontinenteen Jitoa

Kontinenteak ozeanoen hondoaren...

Kontinenteen Jitoaren Teoria eta Frogak

• Geografikoak: Kontinente batzuen itsasertzen itxura antzekoa denez, baliteke lehen kontinente bakar bat osatu eta geroago bereizi izana.
• Geologikoak: Antzeko egitura geologikoak bereizita daude; hau da, gaur egun ozeanoak daude erdian, baina baliteke lurralde horiek elkartuta egon izana.
• Paleontologikoak: Antzeko fosilak hainbat kontinentetan aurkitu dira; baliteke antzina kontinente horiek elkartuta egon izana.
• Biologikoak: Animalia batzuek kontinenteak bereizi ostean eboluzionatu eta gero espezie desberdinak sortu dituzte.

Plaken Tektonikaren Teoria eta Frogak

• Itsas Hondoko Arroken Adina: Ozeanoen erdian dauden arrokak berriagoak dira kontinenteetatik hurbilago daudenak baino. Horrek itsas hondoa etengabe

Espainiako erliebe-unitate nagusiak

Iberiar penintsulako erliebea Goi Lautadaren inguruan antolatzen da. Mendikate Zentralak bi sektoretan banatzen du: Ipar eta Hego Goi Lautadak. Hegoaldekoa gorabeheratsuagoa da Toledoko Mendiak direla eta. Goi Lautadaren inguruan zenbait ertz menditsu (Galiziako Mendigunea, Kantauriar Mendikatea, Iberiar Mendikatea…), kanpo-sakonune (Ebro, Guadalquivir) eta periferiako mendikate (Pirinioak, Euskal Mendiak, Mendikate Betikoa…) daude. Lau unitate morfoestruktural bereizten ditugu:

1. Goi Lautada

   600-800 metroko altitudea duen ordoki garaia da, Aro Primarioan sortutakoa. Aro Tertziarioan, alpetar orogenesiak ia Iberiar Goi Lautada guztia deformatu eta suntsitu zuen. Hiru unitate bereiz daitezke:

   • Antzinako zokalo

Prozesu Geologikoak

Meteorizazioa: Higaduraren aurretik gertatzen da. Kanpo-eragile geologikoen eraginez harria hautsi edo disgregatzea da. Sortutako harri zatiei klasto deritze.

Garraioa: Agente geologikoek materialak garraiatzea da.

Higadura: Garraio horiek mugitzerakoan sortzen den higadura da, bai harri zati horietan, bai ukitzen dituzten gainazaletan.

Sedimentazioa: Garraio prozesua amaitutakoan higatutako materialak metatzeko prozesua da.

Lurzorua Sortzeko Urratsak

1. Agente geologikoek meteorizazio fisikoa eta kimikoa eragiten dute.
2. Materia organikoa sortzen da.
3. Izaki bizidunak garatzen dira, lurra atxikitzen dute eta materia organikoa ematen dute.
4. Azkenik, landare eta animalia gehiagok ekosistema okupatzen dute.

Lurzoruko Horizonteak

O horizonta: