DBH mailako Geologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Atmosfera

0-12 Troposfera

12-50 Estatosfera

50-80 Mesosfera

80-500 Ionosfera

500-12.000 Metasfera

Osagaiak: Nitrogeno 78%, Oxigeno 21%, Beste batzuk 1%

OZONO GERUZAREN ZULAKETA

Izpi ultramoreak

C.F.C kloroflorokarbonatuak: Hegazkinen, espraiak eta aire egokitua

Euri azidoa:

Nitrogeno oxidoa No2

Sufre oxidoa SO2

Azido nitrikoa HN2

Azido sulflurikoa H2SO4

KLIMA ALDAKETAK

Zergatik? (Kausa edo eragilea) Non eragiten da?

Temperatura igotzearen ondorioz Fenomeno atmosfera Ipar eta hego poloa Bizidunengan

Zer sortzen da? Zer ondorio ditu Zer ondorio ditu? Zer ondorioa ditu?

Berotegi efektua Uholdeak-lehorketa-Urakana Itsas maila igotzea-izotza urtzea Giza osasunari kaltea-Bizilekualdaketa

Nork/Zer osatzen du?

Giza ekintzak-Suteak

Airearen kutsadura

Airearen kutsadura

Arozoak

Berotegi-...

Klastoak: meteorizazioaren ondorioz sortzen diren edozein tamainatako harri zatiak dira.

Detrituak: jatorri dituzten harri oinean ordenarik gabe eta modu nahasian pilatzen diren klastoak dira.

Sedimentuak agente geologikoek garraiatzen dituzte; detrituak, berriz, ez.

-Goi-ibilguan: Higadura da nagusi. Egitura geologikoa: V formako harana.

-Erdi-ibilguan: Garraioa da nagusi. Egitura geologikoak: azpil erako haranak, eta meandroak.

-Behe-ibilguan: Sedimentazioa da nagusi.. Egitura geologikoak: azpil erako haranak, meandroak eta deltak.

Erg-ak sedimentazioaren bitartez sortzen direnhareazko basamortuak dira Eta reg-ak higaduraren eraginez sortzen diren harri basamortuak dira.

Garraioan material horiek mugitzerakoan sortzen den desgastea da, bai Harri...

7. Arro hidrografikoa. Ibai batek mendi Multzoen artean sortzen duen eureka sarea.

8.Föehn efektua. Haize korronte batek Mendien barrena (mendigunea zeharkatzean) mugitzearekin batera sortzen duen Efektua. Efektu honekin paisana ederki ikus daiteke. Haize hezetasunez beteta Mendian gora abiatzerekin batera euri jasak sortzen ditu eta kontrako magalean Jaistearekin batera bero eta lehor egiten da. Udaldiko tipikoa Euskal Herrian: haize hegoa. Kalifornian ere berdina gertatzen da.

9. Uren muga-lerroa. Bi arro hidrografikoen Arteko bana lerroa. Esate baterako oro har penintsula mailan mediterranear eta Atlantiar isurialdeen artekoa.

Landaretza potentziala.Zonalde Klimatiko batean gizakiak eraldatu gabe haziko zen landaredia. Adb, Kantauri kostaldean...

Lehengaiak

Produktu industriala egiteko, naturako lehengaiak behar dira. Lehengaiak naturan daude, industrietan behar bezala eraldaturik, honela sailkatuta:

• Animalia jatorrizko lehengaiak: Artilea eta larrua, esaterako, abeltzaintzatik datoz eta ehungintzan erabiltzen dira arropa egiteko. Arrantza ere lehengai iturri garrantzitsua da, kontserbak, olioa eta irina egiteko.
• Landare jatorrizko lehengaiak: Nekazaritzatik datoz, ehunak egiteko erabiltzen den kotoia, esaterako. Basogintzatik zura lortzen da.
• Meatzaritza jatorrizko lehengaiak: Lurpetik erauzten dira eta hiru taldetan banatzen dira: metalikoak, ez-metalikoak eta energetikoak.

Metalikoak

Mineral horiek oso garrantzitsuak dira burdingintzaren eta metalurgiaren oinarria osatzen dutelako.

Ez-metalikoak

Bestelako...

1. Metodo Sismikoa:

Sismografoen bidez, uhin sismikoen hedapen-abiadura neurtzean datza; horrela lur barnearen egiturari eta materialen egoera fisikoari buruzko informazioa lortzen da.

Kontuan hartzen ditu:

• Uhin sismikoen abiadura zeharkatzen duten materialen egoera fisikoarekin aldatzen da.

• Geruza jariakorrak (fluidos) zeharkatzean P uhinen abiadura gutxitzen da eta S uhinak egiten dira.

• Bapateko aldaketa bakoitzak etenuneak dira; lur barneko geruzen muga dira.

7. DEFINIZIOAK:

• Dortsala:

Jatorri bolkanikoko mendikate handien antzekoak dira. Milaka kilometrotan ozeanoak zeharkatzen dute.

• Litosfera:

Lur planetako geruzarik zurrunena eta kanpokoena da. Lurrazalak eta mantuko goiko geruzak osatzen dute. Bere lodiera 100 km ingurukoa da. Plaketan banatuta daude....

Epizentroa

Hipozentroarekiko bertikalean egoten da eta azaleko uhinak hedatzen dira, lurrikaretan hondamendiak eragiten dituztenak.

Hipozentroa

Hausturagunetik bibrazio batzuk hedatzen dira, uhin sismiko eran.

Uhin sismikoak

Uhin sismiko horiek osatutako uhin-fronte esferikoak lurraren barnealdean hedatzen dira.

Uhin primarioak

Azkarrenak dira eta partikulek uhinaren noranzko berean bibratzen dute, konpresio eta deskonpresio higiduren bidez. Material solidoak nahiz likidoak zeharkatu ditzakete.

Uhin sekundarioak

Abiadura txikiagoa dute eta partikulek uhinaren ibilbidearekiko zut bibratzen dute. Material solidoetan zehar soilik hedatzen dira, ez fluidoetan.

Etenunea

Lurbarneko bi geruzen arteko muga, non uhin sismikoen abiadura eta noranzkoa bat-batean...

Sarrera

Iberiar Goi-lautadaren kanpoaldeko mendikateak Pirinioak, horien luzapena eta Mendikate Betikoak dira. Era Tertziarioko Alpetar orogenian eratu ziren. Pirinioetako eta Mendikate Betikoetako fosa ozeanikoetan, tope gisa aritzen ziren mendiguneen artean, sedimentu sekundarioak jalki ziren, eta horiek tolestu zirenean sortu ziren mendikateok. Beraz, kareharriak dira nagusi horietan.

Pirinioak

Egitura konplexua dute:

• Ardatza edo eremu axiala: Antzinako mendigune hertziniarra da, Alpetar orogeniarekin gaztetuta. Material paleozoikoz osatuta dago eta erliebe malkartsua du, izotzaren eraginaren ondorioz. Eremu horretan daude mendikateko mendi garaienak.
• Pirinioaurreak: Eremu axialaren hegoaldean daude. Era Tertziarioko Alpetar orogenian eratu ziren,

Kontzeptu Nagusiak

1. Multzoa: Ikasgai honetako eduki komunak

Geografia

Lurreko azala eta itxura fisikoa ikasten dituen zientzia da.

2. Multzoa: Lurralde Antolaketa eta Espazio Geografikoa

Erromako Ituna

1957ko martxoaren 25ean sinatu zuten Alemaniako Errepublika Federalak, Frantziak, Herbehereek, Luxenburgok, Belgikak eta Italiak. Itun hau Europako Batasuna eraikitzeko prozesuan aurrerapauso garrantzitsua izan zen; bertatik sortu zen Europako Ekonomia Erkidegoa (EEE), 1958ko urtarrilaren 1ean indarrean sartu zena.

Europar Batasuna (EB)

Europako 27 estatuk osatzen duten nazioz gaindiko erakundea da.

Autonomia Erkidegoa

Espainiako antolamendu konstituzionalaren barnean dagoen lurralde-entitate bat da. Estatuaren banaketa administratiboa da.

3. Multzoa:

EAEn bi erliebe úntate nagusi daude: Euskal mendiak eta Ebroren sakonunea.

Euskal Mendiak

Pirinioen eta Kantauriar mendikatearen artean daudekokatuta baina geomorfologiaren arabera Pirinioen jarraipena da.. Materialak, aro sekundarioan fosa metatutako hareharriak, kareharriak, eta margak dira. Alpetar orogenesian, sedimentu horiek tolestu ziren Bizkaiko golkoaren/atlantikoaren paraleloan. Euskal mendien barnean,

hainbat unitate paralelo bereizten dira iparretik hegora: 1) itsasertzeko mendilerroa; 2)itsasertzaren aurreko mendilerroa; 3) Bizkaiko sinklinalekoak; 4) Bizkaiko antiklinalekoak, gehiena uren banalerroan; 5)iparraldeko korridoreak; 6) hegoaldeko arroak; eta 7) hegoaldeko mendikateak.

Iparraldeko isurialdean, mendilerroak ipar mendebaldetik...

Iberiar Penintsulako Unitate Morfoestrukturalak

Iberiar penintsulan erliebe kontinentaleko unitate morfoestruktural handiak daude:

Zokaloak

Aro primarioan edo Paleozoikoan eratutako ordokiak edo goi-ordokiak dira. Material paleozoikoak harri silizeoak dira: granitoa, arbela eta eskistoak; oso zurrunak dira, eta, beraz, bultzada orogeniko berrien aurrean ez dira tolesten, apurtu baizik. Gaur egun, zokaloak erliebe horizontalak dira, batez ere.

Mendigune Zaharrak

Aro tertziarioan sortutako mendiak dira, zokalo baten bloke bat berriz altxatzearen eraginez. Materialak paleozoikoak dira, eta, gaur egun, itxura biribilduak eta tontor lauak dituzte mendigune horiek, higadura handiko inguruak direla eta. Penintsulan, goi-lautadaren barruko mendilerroak,...