Erliebearen Sorrera eta Dinamika: Prozesu Geologikoak
Erliebearen Sorrera
- Lur planeta geologikoki aktiboa da.
- Barnealdean duen beroaren ondorioz, eta Eguzkiaren energiatik atmosferarekin elkarrekintzan jardutearen ondorioz gertatzen den aktibitatea da.
- Etengabe aldatzen du Lurraren gainazalaren itxura.
- Hainbat eta hainbat erliebe forma sortzen dira gainazalean.
- Aktibitate geologikoak modelatzen du erliebearen itxura.
Barne Dinamika
- Egitura geologiko handienak sortzen ditu.
- Adibidez: mendikate handiak eta sumendi kontinentalak.
- Sumendiek oso aldaketa adierazgarriak eragiten dituzte gainazaleko erliebean.
Kanpo Dinamika
- Kanpo-agente geologikoek osatzen dute, adibidez, ura eta haizea.
- Barne dinamikak sortutako egiturei eragiten diete.
- Erliebe positiboak: mendiak.
- Erliebe negatiboak: haranak.
- Epe luzera, lurzorua berdintzeko joera dute kanpo-agenteek: erliebe positiboa higatu eta erliebe negatiboan materialak jalki.
Meteorizazioa
Lurraren gainazalean kanpo-agenteen eraginpean dauden arrokak hor bertan eraldatzen dira.
- Meteorizazio Fisikoa: Tenperatura aldaketek arrokak zati txikiagoetan puskatzen dituzte.
- Meteorizazio Kimikoa: Mineralak aldatzen dituzten erreakzio kimikoak gertatzen dira jatorrizko arroketan, eta ondorioz, erresistentzia txikiagoko mineralak sortzen dira.
- Meteorizazio Biologikoa: Izaki bizidunek aldaketak eragiten dituzte arroketan, adibidez, landareen sustraiek arrokak fragmentatzen dituzte.
Meteorizazioaren Faktoreak
- Ama-arroken litologia: Zein konposizio duten (gogorragoak edo hauskorragoak diren). Arroka magmatikoetan errazago gertatzen da, arroka sedimentarioetan prozesu kimikoen ondorioz.
- Klima: Klima hezeetan meteorizazio kimikoa eta biologikoa gehiago gertatzen dira; klima lehorretan, berriz, meteorizazio fisikoa.
- Topografia: Erliebe lauetan errazago gertatzen da meteorizazioa.
- Denbora: Kanpo-agenteen eraginpean daramaten denboraren arabera.
Prozesu Geologikoak
- Diagenesia: Sedimentuek arroka sedimentarioak osatzen dituzte, diagenesiaren baldintzak betetzen badira.
- Meteorizazioa eta Higadura: Kanpo-agenteen eraginpean dauden arrokek sedimentuak sortzen dituzte.
- Metamorfismoa: Presio eta tenperatura handien ondorioz, arroka magmatikoak arroka metamorfiko bilakatzen dira.
Arroka Motak
- Arroka Sedimentarioak: Prozesu fisikoen bidez sortuak dira; adibidez, detritikoak partikula solidoz osatuta daude.
- Arroka Magmatikoak: Urtutako materialez edo magmaz osatuak. Magma solidotu daiteke Lurraren gainazalean (jatorri bolkanikoa) edo astiro litosferaren barnean (jatorri plutonikoa).
- Arroka Metamorfikoak: Tenperatura eta presio altuen ondorioz aldaketa fisiko eta kimikoak izaten dituzte, egitura eta konposizioa aldatuz.