Kanbriarraurrea: Iraganik urrunena

• Hadearra (4.500-4.000 Ma): Sumendien jarduera biziak gas ugari isuri zuen eta atmosfera primitibo bat sortu zen. Ur-lurruna kondentsatzean, prezipitazioak sortu ziren eta hidrosfera agertu zen.
• Arkearra (4.000-2.500 Ma): Lurrazal solidoa eratu zen eta plaken tektonika hasi zen.
• Proterozoikoa (2.500-541 Ma): Atmosferako eta ozeanoetako oxigeno librea areagotzen hasi zen. Zelula eukariotoak eta organismo zelulaniztunak agertu ziren.
• Rodinia izeneko superkontinentea eratu zen. Glaziazio handien ondorioz, gure planeta elurrezko bola handi bat zen.

Paleozoikoa: Biziaren aniztasuna

• Paleozoikoko bi periodotan, Kanbriarrean (541-485 Ma) eta Ordoviziarrean (485-443 Ma), alga zelulaniztunak eta lehenengo ornogabe taldeak

Iberiar Penintsularen Ezaugarri Geografikoak

Forma eta Kokapena

Iberiar penintsula Europako hiru penintsula handietako bat da, hego-mendebaldean kokatua, Ipar hemisferioan. Forma pentagonal irregularra du, eta haren erpinak hauek dira:

• Finisterre lurmuturra
• San Vicente lurmuturra
• Tarifako punta
• Gatako lurmuturra
• Creuseko lurmuturra

Erliebearen Unitate Nagusiak

Iberiar penintsulako erliebea unitate hauetan banatzen da:

1. Erdialdeko Goi-lautada: Ipar eta Hego goi-lautadetan banatua.
2. Goi-lautadaren barruko mendikateak: Erdialdeko Mendikatea eta Toledoko Mendiak.
3. Goi-lautada inguratzen duten mendikateak: Galiziako mendigunea, Kantauri mendikatea, Mendikate Iberikoa eta Sierra Morena.
4. Goi-lautadaz kanpoko mendikateak: Pirinioak, Kataluniako kostaldeko mendikatea

Eremu Kareharrizkoa

Aro Sekundarioko harriek osatzen dute, Aro Tertziarioan tolestu zirenak. Eremu honek "Z" alderantzikatu baten forma du, Pirinioen aurrealdetik Mendikate Subbetikoraino hedatuz. Harri nagusia kareharria da, eta honek erliebe konplexu eta berezia sortzen du: erliebe karstikoa.

Erliebe karstikoaren forma nagusiak

• Lapiaz edo lenarrak: Trenkada zorrotzek edo ez hain zorrotzek banandutako ildoak edo barrunbeak dira.
• Zintzurrak: Ibaiek sortutako haran estu eta sakonak dira, isurialde malkartsuz inguratuak.
• Poljeak: Hondo horizontaleko sakonune luzangak dira. Ur-lasterrek zeharkatzen dituzte, eta hauek desagertu eta lurpetik mugi daitezke.
• Dolinak edo torkak: Ura gelditzen den lekuetan sortutako barrunbe handiak dira. Alboko beste batzuekin

Lurraren Barne Dinamika eta Fenomeno Geologikoak

1. Barne Beroa eta Gradiente Geotermikoa

Lurraren gainazaletik barrualdera sakondu ahala, tenperatura pixkanaka igotzen joaten da.

• Gradientea: Tenperaturak Lurraren gainazaletik barrualdera duen hazkundea.
• Adibidea: Gainazaletik hurbil, kilometro bakoitzeko 30ºC igotzen da tenperatura.

2. Higidura Geologiko Nagusiak

Lurrazalaren higidurak bi motatakoak izan daitezke:

• Kontinenteen Jitoa: Kontinenteen higidura horizontalak eta motelak dira.
• Isostasia: Lurrazalaren higidura bertikalak eta geldoak izaten dira. Leku batzuetan lurrazala hondoratu edo altxatu egiten da.

3. Bolkanismoa eta Magmaren Jatorria

Bolkanismoa Lurrazalaren barruan urtutako harriak gainazalera irtetea eragiten duen fenomenoa da.

Magmaren

Eguraldia

Atmosferaren egoera leku batean eta une jakin batean. Eguraldiak aldakortasun handia du eta zuzeneko behaketen bidez zehazten da. Eguraldia aztertzen duen zientzia meteorologia da.

Klima

Leku bateko atmosferaren batez besteko egoera da. Leku horretan urte osoan gertatzen diren eguraldi moten ohiko segidak eragiten du. Klimak eguraldiak baino ezaugarri egonkorragoak ditu, eta horiek modu estatistikoan zehazten dira. Balio horiek fidagarriak izateko, gutxienez 30 urtez behaketa egin behar da. Klima aztertzen duen zientzia klimatologia da.

Antizikloia

Presio txikiko guneek inguratuta dagoen presio handiko gunea da (normalean 1015 milibaretik gora). Haizea erlojuaren orratzen noranzkoan biraka dabil inguruan, eta atmosferaren beheko geruzetarantz...

Iberiar Penintsulako Erliebea

Iberiar Penintsulako erliebea oso anitza da, eta hainbat unitate geomorfologiko nagusitan banatzen da. Jarraian, horietako bakoitzaren ezaugarri nagusiak deskribatzen dira.

Meseta: Ezaugarri Nagusiak

Meseta penintsularen gunea da, maila altu bat. Goi-lautada zabal eta garaia da. Aro Primarioan sortu zen, Orogenesi Hertziniarrean.

Mesetaren Antzinako Zokaloa

Antzinako Zokalo Paleozoikoa Mesetaren mendebaldean kokatua dago, Zamora, Salamanca eta Extremadura probintzietan. Tertziarioko materialak ditu, eta zokaloaren materialak agerian uzten ditu: granitoa eta kuartzita.

Arro Sedimentarioak

Arro Sedimentarioak Ipar eta Hego Mesetan kokatuta daude. Tertziarioan baskulamendua jasan zuten, mendebalderantz inklinatuz.

Mesetako

Lurraren barne-egitura:Kompozizioa: hiru zati ditu:lurrazala mantua eta nukleoa.Lurrazala: kampoaldeko geruza, 10-70Km lodiera solidoa da, silizios eta aluminios osatuta gehienbat.Mantua: TARTEKO GERUZA, 2900Km lodiera silizios eta magnesioz osatuta gehienbat.Nukleoa: 3.500Km lodiera du burdina eta nikela osagai nagusiak. Litosfera: lurraren kampoaldeko geruza solidoa, lurrazalak eta mantuaren zati txiki batek hondar-mantuak osatzen dute bi mota daude. Litosfera ozeanikoa: ozeanoaren azpiko litosfera da 65 Km-koa lurrazal ozeanikoak eta hondar mantuak osatzen dute. Litosfera Kontinentala: 120Km-koa kontinenteak osatzen ditu. Astenosfera: mantuko geruza jarikor bat da (erdi urtuta) magmaz osatuta250Km-ko sakonera du. Kampo nukloeoa:  material

Lurraren barne dinamika  Lurraren barneko beroaren jatorria: lurgainazaletik barrura sakondu ahala, tenperatura pixkanaka igotzen dela egiaztatu da. Tenperatura hazkunde honi Gradiente Termikoa esaten zaio.

LURRAREN BARNEKO ENERGIAK

Loess

Basamortuen ertzetan lur oso emankorrak sortzen dituzten buztinak eta limoak biltzen dituen egitura da. Milaka urtetan zehar gertatutako hondar-ekaitzengatik sortzen da, hau da, haizearen eraginez. Kolore horixka du eta ez du estratifikaziorik.

Ripples (Uhin-markak)

Sedimentuz osaturiko muino simetriko eta ordenatuak dira, beraz, egitura sedimentarioak dira. Hondarrean haizearen edota uraren korronteen eraginaren ondorioz sortzen dira. Esaterako, itsasbeherako hondartzetan ikus daitezke.

Itsaslabarra

Itsasoan zuzenean amaitzen den gorabehera geografikoa da, eta askotan faila edota ibaien eraginez sortzen da. Itsaslabarrak higadurarekiko erresistenteak diren arrokaz osatuta daude (adibidez, hareharriz, kareharriz...).

Plataforma Kontinentala

Lurrazal...