Geografia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Espainiako Industria Sektoreak

Espainian, industria-sektore helduek garrantzi nabarmena izaten jarraitzen dute. Sektore bakoitzeko jardueretan, teknologia-intentsitatea aldatu egin daiteke, eta behe-mailako eta erdi-mailakoak dira nagusi.

Industria-sektore helduak

Lehiakortasun- eta eskari-beherakada jasaten duten industriaren adarrak dira. Industria horien ezaugarri nagusiak teknologia-intentsitate baxua eta produktu berriak edo merkeago ekoizten dituzten herrialdeekin duten lehia dira.

Metalurgia

Metalurgia metalak erabiltzen ditu lehengaitzat. Siderurgiak bi azpisektore hartzen ditu: siderurgia integralak eta ez-integralak (txatarretatik hartu eta birmoldaketa-prozesu baten ondorioz, hurrenez hurren). Euskadin eta Kantabrian kokatzen dira, besteak...

Zerbitzuak

Enpresentzako zerbitzuak

Enpresen premiak asetzen dituzten jarduerak biltzen dituzte zerbitzu horiek.

Pertsonentzako zerbitzuak

Pertsona bati edo talde txiki bati erabilera pertsonalerako zuzenean eskaintzen zaizkion zerbitzuak dira.

Merkataritza

Merkataritza Jardueraren Faktoreak

• Garraioen eta garraio-azpiegituren garapena. Merkataritza-trukeak errazten ditu.
• Biztanleria-dentsitatea. Merkatu-aukera gehiago daude leku horietan.
• Pertsonen erosteko ahalmena. Gero eta ahalmen gehiago, gero eta kontsumo handiagoa.

Munduko Merkataritzaren Polarizazioa

• Estatu Batuak-Txina ardatza: Esportazioaren eta inportazioaren ehuneko handiena gaur egun herrialde horietan biltzen da.
• Beste merkataritza-ardatz berri batzuk: Suspertzen ari diren herrialdeak.
• Europar

Abeltzaintzako ustiapen-sistemak

Abeltzaintzako ustiapen-sistemak: Zenbait sistema daude, eta irizpide hauek kontuan hartuta sailkatzen dira:

Ustiategiaren tamainari erreparatuta

• Estentsiboa: Azienda lur-eremu zabaletan bizi da (bazkalekuetan).
• Intentsiboa: Kapital-inbertsio handiak egin diren azalera txikietan kontzentratzen dira animaliak.

Aziendaren mugikortasunaren arabera

• Nomada: Azienda etengabe ibiltzen da larre bila.
• Transhumantea: Urtaroaren arabera mugitzen dira.
• Sedentarioa: Azienda ez da bazkaleku bila lekualdatzen.

Elikadura motaren arabera

• Ukuiluratua: Pentsu-konposatuak eta ganadu-jatekoa ematen zaie.
• Ukuiluratu gabea: Bazka baino ez dute jaten.
• Erdi ukuiluratua: Elikadura mistoa (pentsua eta bazka).

Abeltzaintzaren modernizazioa

Abeltzaintzaren

1. Ura

Ura garrantzitsua eta urria da; %97 gazia da.

Ura baliabide natural mugatua da; urria eta batzuetan eskuragaitza izaten da. Leku batzuetan prezipitazioak ugariak dira, eta beste batzuetan urriak. Eremu bateko uraren erabilgarritasuna ez dago soilik prezipitazioen menpe; uraren lurruntzea ere kontuan hartu behar da.

Uraren zikloari esker ura etengabe berritzen da, baina leku jakin batean ustiatze‑tasa berritze‑tasa baino handiagoa bada, agortzeko arriskua sortzen da.

Uraren kontsumoa laukoiztu egin da, bereziki nekazaritzan (gutxiago industrian). Azken 20 urteetan etxeko ur edangarriaren kontsumoa %45 igo da.

Ura baliabide mugatua izanik, hainbat gatazkaren arrazoi bihurtu da. Nekazaritza, industria, turismo‑enpresak eta hainbat herrialde...

MUNDUKO BIZTANLERIAREN EGITURA BIOLOGIKOA:

Munduan, biztanle adinduen proportzioa oso txikia da: % 8.

Herrialde garatuetan, garapen bidean dauden herrialdeetan baino haur gutxiago jaiotzen da. Bestalde, herrialde aberatsetan, biztanle adinduak urte gehiagorekin hiltzen dira. Hori guztia dela eta, herrialde horietan, biztanle adinduen indizea altua da, eta biztanle gazteenena, baxua. Herrialde pobreetan kontrakoa gertatzen da.

Nazio Batuen kalkuluen arabera, munduko biztanleen batez besteko adina 29,6 urte da.

BIZTANLERIAREN EGITURA EKONOMIKOA:

Bi multzo bereizten dira:

1. Biztanleria aktiboa: lan egiteko prest dauden pertsonek osatzen dute. Biztanleria aktiboaren barruan, bi talde hauek daude:
   1. Biztanleria okupatua: lan ordaindua egiten dutenek osatzen

Nekazaritza eta Abeltzaintza

Nekazaritza Motak

• Nekazaritza Intentsiboa: Nekazaritza ustiatzeko modu bat da, lur-azalera txikiak erabiliz etekin handiak ematen dituena; lan-teknika aurreratuak eta inbertsio handiak eskatzen ditu.
• Nekazaritza Estentsiboa: Nekazaritza ustiatzeko modu bat da, lur-hedadura handiak erabiliz, etekin txikiak ematen dituena; lan-teknika tradizionalak eta inbertsio gutxi eskatzen du.

Abeltzaintza Motak

• Abeltzaintza Intentsiboa: Abereak ustiatzeko modu bat da: abereak ukuiluratuta daude eta pentsuekin elikatzen dira; gehienetan hiriko kontsumo-guneetatik gertu daude, teknika modernoak erabiltzen dituzte, eta arraza hautatuak erabiltzen dira.
• Abeltzaintza Estentsiboa: Abereak ustiatzeko modu bat da: abereak larre eta bazkaleku

Espainiako Hiri Hierarkia eta Ardatzak

Mapa eta Legenda

Aurrean dugun mapa Espainiako hiri-hierarkia irudikatzen duen irudi bat da. Legendak metropolien garrantziari, hirien tamainari eta horien arteko harremanari buruzko informazioa ematen digu; azken honek hiri-ardatzak sortzen ditu. Azkenik, legendan eskala bat ere ageri da: zentimetro bakoitzeko 100 km. Iturria ezezaguna da.

Hiri Hierarkiaren Azterketa

Mapa aztertzen goazen heinean, bi metropoli nazional ikus ditzakegu: Bartzelona eta Madril. Madrildik ikus dezakegu harreman-fluxu oso zabala duela (radiozentrikoa) Espainia osoarekiko. Bartzelonarena ere oso zabala da, batik bat Frantziara. Populazioari dagokionez, bi hiriak oso populatuak dira: hiriburuak 5 milioi biztanle ditu eta Bartzelonak...

Demografiaren Oinarrizko Definizioak

Zentsua eta Errolda

Biztanleria modu kuantitatiboan aztertzeko erabiltzen diren iturri demografikoak dira.

• Zentsua: Herrialde bateko biztanleriaren une zehatz bateko zenbaketa da.
• Errolda: Udalerri bateko auzokoen erregistroa da.

Biek datu demografiko, ekonomiko eta sozialak biltzen dituzte, baina erroldak zentsuak baino neurri txikiagoan.

Populazio Dentsitatea

Inguru bateko km² bateko azaleran dagoen biztanle kopurua da, eta biztanleriaren banaketa espaziala azaltzeko erabiltzen da.

Biztanleriaren Benetako Hazkundea (Hazkunde Erreala)

Leku bateko biztanleriaren mugimendua da, arrazoi naturalen (jaiotzak eta heriotzak) eta migrazioen (immigrazioa eta emigrazioa) ondoriozkoa. Berezko Hazkundea eta Migrazio-saldoaren...

Sarrera: Euskadiko Hiri Mapa eta Hierarkia

Hona hemen Euskadiko mapa bat, iturri kartografikoa duen gaiko mapa bat, zehazki irudi-mapa bat. Hiri hierarkia irudikatzen du, irudiaren tamaina fenomenoaren garrantziaren araberakoa izanik. Mapa honetan, irudi handienek hiri garrantzitsuenak irudikatzen dituzte.

Ikusten den moduan, hiri gehienak Bizkaian eta Gipuzkoan kokatzen dira. Arabako biztanleriaren %75a Gasteizen kokatzen baita. Ondorioz, sistema desorekatua dagoela esan daiteke.

Garapena: Hirien Hierarkiaren Irizpideak

Hirien hierarkia egiteko irizpide hauek hartzen dira kontuan:

1. Hirien Tamaina (Maila-Tamaina Araua)

   Hirien tamaina maila-tamaina arauaren bidez ezartzen da. Arau horrek hiri bakoitzari maila edo zenbaki-ordena ematen dio biztanle

ESP IND SEK NAG: Helduak, Dinamikoak, Goi Teknologikoak

- Industria: Energia iturri bat erabiliz, lehengaiak produktu erdildu edo landu bihurtzen dituen jarduera. Funtsezko oinarriak: lehengaiak + energia-iturriak. Naturatik produktuak atera, landu, beste bat sortu.

Helduak

Pisu handia. Birmoldatze prozesuan. Arrazoiak: Eskaria murriztu da, lehiakortasuna gutxitu da (teknologia atzeratua), diru-laguntza gutxi. Motak:

1. Oinarrizko metalurgia + eraldaketa metalikoa:
   • Industria siderurgikoa: Burdinetik altzairua labe garaietan. Birmoldaketa prozesuaren ondoren, Mediterraneoko + Bizkaiko Labe Garaiak itxi. Asturiasen geratu. EAE, Katalunia, Kantabria siderurgia ez integrala.
   • Eraldaketa metalikoak: Mota ugariko makinak. Bartzelona, Madril, EAE.
2. Etxeko tresnak: