Geografia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Isurialde Atlantikoa

Isurialde Atlantikoak Mesetako ibai handienak biltzen ditu: Duero, Tajo, Guadiana eta Guadalquivir. Urteko batez besteko prezipitazioa 596,5 mm-koa da. Isurialde zabala duenez, ezaugarri uniformeak ditu.

Klima mediterraneo kontinentalak eragiten dio. Kontraste termiko handiak izaten dira urtean zehar, eta lehortea udan gertatzen da. Ibaiak malda gutxikoak dira, eta 1.000 km inguruko ibilbidea egiten dute.

Duero Ibaiaren Arroa

Mesetaren iparraldean kokatzen da. Kantabriar Mendikatearen ipar-mendebaldeko eta Mendikate Zentralaren ipar-isurialdeko urak biltzen ditu. Urbión mendien hego-isurialdean sortu eta Ozeano Atlantikoan itsasoratzen da.

Granitozko aldeak zeharkatzen ditu hitzarte estuetan barrena, eta horri esker urtegi...

Merkatu-nekazaritzaren Ondorioak

Merkatu-nekazaritzak ondorio handiak ditu prezioetan, merkatuan eta produktuen banaketan.

• Produktibitate handia: Soberakinak sortzen ditu, eta prezioek behera egiten dute horren ondorioz. Horrela, produktuak hobeto lehiatzen dira merkatuan.
• Prezio apalak eta diru-laguntzak: Prezioak apalak dira, hain zuzen, estatu garatuetako gobernuek batzuetan diru-laguntzak ematen dizkietelako nekazariei. Diru-laguntza horiek desabantailan jartzen dituzte garatzen ari diren herrialdeetako nekazaritza-produktuak; izan ere, ezin dute lehiatu diruz lagundutako prezioarekin.
• Garraio espezializatua: Produktu kantitate handiak ekoizten direnez, errentagarria (eta beharrezkoa) da garraio espezializatuak erabiltzea. Garraio horiek kontserbazio-

Kontraste Ekonomikoak EBn

Europar Batasuna (EB) lurralde-kontraste handiko espazio bat da. Kontraste hauek leuntzeko, politika komunak bultzatzen dira.

1. Lehen Sektorea

1. Nekazaritza Jarduera

A) Nekazaritza-egiturak: Kontraste nabarmenak ditu.

• Biztanleria okupatu urria du, industrializazioaren antzinatasuna adieraziz.
• Nekazaritza-ustiategien tamainaren aldeak daude.
• Produkzio teknikak modernoak dira Mendebaldeko Europan, antolaketa hobekuntzei esker.

B) Nekazaritza eremuak:

• Klima ozeanikoa mendebaldean.
• Klima kontinentalizatuagoa ekialdean.
• Klima mediterraneoa (hirukote nagusia).
• Klima azpiartikoa eta artikoa, elur-oreinen abeltzaintzarekin.

C) Nekazaritza politika erkidea: Helburuak dira hezkuntza inteligentea, hazkunde iraunkorra eta hazkunde integratzailea...

Populazioaren definizioak

• Bizi-itxaropena: Pertsona batek, hilkortasun-baldintzak kontuan hartuta, bizi ahal duen batez besteko urte-kopuruaren kalkulua da.
• Biztanleria aktiboa: Ondasunak eta zerbitzuak ekoizteko lan-eskua eman dezaketen edo ekoizpen-prozesuari gehitzeko egoeran dauden pertsonak dira.
• Biztanleriaren zahartzea: Pertsona zaharren gehikuntza erlatiboa da. Zaharren gehikuntza eta gazteen galera sortzen dituen jaiotza-tasaren jaitsieraren ondorioa da.
• Migrazio-saldoa: Leku jakin bateko immigrazioaren eta emigrazioaren arteko balantzea da.
• Nekazaritza-exodoa: Nekazaritza-mundutik hirira ematen den migrazio-mugimendua da; normalean, jende gaztea edo heldua izaten da.

Nekazaritza, Industria eta Hirien definizioak

• Abeltzaintza estentsiboa:

Euskadiko Industria eta Enplegua: Mapa eta Analisia

Iruzkina: Grafiko hau Euskadiko industria eta enpleguaren mapa da. EAEko probintzietan 2. sektorean ari den biztanleria aktiboa adierazten du, enplegu dentsitatea kolore eta tamaina desberdineko zirkuluez islatuz. Zirkuluen banaketa territorialak triangelu alderantzizkatu bat adierazten du, erpinak 3 hiriburuak dira. Triangeluak dentsitate handiko oinarri bat du, Bizkaia-Gipuzkoa, eta beheko erpina Vitoria-Gasteiz. Arabako gainontzeko lurrak triangelutik kanpo gelditzen dira, zirkulorik gabe, probintzia honetan industria oso urria baita. Industria garapenak biztanleria banaketa baldintzatuko du.

Industriaren Garrantzia EAEn

Azalpena: Industria garrantzi handikoa eta tradizio historiko handikoa...

Biztanleriaren Banaketa eta Faktoreak

Munduan 7.300 milioi pertsona baino gehiago bizi dira, baina ez daude berdin banatuta.

Faktore Fisikoak

• Klima: Normalean jendea eremu epeletan bizi da.
• Erliebea: Eremu jakin batzuetan kokatzen gara gehienbat, kostaldean edo haranetan, adibidez. Mendian jende gutxiago bizi da.
• Lurzorua: Nahiago ditugu lur emankorrak nekazaritza egin ahal izateko.

Giza Faktoreak

• Faktore politikoak: Gobernuen erabakiek eragin handia dute demografian.
• Baldintza ekonomikoak: Lan-jarduera, zerbitzuak eta baliabideak dauden lekuak gustuko ditugu.
• Garapen teknologikoak: Aurrerapen teknikoei esker, faktore fisikoak aldatu daitezke.

Banaketaren Ezaugarriak

• Biztanleriaren zatirik handiena Ipar Hemisferioan bizi da.
• Itsasotik hurbil dauden eremuetan

Euskadiko hiri-sistema

Gaur egungo hiri‑sistema. Euskal Autonomia Erkidegoko hiriak modu esanguratsuan eta hierarkizatuan daude banatuta espazioan, hiri bakoitzak betetzen dituen eginkizunen arabera. Gainera, hiriak harremanetan daude elkarrekin eta beste autonomia erkidegoko hiriekin.

Euskal hiri‑sistema espazioan: banaketa desorekatua

Hiriak espazioan nola hedatzen diren kontuan hartuz bi hiri‑multzo bereizten dira: kostako azpisistema eta barrualdeko azpisistema.

Kostako azpisistemak

Kostako azpisistemak dentsitate sendoa eta jarraitua eratzen du Bizkaiko isurialdetik barrena Bilboren eta Donostiaren artean, eta Baionaraino luzatzen da. Kostako azpisisteman Bilboko eta Donostiako metropoli inguruak ditugu eta baita ere sare trinkoa osatzen...

KANPOKO MIGRAZIOAK

Estatuko mugatik kanpo egindako biztanleriaren mugimenduak dira. 1850tik 1975eko krisi ekonomikora, Espainia emigranteen herrialdea izan zen, eta jomuga nagusiak itsasoaz bestaldean eta Mendebaldeko Europan zeuden. Ordutik aurrera Espainia immigrazio-estatu bihurtu da. Baina azken urteetan, krisialdiagatik, langile askok ospa egin dute.

OZEANOZ BESTALDEKO EMIGRAZIOA

Ozeanoz bestaldeko emigrazioa, batez ere, Latinoamerikara joan zen, eta, bigarren mailan, Estatu Batuetara eta Australiara. Mota askotako emigrazioak egon ziren: iraunkorrak, aldi baterakoak, nekazaritza lanak egiteko... Emigrazio honetan bi loraldi eta bi krisialdi egon ziren:

Lehen loraldiak (1850-Lehen Mundu Gerrate)

Garai hartan Latinoamerikan immigranteak behar...

Erregimen Demografiko Zaharra (XX. mendera arte)

Erregimen demografiko zaharra XX. mendearen hasiera arte egon zen indarrean Espainian.

Jaiotza-tasa altuak

• Landako ekonomia eta gizartea ziren nagusi. Seme-alabak oso gazte hasten ziren lanean, haiek mantentzea merkea zen eta gurasoen etorkizuna bermatzen zuten.
• Ez zegoen sistema eraginkorrik jaiotzak kontrolatzeko; aukera bakarra krisialdietan ezkontzaren adina atzeratzea zen.

Heriotza-tasa handia eta gorabeheratsua

• Elikadura-dieta eskasa eta desorekatua zen, nekazaritza-produktibitatea txikia zelako eta proteinarik ia ez zelako hartzen. Ogia oinarrizko jakia zen; haragia, esnea eta arrautzak, berriz, urriak ziren. Ondorioz, biztanle gehienak gaizki elikatuak eta ahul zeuden.
• Airetik, uretatik edo