Geografia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Arabako Biztanleriaren Datu Nagusiak

Arabak gaur egun 327.967 biztanle ditu (2019, Eustat). Kopuru horretatik, 161.360 gizonezkoak dira eta 166.607 emakumezkoak. Horrek EAEko biztanleriaren % 15a eta Espainiako % 0,68a osatzen du (Fundación BBVA).

Kontuan hartuz Arabako lurraldearen azalera, hots, 3.037 Km², honen dentsitatea 108 bizt./Km²koa da.

Arabako Biztanleriaren Banaketa

Probintziaren barneko biztanleriaren banaketari erreparatuz gero, ondorio hauek atera daitezke:

• Vitoria-Gasteiz, lurraldeko hiriburua, 246.149 biztanle dauzka, hau da, lurralde osoaren % 75a. Beraz, lehenengo desoreka handia agerian geratzen da.
• Gasteiz Arabako Lautada deritzon eremuan kokatzen da (beste udalerri inportanteak daude, hala nola, Alegría-Dulantzi edo Salvatierra-

Industria-ekoizpena hobetzeko politika

Industriaren egoera hobetzeko, politika inbertsioan, berrikuntzan, internazionalizazioan, ezagupenean, kalitatean eta kooperazioan oinarritzen da.

Produktu berrien garapena

• Ekoizpena dibertsifikatzea.
• Sektore tradizionalak berrituz lidergo-kokapenean jartzea.
• Enpresa berritzaileetan eta etorkizuneko sektoreetan enpresa berrien sorrera bultzatzea.

ETEak laguntzea (Enpresa Txiki eta Ertainak)

ETEak laguntzeko helburuak:

• Modernizatzeko, internazionalizatzeko eta kooperatzeko.
• Gehienak ETEak dira; enpresa handien kopurua EBko batez bestekoaren azpitik dago.
• ETEak malguagoak dira aldaketen aurrean eta krisiari hobeto eusten diote.
• Zailtasunak dituzte lehiatzeko, finantzaketa lortzeko, berritzeko eta nazioartera zabaltzeko.

Espainiako Industria Sektore Nagusiak

Sektore Motak

• Helduak: Teknologia gutxi, pisu handia.
• Sektore Dinamikoak: Atzerriko kapital handia.
• Goi-teknologia: Europan baino gutxiago.

Industria Sektore Helduak

1. Industria Siderurgikoa

A. Integrala

Altzairua burdin mineraletik labe garaian (Altos Hornos). Birmoldatze-prozesu gogorra. Asturiasen bakarrik.

B. Ez-integrala

Altzairua txatarratik labe elektrikoan. Neurri txikiagoko enpresetan (EAE, Katalunia, etab.).

C. Metal Eraldatuen Industria

Produktu metalikoak eta makineria. Bartzelona, EAE eta Madrilgo triangelua.

2. Linea Zuriko Etxetresnen Fabrikazioa

Berrantolatze-prozesuan. Enpresa batzuk itxi edo deslokalizatu. Nafarroa, EAE, Aragoi eta Kantabria. Adibidez: FAGOR.

3. Ontzigintza

Birmoldaketa gogorra (herrialde...

Bi goi-lautadek eta Ebroko sakonuneak hartzen dute. Inguru fisikoa erliebe laua da, eta klima mediterraneo kontinentalizatua du.

A. Nekazaritza-egiturak: Ezaugarriak

• Biztanleria urria eta zaharkitua da, eta populazioa pilatua.
• Ustiategiek askotariko tamaina dute.
• Lurzoruaren erabilerak nekazaritzara, abeltzaintzara eta basogintzara bideratuta daude.

B. Nekazaritza: Lehorreko eta Ureztaturiko Lurrak

Lehorreko Lurrak

Goi-ordokiko paramoetan eta landazabaletan, eta Ebroko haraneko inguru ez-ureztatuetan dira nagusi. Nekazaritza estentsiboa egiten da landazabaletan, “hirukote mediterraneoa” deritzona nagusi dela: zerealak, mahatsondoa eta olibondoa.

Iraganean, zerealak, batez ere garia, lurgorriarekin edo lekaleekin txandakatzen ziren, eta horiekin...

Ikerketa Sektore Ez-Diru Irabazleari Buruz

Ikerketa honek, Espainiako sektore ez-diru irabazleak planteatzen dituen lau oinarrizko zalantzari aurre egiten dio: izendapen konzeptuala, garapen historikoaren ezagutza eza, zuzenbide anbibalentzia eta datu estatistikoen eskasia.

Sektorearen definizio operatibo batetik abiatuz, bere mugarriak jartzeko eta nazioarteko alderaketak egiteko, dauden iturri estatistikoen erabateko bilketa egiten du eta informazio hutsuneen hautemate eta integrazio metodologia bat aplikatzen du. Ruiz Olabuénagak Espainiako hirugarren sektoreari buruzko ikerketa alderatuaren emaitza nagusiak hauexek dira:

1. Hazkunde Ekonomikoa eta Garrantzia Espainian

Espainian, gorantz doan, hazten ari den eta garrantzitsua duen indar ekonomikoa...

Kanpo Migrazioak

Transozeanikoak

XVI. mendetik aurrera, baina nagusiki XX. mendean hasi zen mugimendua.

• Jatorria: Galizia, Asturias eta Kanariak.
• Jomuga: Argentina eta Kuba.

Europarako Migrazioak

XX. mendearen erdialdera arte, migrazioa urria eta urtarokoa izaten zen. 1950-1973 bitarteko aldian, ordea, emigrazioa nabarmen handitu zen.

Arrazoiak

• Europan: Bigarren Mundu Gerraren ondoren, berreraikuntza ekonomikoaren eraginez, lan-eskaintza zabala sortu zen. Bertako langileekin ezin zen osatu, hazkunde demografiko txikia eta gerrako hildakoak zirela eta.
• Espainian: Hazkunde demografiko handia eta nekazaritza-biztanleriaren soberakina, landa mekanizazioaren ondorioz.

Emigranteen Jatorria eta Jomugak

• Jatorria: Andaluzian eta Galizian eragin handia izan zuen.

Klima Ozeanikoa

Urteko prezipitazioek banaketa erregularra dute, klima hau duten lurrak fronte polarreko depresioen eraginpean baitaude. Negua eta udazkena dira euri ugarieneko sasoiak, bi urtaro horietan izaten baita depresio gehien; prezipitazio urrienak, berriz, udan erregistratzen dira, Azoreetako antizikloiak iparrerantz egiten baitu urteko sasoi horretan. Prezipitazio urri horien ondorioz, urtean gehienez bi hilabete lehor izaten dira, eta horrek markatzen du, hain zuzen, klima mediterraneo kontinentaleranzko trantsizioa. Prezipitazioak modu leunean erortzen dira eta horrek erraztu egiten du euria lurrean iragaztea.

Klima Mediterraneoa

Itsasaldeko Klima Mediterraneoa

Atlantikoaren Hegoaldeko Kostaldea

Prezipitazioak ugariak izaten dira, zona...

Krisialdia

XVII. mendeko Europak krisialdi demografiko, ekonomiko eta soziala izan zuen. Alabaina, krisialdiak ez zuten eskualde guztiei berdin eragin.

Krisialdi demografikoa

XVII. mendean Europa askotan gelditu zen edo moteltu zen biztanleen hazkundea; Errusiako kasua salbu. Oro har, 1600etik 1700era inguruan 70 milioi biztanle zituen kontinenteak.

Krisialdiaren arrazoi nagusia: heriotza-tasaren igoera

• Gosete ugari: uzta txarrengatik, lurren suntsipenagatik eta gerrak eragindako arpilatzeagatik gertatu zen.
• Epidemiak: mende horretan epidemia ugari izan ziren, bereziki Europako hegoaldean; adibidez, izurria, tifusa, kolera, eta abar.
• Gerra: gerrak heriotza- eta despopulazio-iturri izan ziren; adibidez, Hogeita Hamar Urteko Gerraren ondorioz Europa

Demografiaren Oinarrizko Kontzeptuak

Errolda (Biztanleriaren Zenbaketa)

Herrialde bateko biztanleriaren une zehatz bateko zenbaketa da. Biztanleriaren datu demografikoak, ekonomikoak eta sozialak biltzen ditu. Bi mota nagusi bereizten dira:

• Egitezko errolda: Udal bakoitzean dauden biztanleak (egoiliarrak).
• Zuzenbidezko errolda: Udal bakoitzean erroldatuta edo legez dauden pertsonen multzoa (egoiliarrak eta kanpoan daudenak).

Biztanleriaren Berezko Hazkundea (Naturala)

Aldi jakin batean toki edo lurralde batean izandako jaiotzen eta heriotzen arteko aldea da. Jaiotza-tasaren eta heriotza-tasaren arteko diferentziaren kalkulua da.

Biztanleriaren Benetako Hazkundea (Erreala)

Lurralde jakin bateko eta une bateko berezko hazkundea eta migrazio-saldoa batzea...

Industria aurreko urbanizazioa

Hiriak sortu zirenetik industrializazioa hasi zen arteko aldia da. Hona hemen ezaugarriak:

1. Urbanizazio-tasa urria eta egonkorra zen.
2. Urbanizazioari mesede egin zioten faktore militarrek, administratiboek, ekonomikoek, erlijiosoek eta kulturalek.
3. Urbanizazio prozesuaren etapak hauek izan ziren: Antzinaroa, Erdi Aroa eta Aro Modernoa.

Antzinaroa

K.a. IX. eta VIII. mendeetako greziar kolonizazioari lotuta agertu ziren lehen hiriak.

• Erromanizazioa K.a. III. mendean hasi zen, eta hiri asko sortu ziren, hala nola Bartzelona, Tarragona eta Sevilla.
• Erromatar Inperioaren gainbeherarekin eta III. mendetik aurrerako germaniar inbasioekin, desurbanizazio-prozesu bat gertatu zen, eta hiri asko desagertu ziren.

Erdi Aroa

Urbanizazio-...