HIRI-EGITURA

Hiri-egitura hiria morfologia eta eginkuzun bereziak dituzten inguruetan zatitzea da. Urbanizazio-prozesu luzearen emaitza modura, gaur egungo Espainiako hiriak egitura konplexua du.

INDUSTRIA AURREKO HIRIA: ALDE ZAHARRA. Alde zaharra jatorritik XIX. Mendearen erdialdean industrializazioa hasi arte urbanizatutako hiriaren zatia da.

Industria aurreko aldearen herentzia. A) Hiri gehienak harresiz inguratuta zeuden. Xedeak defentsa zen. B) Planoa irregularra izan ohi zen. Kaleak estuak eta bihurriak ziren, antzinako eta Erdi Aroko hiri askotan (Tarragona, Aranjuez) C) Hiri-bidlea itxia zen, baina etxebizitza askok patioak, eskortak eta baratzeak zituzten. Eraikuntzan familia bakarreko etxebizitzak D) Lurzoruaren erabilerak askotarikoak

Migrazio Mugimenduak Espainian

Barruko Migrazioak

Estatuko mugen barruan egiten dira. Bi motatakoak: tradiziozkoak (1975 artekoak) eta gaur egungoak.

Tradiziozko Barruko Migrazioak

XIX. mendearen azken herenean eta 1975eko krisi ekonomikoaren artean garatu ziren. Nekazaritza-migrazioa izan zen batez ere, jomuga beste nekazal lurrak eta industria-guneak izan ziren.

Urtaroko eta Aldizkako Migrazioak (XIX. mendea – 1960ko hamarkada)

Nekazal munduan eman zen eta jomuga beste nekazaritza-inguruak izan ziren (mahats-bilketa, oliba-bilketa…). Garai hartako mekanizazioa oso urria zen eta horregatik ematen ziren. Bestalde, beste batzuk hirira joaten ziren lana bilatzera, soroek lanik ematen ez zuten garaietan, nekazaritzarekin zerikusirik ez zuten beste...

Turismoa Euskadin

Euskadiko turismoaren garrantziari dagokionez, Euskadi, Espainiako erkidegoen artean, 8. postuan dago, hau da, turista gehien dituen 8. erkidegoa da. 2024an, Euskadik 3.700.000 turista izan zituen: 2.000.000 espainiarrak ziren eta 1.700.000 atzerritarrak.

Potentzialtasuna eta Baliabideak

Euskadiren potentzialtasuna, batez ere, kokapen geografikoagatik (Frantziatik oso hurbil gaude), komunikazio onengatik eta bestelako turismo modalitateengatik da. Horretan, bi motatako baliabideak bereizten dira:

• Baliabide naturalak: Espazio natural babestuak eta kostalde ederrak (hondartzak, surfa, etab.).
• Baliabide kulturalak: Gastronomia, folklorea, herri kirolak, eskulanak, baserriak, ondarea eta museoak.

Eskaintza eta Eskariaren Analisia

Eskaintzari...

Ekonomiaren Sektore Nagusiak

Ekonomia jarduerak hainbat arlotan banatzen dira, bakoitzak bere funtzio eta ezaugarri bereziak dituelarik.

Lehen Sektorea: Baliabide Naturalen Ustiapena

Lehen sektoreak baliabide naturalak lortzea du helburu. Jarduera nagusiak hauek dira:

• Nekazaritza (lurrak landu eta uzta biltzea)
• Abeltzaintza (animaliak haztea)
• Basogintza (basoak aprobetxatzea)
• Arrantza eta akuikultura (uretan animaliak harrapatzea)

Bigarren Sektorea: Prozesatzea eta Eraldatzea

Bigarren sektorean, baliabideak prozesatu edo eraldatzen dira. Honako hauek biltzen ditu:

Bigarren Sektoraren Osagaiak

Jarduera hauek dira garrantzitsuenak:

1. Meatzaritza: Arroka eta mineralak erauzteko jarduera.
2. Eraikuntza: Egitura arkitektonikoak sortzea.
3. Energiaren sorkuntza (iturri

1. Klimograma

Epe batean toki zehatz bateko prezipitazioen eta tenperaturen datuak irudikatzen dituen grafikoa da. Klimak ulertzeko (deskribatzeko) oinarrizko bi elementu azaltzen ditu: tenperatura eta plubiositatea. Honelako grafikoei diagrama termoplubiometriko edo grafiko klimatiko ere esaten zaie.

2. Tenperaturak

Eman zaizkigun datu hauek honako hau erakusten digute: 12,28 °C-ko batez besteko tenperatura (15 °C baino gutxiagokoa), penintsulan ohikoa denez, latitude ertainetako klima epel bati dagokiona. Maximoa uztailean neurtzen da (21,7 °C, uda beroa) eta minimoa urtarrilean (4 °C, negu hotza); datu horiek erabiliz, 17,7 °C-ko tenperatura bitartea (edo hedadura termikoa) ematen digu, nahiko handia da.

3. Prezipitazioak

Aztertzen ari garen...

Euskal Herriko Klima

Faktore geografikoek eta termodinamikoek klimaren elementu nagusietan eragiten dute.

Klimaren elementuak

• Hodeiak eta intsolazioa: Hodeiak ugariak dira, aldiz, intsolazioa eskasa. Batez ere Bizkaian eta Gipuzkoan zeruaren % 65 baino gehiago estalita egoten da, eta Araban ere bai. Barruko kubetetan (Arabako lautadan) lainoa sortzen da.
• Tenperaturak: Leunak eta hedadura txikiagokoak dira kosta inguruan; barnealdean, aldiz, muturrekoak eta hedadura handikoak.
• Prezipitazioak: Bizkaian, Gipuzkoan eta Arabako iparraldean ugariak dira eta banaketa erregularra dute (1000 mm-tik gorakoak). Intentsitate handikoak dira eta gutxi irauten dute, baina uholdeak eragin ditzakete. Forma nagusia euria da, baina elurra ere ohikoa da mendi inguruetan.

Aurreko grafikoa biztanleriaren piramidea da. Bertan Espainiako 2015eko biztanleriaren egoera islatzen da. Biztanleriaren piramideak berez bi barra horizontaleko grafiko biltzen ditu. Horietako bakoitza adinaren arabera bost urtetik bost urtera banatuta agertzen da. Honek 2015ean Espainian zeuden gizonen eta emakumeen ehunekoak islatzen ditu. Urdinez gizonak eta gorriz emakumeak agertzen dira.

Espainiako populazio-piramidea "kutxa" itxurakoa da, nahiz eta azken bi murrizketetan susperraldi txiki bat antzeman. Horrek oinarrian beherakada handia islatzen du; erdiko eremuak zabaltzen dira eta gailurra berriro estutzen da.

A) Oinarria

Lehenik eta behin, piramidearen oinarria aztertuko dugu. Estua da; horrek jaiotza-tasa txikia dela adierazten du....

Demografiako oinarrizko kontzeptuak

Biztanleriaren berezko hazkundea

Demografian, berezko hazkundea aldi jakin batean, gehienetan urtebetean, populazio batean izandako jaiotzen eta heriotzen arteko aldea da. Migrazio-saldoarekin gehituta, lurralde bateko bizilagunen hazkundea adierazten digu. Garai batean hazkunde hori positiboa zen; azken hamarkadetan, ordea, lurralde batzuetakoa negatiboa izan da.

Bizi-itxaropena

Belaunaldi baten jaiotza-urteko hilkortasun-baldintzak aldaketarik gabe mantenduz gero, belaunaldi horretako kideek bizi ahal duten batez besteko urte-kopuruaren kalkulua da.

Errolda

Udalerri batean bizi diren herritarren zerrenda edo erregistro bat da. Horretan izena eman ondoren, toki edo eremu horretan botoa emateko, eskolaratzeko,...

Hiztegia

Nekazaritza intentsiboa: Nekazaritza-ustiapen mota bat da, lur-azalera txikietan kokatzen dena. Etekin handiak ematen ditu, lan-arloan teknika aurreratuen erabileran inbertsio handiak egiten direlako eta ekoizpena espezializatu delako.

Nekazaritza estentsiboa: Nekazaritza-ustiapen mota bat da, lur-azalera handietan kokatzen dena. Etekin txikiak ematen ditu, lan-arloan teknika tradizionalak erabiltzen direlako eta teknika aurreratuetan inbertsio gutxi egiten delako.

Abeltzaintza intentsiboa: Abeltzaintza-ustiapen mota bat da; abereak ikuiluratuta daude eta pentsuekin elikatzen dira, erabat edo zati handi batean.

Abeltzaintza estentsiboa: Abeltzaintza-ustiapen mota bat da, abereei jaten emateko lur zabalak erabiltzen dituena. Arraza autonomoei...

Industrializazio aurreko hiria Espainian

Hirien hasieratik XIX. mendeko industrializazioaren hasierara arteko garaia hartzen du prozesu honek. Garai honetako ezaugarri nagusiak honako hauek dira:

• Urbanizazio-tasa: Ehunekoa txikia eta egonkorra zen; hiriko biztanleriaren batez bestekoa 5.000-10.000 biztanle ingurukoa zen.
• Faktoreak: Estrategiko-militarrak, politiko-administratiboak, ekonomikoak, erlijiozkoak eta kulturalak ziren.
• Espazioa: Urbanizatutako eremua murriztua zen eta inguruko landa-eremuetako espaziotik bereizita zegoen, normalean harresi baten bitartez.

Hiru etapa nagusi bereizi daitezke: Antzinaroa, Erdi Aroa eta Aro Modernoa.

Antzinaroa: Lehen hiriak eta erromanizazioa

Espainiako lehen hiriak K.a. VIII. mendean agertu ziren, feniziarren...