Geografia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

2c. Gipuzkoako eredua

XX. mendearen hasieran, Gipuzkoak ere bere industrializazio prozesua hasi zuen. Probintzia horrek, berriz, ez zion Bizkaiako ereduari jarraitu: ez industria sektoreari, ez enpresa tamainari, ez eta kokapen geografikoari dagokionez ere.

1841etik aurrera, Espainiako barnemerkatua ireki zenetik, Gipuzkoan mota askotako industriak sortzen hasi ziren:

• papergintza
• metalurgia
• ehungintza
• arrantza-industria
• elikagaien industria
• altzarien industria

Neurri txiki eta ertaineko enpresak ziren, eta Debako, Urolako eta Oriako bailaretan eta Hernanin, Pasaian eta Irunen kokatu ziren. Bizkaian baino askoz atzerriko kapital gutxiago inbertitu zen. Gipuzkoako merkatariak, lur-jabeak eta indianoek jarri zuten kapitala.

1898tik aurrera, azken kolonietatik...

Geografia eta Lurralde Antolakuntzako Kontzeptuak

Geografia

Lurrak hartzen duen gainazal osoaren espazio geografikoak eta elkarrekin dituzten harremanak aztertzen dituen zientzia da (ibaiak, mendiak, itsasoa…). Horiek irudikatu, deskribatu eta azaldu egiten dira lurralde-antolakuntzarako.

Nekazaritza-ustiapena

Jabe edo enpresaburu bakar baten ardurapean nekazaritza-produktuak ematen dituen unitate tekniko-ekonomikoa da.

Urbanizazio-prozesua

Hirietan gero eta biztanle, ekonomia-jarduera nagusi eta berrikuntza gehiago kontzentratzea da. Urbanizazio edo hiritze-prozesua mundu osoan gertatzen ari den hirien hazkundea da.

Arro hidrografikoa

Ibai batek eta bere ibaiadarrek, aintzira edo itsaso berera isurtzen diren urak jasotzen dituen lur-hedadura da....

Espainiako Trenbidearen Hasiera eta Lehen Etapa

Penintsulan, Espainiako lehenengo trenbidea Bartzelona-Mataró izan zen (1848). Ondoren etorri ziren: Madril-Aranjuez (1851), Valentzia-Xàtiva (1854), eta Jerez de la Fronteratik portura Andaluzian (1854), besteak beste. Bi hiri edo hiri bat portuarekin lotzeko eraiki ziren trenbide labur hauek Espainiako trenbidegintzaren lehenengo etapa osatu zuten.

Trenbide Sare Nazionalaren Beharra

Trenaren hedapenak Ingalaterran, Frantzian eta Alemanian ekarritako aurrerakuntza adibide izanik, Espainian ere, Estatu mailako trenbide sarearen beharra aurreikusi zen.

Burdinbideen Lege Orokorra (1855)

Helburu horrekin, Biurteko Progresista Aldian, Espartero Lehendakari zela, Gorteek Burdinbideen Lege Orokorra onetsi...

Espainiako Klimaren Elementuak

Haizea

Haizea aireak lurraren gainazalarekiko egiten duen mugimendu horizontala da. Presio-desberdintasunen ondorioz sortzen da, eta beti goi-presioko guneetatik behe-presiokoetara mugitzen da.

Espainian mendebaldeko haizeak dira nagusi, baina beste haize mota batzuk ere badaude:

• Tokiko haizeak (Ziertzoa, Levantea eta Tramontana)
• Kanariar uharteetan: haize alisioak eta kalima.

Prezipitazioak

Prezipitazioak hodeietatik lurraren gainazalera erortzen den ura dira, bai egoera likidoan, bai solidoan. Milimetrotan (mm) edo metro koadroko litrotan (l/m²) neurtzen dira, plubiometroarekin.

Aireko ur-lurrunak gora egin, hoztu eta kondentsatzean sortzen dira prezipitazioak. Airearen goratzearen arrazoiaren arabera, hiru prezipitazio...

Ingurumen Politika

Gobernuek, batez ere herrialde garatuetakoek, ingurumena zaintzeko politikak bilatzen ari dira. Hona hemen neurri batzuen adibideak:

• Ingurune babestu gehiago indartu zituzten.
• Ingurumen legeak egitea.
• Ingurumen eragina aztertzea zenbait kalte izan dituzten kasuetan.
• Naturarako kaltegarriak izango ez diren ekoizpen moduak bultzatzea, adibidez, kutsadurarik ez dutenak.

Hala ere, nahiz eta gauzak hobetu, munduak oraindik lantzeko ingurumen arazoak ditu, hala nola lurraren berotzea eta biodibertsitatearen galera. Horretarako, nazioarteko konferentziak garrantzitsuak bihurtu dira.

Nekazaritza eta Abeltzaintzaren Ingurumen Eragina

Nekazaritzan, laborantza eremuak gero eta handiagoak dira jende gehiago elikatu behar delako, baina horrek...

EAEko Industriaren Banaketa Espaziala

Euskal Autonomia Erkidegoko industriaren banaketa espazialak oso ezaugarri ezberdinak erakusten ditu lurralde bakoitzean. Jarduera hiriburu guztietan kontzentratzen da, baina, nahiz eta haien artean lotura izan, eredu bereziak daude.

• Bizkaia: Eredu polarizatua dago, Bilbo Handiaren inguruan kontzentratzen baita industria kopuru eta enplegu portzentaje handiena.
• Gipuzkoa: Donostialdetik Bidasoaldera bitarte industria kontzentrazio handia egon arren, banaketa erregularragoa eta orekatuagoa da bailaratan.
• Araba: Eredu desorekatua erakusten du, makrozefalia nabarmena dagoelarik Gasteizko inguruan.

Industriaren Garapen Historikoa

Banaketa espazial horren zergatiak historikoak dira:

• XIX. mendearen bigarren erdialdea:

Atlantikoko Isurialdea

EAEko landa-espazioek hainbat ezaugarri dituzte, Bizkaiko Golkoko isurialdean edo Mediterraneoko isurialdean dauden kontuan hartuta. Alde horien oinarriak nekazaritza-egitura eta lurzoruaren erabilerak dira.

Lurraldearen ezaugarriak

Lurralde honek Bizkaiko Golkoko isurialdea hartzen du. Erliebe malkartsua du, eta eremu lauen barruan ibaietako ibilgu eta ibar estuak sartzen dira. Klima ozeanikoa da, prezipitazio handiekin.

A) Nekazaritza Egitura

• Biztanleria: Landa-ingurunean biztanle gutxi dago, biztanleria industriaguneetara joan baita. Baserrietan, biztanleria sakabanatua dago, Bizkaiko Enkarterri eskualdean izan ezik. Herrixketan pilatuta dago biztanleria, eta etxeak harrizkoak dira.
• Ustiategiak: Nekazaritza-ustiategia baserriaren

Espainiako Errepide Sarearen Maparen Iruzkina

Espainiako mapan ikus dezakegun bezala, errepide-sare zabala dugu; haien artean autobideak eta autobiak, eraikitze-fasean dauden bideak eta gainerako errepideak bereiz daitezke. Mapak adierazten duenez, Madriletik autobide eta autobia ugari igarotzen dira, eta gainerakoak Espainia osoan zehar hedatzen dira.

Garraiobideak: Errepide bidezko garraioa

Errepideek biztanleria-guneak elkarrekin lotzen dituzte; beraz, funtsezko azpiegitura dira irisgarritasuna bermatzeko eta lurraldea egituratzeko. Sarearen gaineko eskumenak banatuta daude. Estatuko sareak herrialdeko biztanleria-gune nagusiak lotzen ditu, nazioarteko sarearekin konektatuz.

Sarearen diseinu erradiala

Penintsulako errepide-sarearen diseinua erradiala...

Errepideak funtsezko azpiegiturak dira, biztanleguneak elkarrekin lotzen baitituzte.

Espainiako Errepide Sarearen Ezaugarri Nagusiak

1. Eskumenen Banaketa eta Estatuko Sarea

   Sarearen gaineko eskumenak banatuta daude. Estatuko sareak herrialdeko biztanlegune nagusiak lotzen ditu, nazioarteko sarearekin konektatuz.

2. Errepide Sarearen Diseinu Erradiala

   Penintsulako errepide-sarearen diseinua erradiala da: erdigunea Madril du, eta ardatzak hedatzen ditu biztanleria eta jarduera ekonomikoa kontzentratzen diren periferiako portu eta hiri nagusietara. Eredu hori, XVIII. mendean sortu zen borboitarrekin, 1960ko hamarkadan finkatu zen, sarea modernizatu zenean. Gaur egun, egitura horrek mailatzeko joera ageri du, zeharkako ardatzen bidez.

3. Ezaugarri Teknikoak

Egungo Migrazio-Fluxuen Aldaketak

Migrazio-korronte mota berrien sorrera azaltzeko, kontuan hartu behar dira migrazio-fluxuetan izan diren aldaketa nagusiak:

1. Eskualdeen arteko migrazioek pisua galdu dute

Beste eskualde batzuetako probintzietarako migrazioek pisua galdu dute, eta horrek era askotako migrazio-saldoak eragin ditu:

• Saldo positiboak: Beren ekonomiaren aniztasunagatik edo hirugarren sektoreko jarduerak izateagatik probintzia dinamikoenek dituzte; baita garai batean emigrazio-probintzia izanik joera hori irauli dutenek ere, inguruko probintzietako hiri handietatik ekonomia-jarduerak eta biztanleria hartzen dituztelako.
• Saldo negatiboak: Biztanleria urria dutelako, jarduera tradizionalak gailentzen direlako, periferian daudelako eta