Batxilergoa mailako Geografia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Biztanleriaren Piramidea: Egitura eta Interpretazioa

Biztanleriaren piramidea une jakin batean sexuaren eta adinaren arabera biztanleriaren egitura demografikoa erakusten duen grafikoa da. Horrez gain, piramidearen profilean azken urteetan ondorio demografikoak izan dituzten gertaerak agertzen dira.

Piramideen Profila Sexuaren eta Adinaren Arabera

• Jaiotzean: Gizon gehiago (0-4 urte).
• Gero: Bi sexuak parekatu egiten dira.
• Adin Nagusietan: Emakume nagusiagoak (bizi-itxaropen handiagoa, sendotasun biologikoa, bizi-estilo desberdina).

Biztanleria Piramide Motak

• Triangeluarra: Biztanleria gaztea adierazten du (adibidez, Espainia 1900).
• Ojiba: Biztanleria heldua eta urtarokoa (adibidez, Espainia 1970).
• Kutxatila: Biztanleria zaharkitua edo zahartua (adibidez,

Industria Birmoldaketa eta Berrindustrializazioa

Industria-birmoldaketa: Helburuak; tarte laburrean krisian zeuden industria-sektoreetan jardutea zen, bideragarritasuna eta lehiakortasuna lortzeko beharrezko doikuntzak eginez. Jardunen bidez, ekoizpen-eskaintza eta eskaria egokitu ziren. Horretarako, enpresak itxi zituzten, edo ekoizpen-gaitasuna murriztu egin zen, langileen erregulazioak egin ziren kaleratzeen edo erretiro aurreratuen bidez eta, modernizazio teknologikorako prozesuak eta eskari handiagoa zuten produktuetan espezializatzeko joera hedatu egin zen.

Sektoreak: siderometalurgikoa, ontzigintza, etxeko tresnen linea zuria, ekipo elektrikoak, osagai elektronikoak, ehialak eta oinetakoak.

Emaitzak; enplegua asko murriztea eta jardunak...

Hiri-Morfologia

Hiri-morfologia hiriak duen kanpoko itxura da, eta hainbat faktorek dute eragina:

• Kokalekua: hiriak hartzen duen espazio zehatza da, topografiaren araberakoa. Adibidez, defentsarako sortutako hiriak muinoen gainean zeuden.
• Kokapena: hiriak inguru geografiko zabalean duen posizio erlatiboa da, hiriak inguruan duen eginkizunarekin lotuta dagoena.
• Planoa: hirian eraikitako azalerak eta azalera libreek osatutako multzoa da: eraikinak, parkeak, plazak... Hiru mota nagusi daude: plano irregularrak, plano erradiozentrikoak eta ortogonalak.
• Eraikuntzak eta Hiri-bilbea: hiri-bilbea eraikinen antolaketa da. Itxiak dira eraikinak bata bestearen alboan badaude, eta irekiak, berriz, leku asko badago haien artean. Eraikin kolektiboak edota indibidualak

Landarediaren Oinarriak eta Mota Nagusiak

Landaredia edo flora lurralde bateko espezie begetalen multzoa da. Landare-formazioen taldeek osatzen dute. Oinarrizko hiru (3) mota nagusi daude:

• Basoa
• Sastraka
• Larrea

Landaredian Eragina duten Faktoreak

Faktore Fisikoak

Landarediaren garapenean eragina duten faktore fisikoak hauek dira:

• Klimaren dibertsitatea
• Erliebearen dibertsitatea
• Lurzoruaren dibertsitatea
• Kokapena

Giza Faktoreak (Antropikoak)

Gizakiak inguru batean esku hartzen badu, bigarren mailako landaredia sortzen da. Adibidez:

• Ekonomikoki interesgarriak diren landareak sartzea.
• Aprobetxamendu ekonomikoari begira azalera handiak landatzea (adibidez, pinuak eta eukaliptoak).

Landare-Paisaiak: Klima eta Erliebearen Arbera

Klima Ozeanikoko Landare-Paisaia

Klima...

1. Sarrera

Espainian klimen dibertsitate handia dago. Klima nagusiak ozeanikoa, mediterraneoa (hainbat barietateekin) eta mendikoa dira. Aipatzekoa da Kanarietako klima berezia dela.

2. Klima Ozeanikoa

Klima ozeanikoaren ingurua Iberiar penintsularen iparraldea da.

2.1. Prezipitazioak

• Ugariak, erregularrak eta leunak dira (urteko 800 mm-tik gorakoak).
• Eurien banaketa nahiko erregularra da; borraskek etengabe jarduten dute eta hilabetero euria egiten du. Hala ere, prezipitazio gehien neguan agertzen dira eta gutxien udan, Azoreetako antizikloiaren eraginez.
• Prezipitazioen forma leuna da, eta ura lurzoruan iragazten da.

2.2. Tenperaturak

Hedadura edo bitarte termikoa txikia da kostaldean, itsasoaren eraginez (9ºC-12ºC bitartean), eta moderatua barrualdean....

Ondorio demografikoak

• Kostako inguruetan, turismoaren eraginez, biztanleriak gora egiten du.
• Landa eta mendi-inguru batzuetan, eta gainbeheran dauden hiri historiko batzuetan, turismoak despopulatzea geldiarazi du, eta eskulangintza eta tradizioak berpiztea eragin du.

Populazioan dituen ondorioak

• Kostaldean, turismoak hiri-populatzea zabaltzen du eta konurbazioak sortzeari mesede egiten dio.
• Landa-espazio, mendi-espazio eta hiri-espazio batzuetan, turismoak eraikitako ondarea zaharberritzen lagundu du.

Ondorio ekonomikoak

• Turismoak enplegu handia sortzen du, bai turismo-zerbitzuetan, bai zerbitzu mistoetan (turistentzat eta bertakoentzat).
• Beste jarduera ekonomiko batzuetan efektu biderkatzailea du, turismo-eskariak gora egitean suspertu egiten baitira.

Metropoli Eremua

Metropoli eremua (eragin eremua) hiri zentral bat, eskualde horri izen ematen diona, eta hiri satelite multzo bat duen eskualdea da. Eskualde horretan dauden populaketek logela-hiri (ciudad dormitorio), industria-hiri, zerbitzu-hiri edo merkataritza-hiri bezala funtziona dezakete, baina dena modu zentralizatuan antolatuta.

Metropoli eremuak eskualde handi bat antolatzeko administrazio eta politika eskualde bezala sortzen dira. Eskualde horretan dauden udalerriak independenteak diren arren, bere hazkundea eta lurraldearen antolamendua metropoli zentralak baldintzatuta dute. Hori dela eta, metropoli eremua hiri aglomerazio edo hiri-sare bezala ere ezagutzen da.

Konurbazioa

Konurbazioa hainbat metropoli inguru hazi eta elkartzen direnean...

Ibai Arroa

Ibai arroa: Ibai batek elikatzen duen espazio geografikoa da, non ibai horretara eta bere adarretara (errekatxoak barne) espazio geografiko horretako ur guztiak doazen. Beste modu batean esanda, ibai batek bere sare hidrografikoarekin, prezipitazioen ura drainatzen duen espazio geografikoa da.

Uren Banalerroa

Uren banalerroa: Ibai arro bat mugatzen duten gailur garrantzitsuenetatik pasatzen den lerro hipotetikoa da, arro hori beste arroetatik bereizten duena. Gailur horietan erortzen diren prezipitazioetatik, batzuk arro batera joango dira, eta beste batzuk, kontrako isurialdean, beste arro bateko ibai batera.

Landaretza Potentziala

Landaretza potentziala: Lurralde bateko landaretza potentziala gizakiaren inolako jarduerarik gabe garatuko...

Mapa honek Espainiako hiri nagusien kokapena erakusten du, beraien hierarkia azalduz (garrantzia handitik txikira), neurri demografikoaren eta eragin-esparruaren arabera.

Espainiako Hiri-Hierarkia

Espainiako hiriak metropoli-hierarkiaren goialdean daude, biztanle kopuru handia dutelarik. Honen barruan, hainbat kategoriatan sailka daitezke, garrantzia handitik txikira, neurri demografikoaren eta eragin-esparruaren arabera:

Nazio Mailako Metropoliak (NM)

• Hiriak: Madril eta Bartzelona.
• Biztanleria: 3 milioi biztanle baino gehiago dituzte.
• Eginkizunak: Oso dibertsifikatuak, zerbitzuak, enpresa nazionalen eta multinazionalen bulegoak barne.
• Eragin-esparrua: Naziokoa, eta nazioarteko beste metropoliekin harreman estuak dituzte.
• Madrilgo metropoliak lotura

Gaia: Nekazaritza, Abeltzaintza eta Arrantza

Nekazaritza-guneak baldintzatzen dituzten faktoreak:

Faktore Fisikoak

Faktore fisikoak erliebea, klima eta lurzorua dira. Klima da garrantzitsuena, lurraldearen zati handian prezipitazioak urriak eta irregularrak direlako, eta ekaitzak eta txingorra nahiko ohikoak direlako. Tenperaturetan egoerak muturrekoak dira eta idortasuna nahiko handia da.

Giza Faktoreak

Landako Biztanleria

a) Nekazaritza jardueretan okupatutako biztanleria urria eta zaharra da. Landa-inguruko biztanleriaren zahartzea handiagoa da Iberiar penintsularen barrualdeko autonomia-erkidegoetan. Egoera horren arrazoi nagusia gertatu zen nekazari-exodoa izan da. Izan ere, nekazaritza-eginkizunak mekanizatu egin ziren, eta industriak eta hiriko...