Filosofia eta Zientziaren Oinarrizko Kontzeptuak

Filosofia eta zientziaren arloetan funtsezkoak diren hainbat kontzeptu aztertuko ditugu jarraian, errealitatearen ulermenari eta gizakiaren izaerari buruzko ikuspegi desberdinak eskainiz.

Metafisika: Errealitatearen Funtsa

Metafisika fisikotik harago dagoenari buruzko jakintza da. Hau da, transzendentziari buruzko jakintza, errealitatearen funtsa eta haren ezaugarriak, printzipioak eta sorburuak aztertzen dituen jakintza.

Transzendentziaz Galdetzeko Bidea

Transzendentziaz galdetzeko bide bakarra errealitate sentigarriaren aurreko edo gaindiko errealitaterako da. Historian zehar, gizakiak beti izan du transzendentziarekiko kezka:

• Historiaurrean gorpuak hilobiratu egiten zituzten, gorpuen gainean opariak

Metafisikaren Jatorria

Metafisika hitzaren jatorria bi hitz grekoetan dugu: "meta" eta "physis". "Meta" hitzak harago dagoena adierazi nahi du. Beste aldetik, "physis" hitzak natura esan nahi du. Hortaz, metafisikaren esanahi etimologikoa fisikatik harago dagoena da. Hitzaren jatorria badu ere, pasadizo historiko bitxia. Rodasko Androniko filosofoa, K.a. I. mendean, Aristotelesen liburuen sailkapena saiatu zen egiten. Eta fisika liburuen ostean zetorren liburua ez zuen izenik. Hori dela eta, "fisikaren ostean dagoena", hau da, "metafisika" hitzarekin izendatu zuen. Liburu horretan adierazten zena Aristotelesen metafisikaren teoria zen, hain zuzen ere.

Metafisikaren Sorkuntza

Aristoteles metafisikaren sortzaile askotan agertzen den arren, ez da...

Arrazoimena eta Ezagutza Iturriak

Arrazoimena: Bi alderdi dituen gizakion berezko ahalmena da.

• Arrazoimen teorikoa: Errealitatea ezagutzeko aukera ematen digu.
• Arrazoimen praktikoa: Gure jokabidea bideratzeko aukera ematen digu.

Ezagutza Iturriak

Bi ezagutza iturri erabiltzen ditugu:

• Zentzumenen bidezko ezagutza: Zentzumenen bidez eskuratzen da. Berehalako informazioa ematen du errealitateari buruz. Informazio hori aldakorra eta askotarikoa da.
• Arrazoimena: Zentzumenen bidez jasotako informazioa ulertzen ahalegintzen da, iraunkorra dena edo esentzia bilatzeko; horretarako kontzeptuak erabiltzen ditugu.

Jakintza Filosofikoaren Ezaugarriak

Jakintza filosofikoak hainbat ezaugarri ditu:

• Arrazionala: Fenomenoen kausak bilatzen ditu arrazoian oinarrituz. Filosofoentzat,

Ezagueraren Teoria: Zientzia eta Iritzia

Filosofiaren helburu nagusiena ezagutza lortzea da. Ideiak ezagutzea; hau da, ongia ezagutzea. Ezagutzak giza portaera baldintzatzen du, eta jokaera okerra ez-jakituriari dagokio. Platonek, haitzuloaren mitoa erabiliz bi mundo bereizten ditu; mundo fisikoa (mitoren kobazuloa) eta ideien mundua (kobazulotik kanpo dagoena). Horrela, bi ezagutza maila bereizten ditu; iritzia eta zientzia. Iritzia, mundu sentigarrikoa da, bigarren mailako ezagutza da, jaio eta hil egiten denari ezartzen zaion jakintzari esaten zaio. Honen barruan bi maila bereizten dira; suposizioa (zentzumenez antzemandako objektuari lotzen zaion ezagutza) eta ilusioa (objektu sentigarrien itxureidagokien ezagutza). Bestee aldetik, zientziari...

01 Pentsamendu filosofikoaren sorrera. Sokrates aurreko filosofia

01.1 Pentsamendu filosofikoaren sorrera

• Filosofia giza pentsamendua mitotik arrazoizko pentsamendura igarotzean sortu zen.
• Prozesu hori une eta toki zehatz batean gertatu zen: K.a. VI. mendean, Antzinako Greziako Joniako lurraldean.
• Filosofia hitza, beraz, grezieratik datorkigu. Hitz konposatua da: filia (maitasuna, erakarpena) eta sofia (jakinduria). Hortaz, jakinduriarekiko zaletasuna esan nahi du.
• Gizakiaren adimenak gauzen oinarriak bilatzea eta aztertzea eskatzen du, hau da, gauzak nola sortu diren eta zergatik, nolakoak diren, zein den haien helburua eta abar.
• Kontzientzia mitikoa, gizakiari problematiko zaizkion galdera horiei (jaiotza, heriotza, urtaroen joan-etorria, trumoiak

Filosofiaren Funtzioa Tractatus eta Ikerketa Filosofikoetan

Proposizio filosofikoak, zentzugabeak direnez, hizkuntzaren ulermen ezak sortzen ditu. Horren aurrean, filosofiak hizkuntzaren mugak argitu behar ditu. Beraz, filosofiaren helburua proposizio zientifikoen zentzu logikoa argitzea da.

Etikaren, estetikaren eta metafisikaren (alderdi mistikoa) proposizioek ez dute esanahirik, hizkuntzaren mugez haraindi daudelako. Alderdi mistikoari ezin diogu hizkuntzaren analisi logikoa aplikatu (ezin dira egiazkoak edo faltsuak izan), izan ere, ez dira errealitatearen margolana. Wittgensteinen ustez, errealitate esanezin hori, errealitaterik garrantzitsuena da.

Ondorioak

Zientziaren hizkuntza da zentzua duen eta mintza daitekeen bakarra, eta eredutzat...

Perspektibismoa (1914-1923)

Teoria honen arabera, errealitateari so egiten dion bakoitzak bere ikuspuntutik begiratzen dio. Norberaren ikuspuntua edo perspektiba errealitatearen beharrezko osagaia da, eta ezin esan daiteke ikuspuntu bat besteen gainetik dagoenik. Perspektibismoaren teoriak, hortaz, errealitatearen gaineko ikuspuntuen aniztasuna aldarrikatzen du. Ondorioz, egia absolutua, hau da, errealitatearen guztizko ikuspena, haren inguruan jasotako irudi guztien konbinazio antolatua izango da. Irudi bakoitzak errealitatearen zati bana dakar. Egia ikuspuntuko irudiak bateratuz lortuko da.

Perspektibismoaren doktrinaren arabera, errealitatea ezin daiteke interpretatu subjektuaren eta objektuaren arteko ohiko bereizkuntza baztertzailearen eremuan;...

Wittgensteinek Rusellen atomismo logikoaren jarraitzailetzat aurkezten du bere burua, eta Tractatus-ean antzematen da hori, logika-matematikaren bidez mundu-egitura ezagutzeko ahalegina egiten baitu.

Tractatus filosofiaren historiako lan zehatz eta enigmatikoenetariko bat da. Zazpi gai edo proposizioetan banatuta, filosofiaren ohizko arazoak tratatzen ditu, eta arazo horiek gure lengoaiaren logikaren ulermen ezak eraginda daudela erakusten du.

Mundua egitateen multzoa da, eta hauek atomikoak dira, independenteak. Munduak egitura logiko-matematikoa du.

Mundua pentsamenduaren bidez ezagutzen da. Pentsamenduak errealitatea interpretatzen...

Filosofia Analitikoa

Filosofia analitikoa XIX. mendearen amaieran Ingalaterran sortu zen korronte filosofikoa da. Pentsalari multzo handi bat hartzen du bere baitan. Hona hemen filosofia analitikoaren ezaugarri komun batzuk:

• Enpirismoa eta positibismoa: Esperientzia ezinbestekoa da ezagutzarako. Metafisika arbuiatzen da, esperientziaz haraindi joan nahi duelako.
• Hizkuntzaren analisia: Filosofiaren zeregina ideiak eta pentsamenduak nola sortzen diren edo nola konbinatzen diren aztertzea da. Filosofo analitikoek ezagutzaren azterketa alde batera uzten dute eta azterketa linguistikoa egiten dute (hizkuntzaren proposizioak edo esakuneak). Filosofo hauen asmoa benetako proposizioak eta sasi-proposizioak bereiztea da.
• Filosofia jarduera gisa: Filosofia