Filosofia eta Zientziaren Oinarrizko Kontzeptuak

Filosofia eta zientziaren arloetan funtsezkoak diren hainbat kontzeptu aztertuko ditugu jarraian, errealitatearen ulermenari eta gizakiaren izaerari buruzko ikuspegi desberdinak eskainiz.

Metafisika: Errealitatearen Funtsa

Metafisika fisikotik harago dagoenari buruzko jakintza da. Hau da, transzendentziari buruzko jakintza, errealitatearen funtsa eta haren ezaugarriak, printzipioak eta sorburuak aztertzen dituen jakintza.

Transzendentziaz Galdetzeko Bidea

Transzendentziaz galdetzeko bide bakarra errealitate sentigarriaren aurreko edo gaindiko errealitaterako da. Historian zehar, gizakiak beti izan du transzendentziarekiko kezka:

• Historiaurrean gorpuak hilobiratu egiten zituzten, gorpuen gainean opariak utziz; horrek hurrengo bizitzaren kontzientzia sinbolikoaren hasiera adierazten du.
• Egiptoko zibilizazioan betikotasun-nahia nabarmena zen.
• Mesopotamian finkatutako kaldeoarrek ere naturaren indarrak jainkotzat zituzten.
• Erdialdeko Europan, hildakoei ondoan armak jartzen zizkieten.
• Greziako mitologian, Homerok eta Hesiodok gauzen sortzaileak jainkoak zirela uste zuten.
• Ekialdeko erlijiozaletasunean, gizakia materiari lotuta bizitzera kondenatuta zegoen.

Erlijio Formen Eboluzioa

Erlijio formek eboluzio bat izan dute historian zehar:

• Animismoa
• Fetitxismoa
• Politeismoa
• Monoteismoa

Kritikak Metafisikan

Metafisikak hainbat kritika jaso ditu:

• Kritika gnoseologikoa
• Kritika etiko-morala
• Kritika historiko-politikoa

Eboluzioa: Espezieen Jatorria

Eboluzioa bizidunen aldaketa eta garapena aztertzen duen teoria da.

Lamarckek izakiak ez direla beti berdinak izan esan zuen. Fixismoari aurre egin eta kontrako teoria berri bat sortu zuen: transformismoa.

Hego Amerikan eta Ozeano Bareko uharteetan, Charles Darwinek txonta-espezie antzeko ezaugarri asko zituela ikusi zuen. Fixismoaren pentsamoldeari aurre eginez, Darwinek ondorioztatu zuen espezie guztiak jatorri beretik zetozela, eta Wallace ere ondorio berera iritsi zen. Darwinek Espezieen jatorria lanean zalantzan jartzen du Jainkoak mundua sortu izana.

Eboluzio Teoriaren Ezaugarriak

Eboluzio teoriaren ezaugarri nagusiak hauek dira:

• Izaki bizidun guztiek jatorri berbera dute.
• Espezieek eboluzionatu egiten dute.
• Gradualismoa.
• Hautespen naturala: eboluzioa eragiten duen mekanismoa da. Espezie batzuek beste batzuen aurka borroka egin behar dute, jatekoa eta bizitokia bermatzeko, bai eta etengabe aldatzen den ingurune ekologikora egokitzeko ere, bizirik irauteko.

Natura eta Kultura: Gizakiaren Izatea

Naturak eta kulturak elkarri eragiten diote gizakiongan. Oraindik ez dute adostu zer den naturala eta zer artifiziala gizakiaren baitan.

Homo sapiensa sortu zenetik gorputza ez zaigu asko aldatu. Kulturak izugarrizko garapena izan duela orduz geroztik, eta kulturari esker garela gizakiak. Biologiaren eta kulturaren produktu bat gara: kulturarik gabe haziko balitz, gizaki batek ez luke inolako giza gaitasunik garatuko.

Naturak biologikoa denari egiten dio erreferentzia. Historian zehar, kulturaren kontzeptua aldatuz joan da; antropologiak ez zuen hasiera batean gizarte bateko edozein eremu kultura gisa hartzen.

Dualismoa eta Monismoa: Errealitatearen Ikuspegiak

Dualismoa

Dualismoan gizakia arimarekin bakarrik identifikatzen da. Gorputza bizirik dago eta bere materiazko eskakizunak arimari ezartzen dizkio. Arrazoimenaren eta irriken arteko tentsioa azaltzen saiatzen da dualismoa.

Monismoa

Monismoa errealitatea bakarra edo printzipio bakar batean oinarriturikoa dela dioen filosofia-teoria da.