Ilustrazioaren Ideiak: Arrazoia, Aurrerapena eta Askatasuna
Arrazoi Eredu Berria
Arrazoi enpirikoa eta analitikoa: Esperimentua eta gertakariak nagusitzen dira, eta esperientziatik abiatzen da ezagutza zientifikoa.
Arrazoi kritikoa: Arrazoiaren kanpoko aginpideen aurka eta arrazoiaren beraren autokritika.
Arrazoi autonomoa: Arrazoia da gizakiaren gidari arlo guztietan.
Aurrerapena
Aurrerapen zientifiko-teknikoek munduari buruzko ikuskera baikorra ematen diete ilustratuei. Historia da gizakiaren etengabeko perfekziorantz daraman bidea. Izan ere, arrazoiaren bidez natura menderatu eta gizadiaren ongizate materiala eta zoriontasuna lor daitezkeela uste dute.
Tolerantzia eta Erlijioa
Tolerantzia: Erlijio-kontuetan.
Erlijio Arrazoiduna
Ilustratuek erlijioaren interpretazio arrazionala egiten dute: gizakiak ezin du Jainkoa ezagutu eta Jainkoa berbera da erlijio guztietan. Ez dute errebelazioa onartzen, ezta mirariak ere, antinaturalak eta irrazionalak direlako.
Askatasuna
Kantek sutsu aldatzen du Ilustrazioaren printzipio garrantzitsuenetakoa askatasuna dela. Pentsamendu askea eta adierazpen-askatasuna ezinbesteko baldintzak dira arrazoiaren erabilera publikoa ahalbidetzeko.
Arrazoiaren erabilera publikoa kritikaren jarduera da; hots, lege-aldaketa eta erreformen proposamen arrazoituak egiteko askatasuna, sortu berri den iritzi publikoaren aurrean. Askatasunaren bidez, gizakiek burujabetasuna lortzen dute, baita adin nagusitasuna ere, eta mesedegarri da hori gizadiaren aurrerapenerako.
Aztergai dugun testuan, Kant batik bat erlijio-askatasunaz mintzo da, eta erlijio-inposizioari tutoretzarik kaltegarriena eta duingabeena deitzen dio. Kanten arabera, erregeak herritarren erabakiak errespetatu behar ditu erlijio-kontuetan, eta legeak hobetzeko proposamen arrazoituak onartu behar ditu.
Naturala
Ilustrazio osoak bezala, Kanten naturala bilatzen du bere filosofian, naturala dena ona delako. Lege naturalek zuzentzen dituzte fenomeno guztiak. Mundu gizadiaren askatasunez jokatzen du naturala. Kantek ezetz dio, naturalak baduela asmo edo plan ezkutu bat, xedea eta ordena ematen dizkiena ekintza libreei eta historiaren bilakaerari.