Ekonomia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Merkatu-egiturak ekonomian funtsezkoak dira, eta enpresen portaera eta prezioen finkapena baldintzatzen dituzte. Jarraian, hiru merkatu-mota nagusi aztertuko ditugu: monopolioa, oligopolioa eta lehia monopolistikoa.

Monopolioa: Merkatu Bakarraren Nagusitasuna

Monopolioa merkatu-egoera bat da, non produktu bakarra dagoen eta enpresak sartzeko zailtasun handiak dauden. Horrek enpresa bakar baten nagusitasuna dakar.

Monopolioa Sortzeko Arrazoiak

• Ekoizpen-faktoreen kontrola: Enpresa batek erabat kontrolatzea ekoizpen-faktore bat edo ondasun jakin bat ekoizteko oinarrizko lehengaien iturri garrantzitsuenak. Adibidez, herrialde batean dagoen diamante-meategi bakarra kontrolatzen duen enpresa, monopolioa da.
• Patenteak: Patente bat izateak ere monopolio-

Merkatu libreko ekonomia bateko enpresen azken helburua produktuak merkatuan saltzea da, marketinaren bidez.

Marketinaren kontzeptua eta helburua

Marketina enpresak dituen edo izan ditzakeen bezeroen beharrak asetzeko ezinbestekoak diren antolaketa-, promozio- eta ondasun- eta zerbitzu-banaketako ekintza-multzoa litzateke. Helburua bezeroen beharrak asetzea da; horretarako, bezeroak behar duena produzituko da, eta hori lortzeko merkatu-ikerketa baliatuko da.

Enpresak kontrola ditzakeen aldagaiak

Hauek dira enpresak kudeatu ditzakeen oinarrizko aldagaiak (Marketing Mixa):

• Produktua: Zein produktu, materialak, diseinua, kalitatea, ontzia eta etiketa, marka eta salmenta osteko zerbitzua.
• Prezioa: Prezioen maila, deskontuak, kobratzeko modua eta finantziazioa.

Inportazioei ezarritako mugak

Kuotak

Gobernuek gehienezko kopuru batzuk ezartzen dituzte produktu zehatzetan. Adibidez, Europar Batasunak auto japoniarrei mugak jartzen dizkie bertako autoen industria babesteko.

Arantzelak

Inportatzen diren produktuei ezartzen zaien zerga da. Helburua salmenta-prezioa handitzea da, horrela bertako produktuak babestuz.

Hesi administratiboak

Administrazioek ezartzen dituzten arauak dira, bertako produktuak babesteko. Mota honetako hesi bat kalitateari eta osasunari buruzko arau teknikoek osatzen dute. Adibidez: haragia, tomateak, etab.

Esportazioak bultatzeko neurriak

Gobernuek beren enpresei kanpoko merkatuetara hedatzen laguntzeko hainbat neurri hartzen dituzte:

• Administratiboak: Gobernuek beren enpresei kanpoko merkatuetara

1. Merkatua

Kokapenaren arabera

Eroslearen arabera

Produktuaren edo Zerbitzuaren arabera

Saltzaile edo Eskaintzaileen Kopuruaren arabera

2. Produktuak eta Zerbitzuak

Produktua

Zerbitzua

3. Produktuen eta Zerbitzuen Bizitza Zikloa

• Sorrera etapa
• Sarrera etapa
• Hazkunde etapa
• Heldutasun etapa (1)
• Beherakada etapa

4. Merkatu Ikerkuntza

Kontsumitzailearen Jokabidea

Eskaria eta Salmentak

Produktuak

Salmentaren eta Merkaturatzearen Beste Zenbait Osagai

Ikerkuntza Teknikak

6. Konkurrentzia

• Sektorean lehiakide berriak sartzeko aukera (2)
• Merkatuaren barruan dauden lehiideen arteko lehiakortasuna
• Produktu ordezkatzaileak egotea
• Bezeroen boterea
• Hornitzaileen boterea

7. Posizionamendu Estrategikoa

• Aintzinaritza kostuetan
• Diferentziazioa
• Espezializazioa
• Dibertsifikazioa

8. Enpresaren

1. Lurrak, atmosferak, urak eta lurpeak emandako baliabideak

Baliabide naturalen adibideak honako hauek dira:

• Lurrak: Uztak, abereentzako bazka eta egurra ematen ditu.
• Atmosferak eta urak: Baliabide energetikoak eskaintzen dituzte; eguzki-zentralen bidez, haizearen bitartez (zentral eolikoak) eta uraren bitartez (zentral hidroelektrikoak edo mareomotrizeak).
• Lurpeak: Mineral energetikoak (ikatza eta uranioa) eta mineral ez-energetikoak (burdina, kobrea eta granitoa) dakartza.

2. Ekoizpen-faktoreak industria-fabrika batean

5.000 m²-ko orube batean 2.000 m²-ko kotoizko oihalen fabrika, 20 makina, 8 langile eta milioi bat euroko fondoak dituen enpresa batek ekoizpen-faktore hauek erabiltzen ditu:

• Lurra: Kotoia (oihalak egiteko darabilten lehengaia)

Monopolioa egoera bat da non merkatu batean ondasun edo zerbitzu jakin baten eskaintza bakarra enpresa edo saltzaile bakar batek kontrolatzen duen. Hona hemen monopolioa sortzeko arrazoi nagusiak:

Arrazoi Legalak

Legalak: Monopolioa estatuak enpresa bati ondasun edo zerbitzu jakinaren produkzio, banaketa edo salmenta osoa ematen dionean sortzen da. Adibidez: trenbidea, postazerbitzua, ura...

Arrazoi Teknikoak

Teknikoak: Produkzio handia denean eskalako ekonomiak agertzen badira, eta horiek merkatua guztiz hornitzen badute, berezko monopolioak sortzen dira. Dimentsio horiek lortzen dituen enpresak merkatutik kanporatuko baititu kostu handiagoekin sortzen dituzten guztiak.

Kostu Finko Handiak

Kostu finko handiak: Ondasun edo zerbitzu jakin baten unitatea...

Enpresaria

Enpresaria langileek osatzen duten piramidearen gailurrean dago. Hala ere, enpresariak beste pertsona batzuen laguntza beharko du bere helburuak lortzeko. Edonola ere, osagai pertsonalen artean erakunde nagusia da enpresaria. Enpresariak eta bere laguntzaileek gauzatzen duten enpresa jarduera enpresariaren beraren izenean egingo da.

Agindu eta erabakiak hartzeko, ahalmen gorena du enpresariak. Bere gain hartuko ditu negozioaren edo enpresaren arriskuak eta etekinak.

Enpresari motak:

Enpresariak izan daitezke bai pertsona fisikoak (kasu honetan banakako enpresariak deitzen dira), bai pertsona juridikoak (sozietate enpresariak).

Banakako enpresaria:

Edozein pertsona fisikok lor dezake banakako enpresariaren estatusa edo izaera. Horretarako...

Zer da jarduera ekonomikoa?

Jarduera ekonomikoa gizakiek beren beharrei erantzuteko egiten dituzten jardueren multzoa da. Ondasunak ekoiztea eta zerbitzuak ematea da.

Ekoizpena

Ondasunak ekoiztea baliabide naturalak, teknikak eta lana elkartzea da.

• Kontsumo ondasunak edo amaierakoak (arropak, altzariak, oinetakoak...) zuzenean erantzuten diete kontsumitzaileen beharrei.
• Produkzio ondasunak edo bitartekoak kontsumo-ondasunak ekoizteko erabiltzen diren makinak, erremintak...

Merkaturatzea

Ondasun eta zerbitzuen banaketa eta salmenta.

• Handizkako salmenta: Handizkariek egiten dute. Produktu kantitate handiak erosi eta produktuok beste merkatariei edo enpresa batzuei saltzen dizkiete.
• Txikizkako salmenta: Txikizkariek egiten dute. Handizkariei kantitate

Makroekonomiaren helburuak

Makroekonomiaren helburu nagusiak honako hauek dira:

• Ekoizpen eta kontsumo maila altua izatea.
• Langabezia-tasa baxua mantentzea.
• Inflazio-tasa kontrolatzea.
• Defizit publiko eta kanpo-defizit orekatua lortzea.
• Truke-tasa egonkorra izatea.

BPG (Barne Produktu Gordina)

Herrialde batek urtebetean ekoitzitako amaierako ondasun eta zerbitzuen guztirako diru-balioa neurtzen du. BPGa bi eratan kalkula daiteke:

• BPGfk (faktore-kostutan): Ondasun eta zerbitzuak fabrikako prezioan baloratzen dira (zergak ez dira sartzen, diru-laguntzak bai).
• BPGmp (merkatu-preziotan): Ondasun eta zerbitzuak salmenta-prezioan baloratzen dira (zergak sartzen dira, diru-laguntzak ez).

Ekuazioak:

• BPGfk = BPGmp - Zz + Dl
• BPGmp = BPGfk + Zz - Dl

BPN eta NPG

BPN (