Jarduera Ekonomikoa: Ekoizpena, Merkatuak eta Eragileak
Zer da jarduera ekonomikoa?
Jarduera ekonomikoa gizakiek beren beharrei erantzuteko egiten dituzten jardueren multzoa da. Ondasunak ekoiztea eta zerbitzuak ematea da.
Ekoizpena
Ondasunak ekoiztea baliabide naturalak, teknikak eta lana elkartzea da.
- Kontsumo ondasunak edo amaierakoak (arropak, altzariak, oinetakoak...) zuzenean erantzuten diete kontsumitzaileen beharrei.
- Produkzio ondasunak edo bitartekoak kontsumo-ondasunak ekoizteko erabiltzen diren makinak, erremintak...
Merkaturatzea
Ondasun eta zerbitzuen banaketa eta salmenta.
- Handizkako salmenta: Handizkariek egiten dute. Produktu kantitate handiak erosi eta produktuok beste merkatariei edo enpresa batzuei saltzen dizkiete.
- Txikizkako salmenta: Txikizkariek egiten dute. Handizkariei kantitate txikiak erosi eta jendeari dendetan zuzenean saltzen dizkiete.
Kontsumoa
Ondasunak eta zerbitzuak erosiz, jendeak bere beharrei erantzuten die. Produktua kontsumitu eta ondasuna edo zerbitzua erabili egin dezakete.
Ekoizpen faktoreak
- Baliabide naturalak eta lehengaiak: Landaredia, basoak, animaliak, petrolioa eta ura natura baliabideak dira. Hauek iturririk garrantzitsuenak dira. Urriak dira.
- Lana: Pertsonentzako ondasunak ekoitzi eta zerbitzu probetxugarriak emateko balio duen gizakiaren jarduera orori deitzen diogu.
- Kapitala: Ondasunak edo zerbitzuak ekoizteko beharrezkoak diren gauzak eta materialak.
- Kapital fisikoa: lokalak, makinak, lanabesak...
- Finantza kapitala: dirua, akzioak...
- Giza kapitala: pertsonen ahalmena, formakuntza...
Merkatu ekonomia (Kapitalismoa)
Gaur egungo munduan sistema ekonomiko nagusia da. Herrialde bateko ekonomia antolatzeko modu bat da.
Merkatua
Gaiak saltzen eta erosten diren lekua da. Merkatuan saltzaileek eta erosleek bat egiten dute.
Prezioa
Produktuen eta erosleen kantitatearen araberakoa da. Saltzaileak eta erosleak adostutako diru kopurua da.
- Eskaintza + erosle + = prezio +
- Eskaintza + erosle - = prezio -
- Eskaintza - prezio - = ekoizpen -
Eskariaren eta eskaintzaren arteko legea: Saltzaileek eta erosleek ahalik eta etekin handiena eskuratu nahi dute eta, interes arteko leia horri esker lortzen da salgaien prezioa ezartzea, bi aldeak pozik gelditzeko moduan.
Eragile ekonomikoak
Ekonomiaren funtzionamenduan modu erabakigarrian parte hartzen duten banakoak, taldeak eta erakundeak. 3 eragile nagusiak: etxe ekonomia, enpresak eta estatua edo sektore publikoa.
Etxe ekonomia
Beren beharrei erantzuten dieten ondasunak eta zerbitzuak erosteko erabiltzen dute baliabide ekonomikoei (diruaren) zati handi bat.
Enpresak
Gure sistema ekonomikoan, enpresak ekoizpen eta banaketa eragile nagusiak dira. Ondasunek kostatu egiten dute arrazoi hauengatik: lehengaien prezioa, energia, makinak, instalazioak, garraioa, soldatak...
Mozkin: salmenta prezioaren eta kostu prezioaren arteko diferentzia da.
Enpresak tamainaren arabera:
- Multinazionalak
- ETE, PYME (enpresa ertainak eta txikiak)
Jardueraren arabera: 1., 2. eta 3. sektoreak.
Sektore publikoa
Estatuak egiten dituen jarduera eta ekimen ekonomiko eta sozialen multzoa da. Administrazio publikoa: Gobernu zentrala, gobernu autonomikoak, udalak...
Jendearen jarduera ekonomikoa: gizarte-harremanak.
Zerbitzu publikoak: hezkuntza, osasuna, garraioa, polizia...
Beste gizarte zerbitzu batzuk: erretiratu, gaixo pentsioak.
Zergak
Sektore publikoak biltzen dituen eta derrigorrezkoak diren diru ordainketak dira. Zerga motak: PFEZ, SZ, BEZ.
Lan merkatua
Lanaren eskaintzak eta eskariak lan-merkatua osatzen dute. Ekoizpena automatizatzearen ondorioz, enpresa askok langile kopurua murriztu dute.
Sindikatuak
Langileen eskubideak modu kolektiboan defendatzeko sortutako erakundea da.
Biztanleri aktiboa
Lan egiteko adinean (>16 urte) eta lanean edo lan egiteko prest dauden pertsonak dira.