Ekonomiaren Oinarriak: Baliabideak, Merkatua eta Lana

1. Lurrak, atmosferak, urak eta lurpeak emandako baliabideak

Baliabide naturalen adibideak honako hauek dira:

• Lurrak: Uztak, abereentzako bazka eta egurra ematen ditu.
• Atmosferak eta urak: Baliabide energetikoak eskaintzen dituzte; eguzki-zentralen bidez, haizearen bitartez (zentral eolikoak) eta uraren bitartez (zentral hidroelektrikoak edo mareomotrizeak).
• Lurpeak: Mineral energetikoak (ikatza eta uranioa) eta mineral ez-energetikoak (burdina, kobrea eta granitoa) dakartza.

2. Ekoizpen-faktoreak industria-fabrika batean

5.000 m²-ko orube batean 2.000 m²-ko kotoizko oihalen fabrika, 20 makina, 8 langile eta milioi bat euroko fondoak dituen enpresa batek ekoizpen-faktore hauek erabiltzen ditu:

• Lurra: Kotoia (oihalak egiteko darabilten lehengaia) eta makinek lan egiteko behar duten energia-iturria.
• Lana: Zortzi langileak eta haien giza kapitala.
• Kapitala: Ondasun materialak (orubea, fabrika eta makinak) eta milioi bat euroko fondoa.
• Teknologia: Mekanizatua (makinek indarra ematen dute eta pertsonek tresnak erabiltzen dituzte).

3. Eskaintza eta eskariaren definizioa

• Eskaintza: Kontsumitzeko prest dauden produktuen eta zerbitzuen multzoa da.
• Eskaria: Herritarrek kontsumitu nahi dituzten ondasunen eta zerbitzuen multzoa da.

4. Eskaintza eta eskaria merkatu-ekonomian

Lehia-egoera idealean, ondasun baten eskaria eskaintza baino handiagoa bada, prezioak igo egiten dira oreka lortu arte; bestela, jaitsi egiten dira.

5. Inflazioa eta estatuaren neurriak

Inflazioa ekonomia bateko ondasun eta zerbitzuen prezioak etengabe eta oro har igotzea da. Inflazioa jaisteko, estatuak interes-tasak edo zergak igo ditzake, eta horrela kontsumoa jaitsi. Hori eginez gero, eskaria gutxitu egingo litzateke eta prezioak merketu.

6. Lan-legeria, hitzarmenak eta kontratuak

Lan-arloko araudiaren artean desberdintasun hauek daude:

• Lanari buruzko legeriak: Langileen eskubideak eta eginbeharrak arautzen ditu, eta enpresaburuek errespetatu behar dituzten gutxieneko baldintzak ezartzen ditu.
• Hitzarmen kolektiboak: Enpresa edo sektore bateko langileen lan-baldintzak arautzen dituzte.
• Lan-kontratuak: Enpresa batean lan egiten duen pertsona bakoitzaren baldintza zehatzak arautzen dira.