DBH mailako Ekonomia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Merkatu Inperfektuak: Merkatu Ohikoenak

Enpresen kopurua zenbat eta txikiagoa izan, orduan eta handiagoa da prezioan eragiteko ahalmena.

Monopolioa

Lehiarik ez dago. Enpresa bakar batek ekoizten du. Ahalmen osoa du prezioan eragiteko. Enpresa bakar batek asetzen du eskari osoa eta erabateko ahalmena du erabakitzeko zenbat ekoitziko duen eta zer preziotan.

Monopolioaren arrazoiak

• Baliabide bat eskuratzeko esklusiba izatea.
• Lege-eskubideak izatea.
  • Patenteak: asmakizuna egin duenari aitortzen zaio hura esklusiban ustiatzeko eskubidea denbora jakin baterako. Oinordetzan uzteko eskubidea izango du. Adibidez: Chupa Chups.
  • Administrazio-emakida: sektore publikoak enpresa bati lagatzen dio eskubide horren ustiaketa aldi baterako, zenbateko baten truke.
• Emandako

Multinazionalak: Definizioa

Ekoizpen-ahalmen handia duten merkataritza-sozietateak dira, edo merkatu berrien bila dabiltzan enpresen kontzentrazioen edo bat-egiteen bidez sortutakoak. Merkatu horietan dagoen premia zenbat eta handiagoa izan, orduan eta interesgarriagoak izango zaizkie enpresa horiei bertan kokatzeko. Merkatu horiek ez daude enpresaren jatorrizko herrialdean.

Ezaugarriak

• Multzo osoaren emaitzei esker, elkar konpentsatzen dira eta oreka lortzen dute.
• Punta-puntako teknologia dute. Hori dela-eta, etengabe hazten dira, eta, apurka-apurka, merkatua bereganatu eta enpresa txikiagoak xurgatzen dituzte.
• Haien egituran, enpresa nagusia taldeak jarraitu beharreko estrategia zehazteaz arduratzen da, eta plangintza- eta kontrol-jarduerak egiten

Sailkatu elektrizitatea sortzeko moduak:

• Konbentzionalak: nuklearra, hidroelektrikoa eta termikoa.
• Alternatiboak: haizea, eguzkia, biomasa eta biogasa, geotermikoa eta marea.

Zergatik esaten da energia alternatiboak naturaren mende daudela?

Naturaren bidez lortzen dugulako.

Zer ingurumen arazo sortzen dituzte energia konbentzionalek?

• Uranioa oso kutsagarria.
• Hidroelektrizitatea energia oso garbia baina urtegiak eta presak sortu.
• Erregai fosilak erretzearen ondorioz klima aldaketak.

Nork kontsumitzen dute energia elektrik gehien? Zergatik?

Herrialde garatuak/izateko herrialde garatua kantitate handiko ondasunak eta zerbitzuak ekoizteko behar da energia kontsumitzea.

Zer dira industria iraultza eta lanaren banaketa?

• Industria iraultza: baserri jardueretan

1. Ekonomia-jarduera

Ezaugarriak:

Helburu nagusia gizakien premiak eta nahiak ondasunen eta zerbitzuen bidez asetzea da, gehienetan dirua lortzeaz gain. Ondasunak salgai ukigarriak dira. Zerbitzuak, berriz, ondasun materialik sortzen ez dituzten jarduerak dira. Haiek ekoizten dituztenak ekoizleak dira, eta kontsumitzaileak, berriz, ondasun eta zerbitzu horiek kontsumitzen dituztenak.

Ekoizleek produktu jakin baten kantitate bat jartzen duten salgaia eskaintza da. Eta, berriz, kontsumitzaileek erosi nahi duten produktuaren kantitatea eskaria da. Barne Produktu Gordina (BPG) lurralde batean urtebetean ekoizten diren ondasunen eta zerbitzuen diru-balioa da.

Faseak:

Ekoizpena: Ondasun edo zerbitzu bat lortzeko edo fabrikatzeko beharrezko jarduera guztiak....

Bigarren Industria Iraultza eta Merkataritza

Nazioarteko Merkataritzaren Zabalkundea

Bigarren Industria Iraultzaren testuinguruan, nazioarteko merkataritzak zabalkunde handia izan zuen, hainbat faktorek bultzatuta:

• Munduko merkataritzarako eremu berriak irekitzea.
• Garraioaren prezioa murriztea.
• Ordainketa-sistema aldeaniztun bat eskuragarri izatea.
• Munduko ekonomiaren garapena.
• Emigrazio handiak eta biztanleriaren hazkundea.

Nazioarteko Diru-Sistema: Urre-Patroia

Urre-Patroiaren Ezaugarriak

Nazioarteko diru-sistema bat eratu zen, urre-patroia izenekoa, ezaugarri hauekin:

• Urrearekiko truke-tipo finko bat ezartzea.
• Billeteen erabateko bihurgarritasuna.
• Urrearen inportazio eta esportazio librea.

Urre-Patroiaren Abantailak

Urre-patroiak abantaila garrantzitsuak...

Lan Merkatua eta Biztanleria Aktiboa

Biztanleria ekonomikoki aktiboa ondasunak eta zerbitzuak sortzeko eskulana ematen duen 16 urte edo gehiagoko pertsona da. Biztanleria aktiboa enplegua duena edo langabezian egon arren lana bilatzen eta lan egiteko prest dagoena da. Biztanleria ez-aktiboa, berriz, landuntzat edo langabetzat hartzen ez diren 16 urtetik gorako pertsonek osatzen dute. INEak (Estatistikako Institutu Nazionalak) Biztanleria Aktiboaren Inkesta (BAI) egiten du hiru hilean behin, Espainiako lan-merkatua aztertzeko.

Lan Merkatuaren Antolaketa

Lana ordaindua edo ordaindu gabea izan daiteke, adibidez, etxeko lanak egiten dituzten familiako kideen lana. Hiru motatako ordaindutako langileak daude:

• Gehienek besteren kontura egiten dute lan;

Ekonomia jarduera: Ekonomia jarduera behar horiek asebetetzeko produktuak eta zerbitzuak lortzeko edozein prozesu da. Hiru fase ditu: ekoizpena, banaketa eta kontsumoa. Ekonomia jarduerak hiru jarduera sektore ditu:

Ekonomia Jardueraren Sektoreak

• Lehen sektorea: Naturatik elikagaiak eta lehengaiak (landare eta animalietatik) lortzeko gauzatzen diren jarduerak dira: nekazaritza, abeltzaintza, arrantza eta baso ustiapena.
• Bigarren sektorea: Naturatik ateratako lehengaiak produktu landu bihurtzen dituzten ekonomia jarduerak dira: industria, eraikuntza, meatzaritza...
• Hirugarren sektorea: Ez du ondasun materialik sortzen; gizarteari zerbitzua emateaz arduratzen da: merkataritza, garraioa, osasuna, hezkuntza...

Ezkutuko Ekonomia

Ezkutuko ekonomian ofizialki...

Banaketa-kanalak

Enpresek beren produktuak eta zerbitzuak bezeroengana iristeko erabiltzen dituzten bideak dira banaketa-kanalak. Bi mota nagusi daude:

Kanal propioa

Enpresaren jabetzakoa da. Bezeroari eman behar zaion informazioa eta aholkularitza garrantzitsuak direnean erabiltzen da. Kanal horretan, enpresa zuzen-zuzenean heltzen da bezeroarengana, bitartekaririk gabe.

Kanpo-kanala

Ez da enpresarena. Zenbait enpresaren negozioa beste enpresa batzuen produktuak banatzea da. Kasu horretan, enpresa horien plangintza, antolaketa eta kudeaketa zehatz-mehatz pentsatuta daude banaketa-lan hori behar bezala egiteko. Baliteke enpresa batek baino gehiago parte hartzea produktu baten banaketan. Kanpo-kanalaren hedadura banaketan parte hartzen duten bitartekarien...