Batxilergoa mailako Ekonomia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Oinarrizko Kontzeptuak

• Merkatua: Elkartruke ekonomikoa egiten den lekuari edo inguruari deritzo, non erosleak eta saltzaileak harremanetan jartzen diren. Hau da, eskari eta eskaintzaren arteko erlazioa da.
• Eskaria: Ondasun kopuru jakin bat, prezio jakin batzuetan, erosteko ahalmena eta nahia da. Oinarria prezioa izaten da erabaki bat hartzeko garaian. Prezioa zenbat eta handiagoa izan, jendeak ondasun hori gutxiago erosiko du; eta prezioa gero eta txikiagoa izan, eskari kopurua handiagoa izango da.
• Eskaintza: Ondasun kopuru jakin bat, prezio jakin batzuetan, saltzeko ahalmena eta nahia da. Hau ere prezioaren araberakoa da.

Eskari eta Eskaintza Kurbak

• Eskari kurba: Beherakorra (prezioa gora, kopurua behera). Aldi jakin batean ondasun baten prezioaren

Enpresak, beren forma juridikoaren arabera, honela sailka daitezke:

Enpresa Indibiduala

Nortasun fisikoa duen enpresa da; hau da, enpresaren jabea pertsona bakarra da. Enpresaburu indibiduala izan edo sozietate pribatua izan, sailkapen desberdinak egin ditzakegu enpresa indibidualen barruan:

Enpresaburu Indibiduala

Merkataritza-, industria- edo profesional-jarduera egiten duen pertsona fisikoa da (bere izenean edo enpresa baten izenean). Enpresaburu izateko, honako hau da beharrezkoa: adinez nagusia izatea eta ondasun propioak erabiltzeko baliabide guztiak izatea. Enpresa sortzeko ez da gutxieneko diru-kapitalik jarri behar. Enpresaren izenak titularraren izen bera izan behar du. Enpresaburu indibidualek beren zergak ordaintzen dituzte, PFEZ bidez;...

Heltze-aroa

Ziklo laburra, merkataritza zikloa edo ustiapen zikloa (dirua → salgaiak → dirua) deitzen zaion prozesuaren iraupena da. Iraupen hori, egunetan neurtua, heltze-aroa deitzen da.

Bi heltze-aro mota bereizten dira:

• Heltze-aro ekonomikoa
• Heltze-aro finantziarioa

Heltze-aro ekonomikoa

Heltze-aro ekonomikoa enpresaren ziklo osoa neurtzen du, lehengaiak erosten direnetik salmentak kobratu arte. Formula hau da:

Heltze-aro ekonomikoa = Be + Fe + Se + Ke (egunetan)

Be: Biltegiratze epea

Zenbat denbora pasatzen den lehengaietan inbertitu dugun momentutik lehengai horiek ekoizpen prozesuan sartu arte neurtzen du.

Formula: (Biltegiko lehengaien batez bestekoa / Urteko lehengaien kontsumoa) * 365

Fe: Fabrikatzeko epea

Lehengaiak ekoizpen prozesuan sartu...

1. Lehia perfektuko merkatuak

Eskariaren eta eskaintzaren legearen arabera funtzionatzen dute. Sartzeko askatasuna dutenez, enpresa asko daude. Prezio-onartzaileak dira; hau da, oreka-prezioa nola kalkulatzen den badakite eta prezio hori onartu behar dute, produktua homogeneoa delako. Lehia handia dago eta, produktu-desberdintzerik ez dagoenez, erraza da merkatuan sartu eta merkatu-kuota lortzea. Sartzeko eta irteteko askatasuna dute merkatu hauek, inbertsio handirik egin behar ez dutelako.

Merkatu hauen bilakaera

• Hazkundea: Produktua berria denez, jende askok erosten du eta horrek irabaziak sortzen ditu. Mozkinak handitu egiten dira.
• Asealdia: Jende asko sartzen denez, gehiegizko eskaintza sortzen da eta mozkinak enpresa gehiagoren artean banatu

Estatuko Aurrekontu Orokorrak: Zer dira eta nola funtzionatzen dute?

Estatuko Aurrekontu Orokorrak (EAO) urtebeteko epean aurreikusitako gastu eta sarrera publikoen zenbatekoak jasotzen dituen dokumentua da. Herrialdeko gastu publikoa kudeatzeko tresna nagusia da. Ogasun Ministerioak Gizarte Segurantzatik eta beste erakunde publikoetatik jasotako datuekin osatzen du dokumentua. Ondoren, Gorte Nagusietara bidaltzen da, urtea amaitu baino hiru hilabete lehenago, bertan eztabaidatu eta onartzeko. Udaletxeek, Foru Aldundiek, Legebiltzarrek eta Gorte Nagusiek ere beren aurrekontuak onartzen dituzte.

Zer informazio agertu behar da Aurrekontu Orokorretan?

Urtebetean aurreikusitako gastu eta sarrera publikoen zenbatekoa, modu zehatz eta gardenean.

Zeintzuk

AKTIBO EZ-KORRONTEA

Ibilgetu Ukiezina

• Jabetza industriala
• Aplikazio informatikoak

Ibilgetu Materiala

• Lurrak eta ondasun naturalak
• Eraikuntzak
• Makineria
• Altzariak
• Informazioa prozesatzeko ekipamenduak
• Garraio-elementuak
• (Ibilgetu materialaren amortizazio metatua)

Ibilgetu Finantziarioa

• Ondare-tresnetan egindako epe luzeko finantza-inbertsioa
• Epe luzeko zorra adierazten duten baloreak

AKTIBO KORRONTEA

Izakinak

• Salgaiak
• Lehengaiak
• Produktu bukatuak

Bihurgarria (Hartzekoak)

• Bezeroak
• Bezeroak, kobratzeko merkataritza-efektuak
• Zordunak
• Epe laburreko hartzekoak

Erabilgarria

• Kutxa
• Banku k/k

ONDARE GARBIA

Funts Propioak

• Kapital soziala
• Kapitala
• Legezko erreserba
• Borondatezko erreserbak
• Ekitaldiko emaitzak

PASIBO EZ-KORRONTEA

Epe Luzeko Galdagarria

• Kreditu-erakundeekiko epe luzeko zorrak
• Epe

1.- KONTSUMOA BALDINTZATZEN DUTEN FAKTOREAK 

- Errenta erabilgarria: Zenbat eta errenta handiagoa, orduan eta kontsumo handiagoa, eta alderantziz. 

- Errenta iraunkorra: familia batek izango lukeen errenta, behin-behineko edo aldi baterako gertaeren eragina kenduta. Errentaren aldaketak iraunkor samarra badirudi (esaterako, lanpostu-igoera bada soldata handiagorekin) kontsumitzaileek errenta-handitzearen zati handi bat kontsumitu ohi dute. Bestela, gorabehera bakana bada (adibidez, loteria-sari txiki bat) kontsumo-ohiturak ez dira askorik aldatuko. 

- Bizi-zikloaren hipotesia: hipotesi honek dio bizitza osoan kontsumo bera egin ahal izateko aurrezten dutela pertsonek. Hori dela eta, tarteko adina duten langileen aurrezkia handiagoa izaten da,...

Baliabide propioak eta autofinantzaketa

Kapital soziala: sozietatea eratzeko bazkideek emandako ekarpenak.

Diru-laguntzak: administrazio publikoek emandakoak; enpresak doan jasotzen ditu funts hauek.

Autofinantzaketa / Baliabide propioak: enpresaren jardueraren ondorioz sortutako funtsek osatzen dute.

Irabazi bidezkoak: atxikitako mozkinak dira (erreserbak), ondare garbia (OG) handitzen dutenak.

Mantentze-funtsen bidezkoa: amortizazio eta hornidura funtsak, enpresaren ondareari bere horretan eustekoak.

Erreserbak: enpresak banatu gabeko mozkinei deritze.

Ibilgetuaren amortizazioa: ekoizpen-prozesuan galtzen duen balioaren arabera kalkulatzen da. Urtero galtzen doan balioa da.

Hornidura-funtsak: enpresak funts bat sortzen du oraindik gertatu gabeko...

1. Estatuko Aurrekontu Orokorrak (EAO): Sarrerak eta Gastuak

1.1. EAOko sarrera publikoak eta saldoa

Sarrera publikoen eta gastu publikoen arteko diferentzia da. Saldoa hiru motatakoa izan daiteke:

• Oreka: Gastuak = Sarrerak
• Defizita: Gastuak > Sarrerak
• Superabita: Gastuak < Sarrerak

1.2. Aurrekontu-saldoa eta defizit motak

Bi defizit mota nagusi daude:

• Defizit ziklikoa: Ekonomia-zikloen eraginez sortzen da krisialdietan. Aldi batean irauten du eta hedaldian konpondu ohi da. Edozein ekonomiatan ematen da eta ez da asko arduratzekoa.

• Egiturazko defizita: Denboran iraunkorra da, benetan arduratzekoa. Hedaldi garaietan ere existitzen da, herrialde bateko gobernua asko zorpetu baldin bada.

1.3. Defizit publikoaren finantzaketa

Hiru aukera daude finantzatzeko:...

Estrategia eta Lehiakortasuna

Estrategia

Enpresa batek egin beharreko ekintzei eta ekintza horietarako erabil ditzakeen baliabideei buruz enpresak har ditzakeen erabakien multzoa da.

Zuzendaritza Estrategikoa

Enpresaren barruan estrategia bat edo estrategia-multzo bat kudeatzeko prozesua da.

Lehia-Abantaila

Enpresak lehiakideen aldean posizio hobea lortzeko eta hura sendotzeko garatu behar dituen barne-ezaugarrien multzoa da.

Balioa Sortzea

Enpresa batek bere ekoizpen-prozesuaren bidez produktu edo zerbitzu bati gehitzen dion balioa da.

Balio-Katea

Aukera ematen duena enpresa batek produktu edo zerbitzu bat ekoizteko edo saltzeko egiten dituen jarduera guztiak deskonposatu eta aztertzeko.

Etika eta Gizarte Erantzukizuna

Gizarte Erantzukizun Korporatiboa