Merkatu Motak: Ezaugarriak, Bilakaera eta Funtzionamendua
1. Lehia perfektuko merkatuak
Eskariaren eta eskaintzaren legearen arabera funtzionatzen dute. Sartzeko askatasuna dutenez, enpresa asko daude. Prezio-onartzaileak dira; hau da, oreka-prezioa nola kalkulatzen den badakite eta prezio hori onartu behar dute, produktua homogeneoa delako. Lehia handia dago eta, produktu-desberdintzerik ez dagoenez, erraza da merkatuan sartu eta merkatu-kuota lortzea. Sartzeko eta irteteko askatasuna dute merkatu hauek, inbertsio handirik egin behar ez dutelako.
Merkatu hauen bilakaera
- Hazkundea: Produktua berria denez, jende askok erosten du eta horrek irabaziak sortzen ditu. Mozkinak handitu egiten dira.
- Asealdia: Jende asko sartzen denez, gehiegizko eskaintza sortzen da eta mozkinak enpresa gehiagoren artean banatu behar dira.
- Geldialdia: Mozkinak txikitu egiten dira eta enpresak merkatuetatik irteten hasten dira.
- Egonkortzea: Enpresa gehiago irteten dira; geratzen direnek bezeroak berreskuratzen dituzte eta mozkinak egonkortu egiten dira.
Merkatu homogeneoa denez eta produktuak oso antzekoak direnez, publizitatean inbertitzeak ez du zentzu handirik.
2. Lehia monopolistako merkatuak
Merkatu mota hauetan, produktu homogeneoen artean bat desberdintzen da. Enpresa asko daude eta enpresek badute tartea prezioa igotzeko, besteekiko merkatu-kuota galdu gabe. Sartzeko hesiak dituzte: ez da erraza sartzea produktu desberdin bat ez baduzu. Merkatu mota honetan, publizitatearen bitartez, enpresak beren produktua desberdintzen saiatzen dira.
3. Oligopolioa
Enpresa gutxi daude eta merkatu homogeneoa da. Sartzeko hesia dute, inbertsio handia egin behar baita hauetan.
Merkatu hauen funtzionamendua
- Kolusiorik gabekoak (akordiorik gabe): Merkataritza-politikak egiten dituzte besteei aurre hartzeko. Prezio-gerrak egiten dituzte: enpresa batek prezioak jaisten baditu, haren merkatu-kuotak eta diru-sarrerak gora egingo dute. Prezio-lidergoa dute; hau da, merkatu-kuota handiena duen enpresak prezioa aukeratzen du eta besteek jarraitu egiten diote.
- Kolusiozkoak (akordioarekin): Kartelak enpresen elkarketa informalak dira. Bi modutara egiten da hau: prezioa finkatzean ados jarriz edo merkatuak banatuz. Hau egitea ilegala da, baina ezkutuan egiten dute.
4. Monopolioa
Enpresa bakar batek asetzen du eskari osoa. Merkatu mota honetako enpresek baliabide bat eskuratzeko esklusibotasuna dute; bakoitzak dauka produktu hori saltzeko esklusiba, bere eremuan dagoelako. Lege-eskubideak dituzte.
Monopolio motak
- Patenteak: Industrian aplika daitekeen asmakizuna egin duen pertsonak produktu hori patentatuz gero, berak bakarrik saldu ahal izango du produktua.
- Administrazio-emakidak: Gobernuak baimena eman behar dizu zerbitzu hori saltzeko.
Merkatu mota hauek monopolio naturala dute; hau da, enpresa bakar bat dago zerbitzu jakin bat emateko. Koste-abantailak dituzte: enpresa batzuk oso handiak dira, produkzio handiak saltzen dituzte eta koste unitarioak txikitzen dira. Orduan, kantitate handiak saldu behar dira eta besteek ezin dute horrekin lehiatu.