DBH mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

7.5 Espainiar ekonomia: krisia, trantsizio demokratikoa eta Europar Batasuna

DESARROLLISMOA (1959) eta finantzaketa

DESARROLLISMOA (1959) Espainian sortu zen: industrializazio-prozesu bat izan zen, bigarren industria-iraultzako ezaugarri berdinekin. Garapena finantzatzeko: turismo-dibisak, emigranteen dibisak eta banka mistoa (100 banku zeuden eta 7 handien artean, “el club de los siete grandes” (kontzentrazioa); 7 hauek kontrolatzen zuten baliabideen %70, kredituen %80 eta balore-karteraren %90).

Banku Erreformaren Legea (1962)

1962an ezarri zen Banku Erreformaren Legea (gobernu frankistaren ekimena). Lege hau bankuen bereizketa lortzeko egin zen, hau da, monopolioa hausteko eta banka mistoa apurtzeko, indar handia baitzuen.

Emaitza: legeak...

unitatea: XX. mendeko eleberrigintzaren berritzea

• Nobelagintzak errotik berritu zituen ordu arteko idazmoldeak.
• Mende honetan gero eta ilunagoa bihurtuz zihoan errealitateari egin beharko zion aurre.
• Garai berriei kontamolde berriak egokituko zaizkiela.
• Irakurleei ere parte hartze handiagoa eskatuko zitzaiela eleberri bat irakurtzean.
• Bukatu dira eleberri errealistan pertsonaiei buruz eskaintzen zitzaizkigun xehetasun eta zehaztapen zerrenda luzeak.
• Ilunak suertatzen ziren pasarteei buruzko azalpenak bukatuko dira.
• Irakurleek izen zehatzik gabeko pertsonaiekin egingo dute topo.
• Bukaeratik hasten diren eleberriekin.
• Argumentu zehazgaitzak dituzten testuekin.
• Izatearen absurdoa mugetaraino eramanez.
• Denbora narratiboa irauliz.
• Kontamolde eta estiloak berrituz.

Bilakaera Historikoa: Artisautik Robotera

Artisautza-lana (XVIII. mendera arte)

Artisau maisuek egiten zituzten produktuak, gaitasuna baitzuten lehengaiak manufaktura bihurtzeko beren energia eta trebetasunaren bidez. Artisauen etxeak lantegi eta etxebizitza ziren aldi berea. Hiri nagusietan, jardueraren arabera antolatutako artisauen auzoak zeuden: arotzenak, larrugileenak eta errementarienak. Ekoizpena oso urria zen.

Lehen Industria Iraultza (XVIII. mendearen amaiera)

Industria-fabrikazioko prozesuak abiatu zituzten Erresuma Batuan. Ikatzez elikatutako lurrun-makinak asmatu zituzten, eta horrek zenbait ekoizpen sektoreren garapena ekarri zuen, besteak beste ehungintzarena eta manufaktura metalikoena.

Bigarren Industria Iraultza (XIX. mendearen

Nekazaritza-jardueren egitura

Nekazaritza-egitura landatutako eremuak antolatzeko modua da. Zenbait faktoreren araberakoa izaten da:

• Ustiategien tamaina: Lursail handiz osatutako ustiategiei latifundio deritze, eta tamaina txikikoei, berriz, minifundio.
• Lursailaren forma: Oinarrizko bi forma bereizten dira: erregularra eta irregularra. Bereizketa horren arrazoia faktore fisikoak izaten dira.
• Itxitura: Lursailak muga fisikoen bidez zehaztu daitezke (hormak...) eta landa itxia edo bocage deritzo. Mugarik gabekoak ere izan daitezke, eta horrelakoetan, landa-zabala edo openfield izeneko paisaia sortzen da.
• Jabetza: Nekazaritza-lurren jabetza pribatua izaten da; baina kolektiboa izan daiteke, jabe-multzo batenak badira.
• Edukitza: Nekazaritza-eremuen ustiapena

Landa-paisaietako faktore erabakigarriak

Munduan landa-paisaia ugari daude, faktore fisikoen eta giza faktoreen eraginaren ondorioz. Hauek dira faktore fisiko garrantzitsuenak eta giza faktore aipagarrienak:

Faktore fisiko garrantzitsuenak

• Erliebea: Eremu agrarioen malda edo eguzki-arekiko orientazioa erliebearen araberakoak dira.
• Klima: Tenperatura eta hezetasuna klimaren mendekoa dira eta landare- eta abeltzaintza-jarduerak baldintzatzen dituzte.
• Lurzorua: Lurzoruaren gatzatasuna edo azidotasuna erabakigarriak dira horretan egingo den nekazaritza-jarduerarako.

Giza faktore aipagarrienak

• Demografia: Biztanleria dentsitate handiko lurraldeetan ekoizpen handiagoa behar da elikagai gehiago lortzeko.
• Teknologia: Teknologiaren garapen-mailaren arabera

Eskultura Grekoaren Aroak

Hiru aro bereizten dira:

• Aro Arkaikoa (K.a. VII eta VI mendeak)
• Aro Klasikoa (K.a. V eta IV mendeak)
• Aro Helenistikoa (K.a. III-I mendeak)

Aro Arkaikoa

Garai honetako eskultura esanguratsuenak Kouroi eta Kore izenekoak dira.

Kouros (Mutilak edo gizon gazteak)

Kouros eskulturek mutilak edo gizon gazteak aurkezten zituzten (Kouroi pluralean). Biluzik ageri zituzten gazteak. Eskulturak hieratikoak eta erabat simetrikoak ziren, goitik beherako ardatz bati jarraituz. Ilea modu simetrikoan banatzen zen buruaren alde banatara, besoak (pixka bat tolestuta) gorputzarekiko paralelo jartzen ziren, eta hankak bat aurreratua eta bestea atzeratuta, biak tolestu gabe.

Adierazkortasunik eza da eskultura hauen beste ezaugarri bat.

Kore (Nesken

GERRA HOTZA

Gerra Hotza: 1947 eta 1991 bitarteko nazioarteko harremanen sistemari deitzen diogu. Bereizitasuna bi superpotentziak aurrez aurre egotea zen: Amerikako Estatu Batuak eta Sobietar Batasuna.

Mundua bi bloketan banatuta zegoen, bakoitzaren buru superpotentzia bat zen eta sistema ekonomikoak, politikoak eta sozialak aurkakoak ziren.

• Armamentu asko biltegiratu zuten, armamentu nuklearra barne, aurkakoa erabat suntsituko zutela mehatxatzeko.
• Horregatik, gatazkak tokiko gatazken bidez erabaki ziren.

Munduko herrialdeen barne antolakuntza ere baldintzatu zuen eta gobernuek beren sistema goretsi eta aurkakoena erabat baztertu zuten. Kontrol sozialak eta politikoak iritzi kritikoen errepresioa eragin zuen bi blokeetan.

PLANIFIKATUTAKO EKONOMIA

1927tik...

Erromatarren Ondarea Iberiar Penintsulan

Erromatar zibilizazioak eragin handia izan zuen Iberiar Penintsulan. Hasieratik, gehien harrituko gaituena, agian, herri-lanen eta garai hartako zenbait eraikinen hondakinak izango dira: zubiak (Alcantara eta Medina), antzokiak (Merida eta Italica), akueduktuak (Segovia eta Tarragona), arkuak (Bara eta Medinacelli), etab. Horietako asko, gerora ere, askotan erabili izan dira. Bestetik, gaur egungo hiri batzuk erromatarren garaian fundatutakoak dira.

Gaur egungo hizkuntza askoren jatorria (gaztelania, galiziera, katalana, frantsesa, italiera, etab.), orduan hitz egiten zen hizkuntza, latina da. Penintsulako hizkuntzen artean, euskara da latinetik eratorria ez den hizkuntza bakarra, nahiz eta latinetik hitz...

Finantza Sistema

Finantza sistema: Erakunde publikoek araututako egitura bat da, bitartekari multzo batek osatua, baliabide aurrezkiak bideratzeko, kontsumo pribatua, enpresen inbertsioak eta gastu publikoa finantzatzeko.

Finantza Baliabideak

Finantza baliabideak: Titulu batzuk jabeei aukera ematen dietenak aberastasunari eusteko eta betebeharrak eragiten dizkietenak zordunei:

• Likidezia: Epe laburrean diru bihurtzeko gaitasuna (libreta).
• Arriskua: Zorra daukanak ez ordaintzeko duen probabilitatea.
• Errentagarritasuna: Aktiboak interesak sortzeko duen ahalmena adierazi.

Finantza Bitartekariak

Finantza bitartekariak: Aurreztaileen eta inbertitzaileen bitartekaritza egiten espezializatutako erakundeak:

• Bankarioak: Banku pribatuak eta aurrezki kutxak.
• Ez-

Politika ekonomikoa: autarkia

1. Gerraren ondorioak

500.000 hildako, 300.000 zauritu, hiri ugari hondatuta. Abeltzaintza eta nekazaritzako produkzioa murriztu ziren.

2. Gosearen urteak eta errazionamendua

Franco Italiari eta Alemaniari zorretan geratu zen. Inflazio erraldoia gertatu zen eta bizi-kostua areagotu zen. Gaixotasunak hedatu ziren eta errazionamendu-kartila martxan jarri zen; merkatu beltza agertu zen.

Frankismoaren aurkako oposizio politikoa

Francoren agintea egonkortu zen. Don Juanekin hitz egin zen, bere semearen Espainiako egonaldia eta hezkuntza prestatze aldera. Francok erraz kontrolatu zituen oposizioaren erasoak, baina erbestean zegoen oposizioak 30.000 langile grebara deitu zituen.

Erregimenaren bilakaera (1950eko hamarkada)

Kanpo