DBH mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Biosfera: Ekosistema Guztien Multzoa

Biosfera ekosistema guztien multzoa da, bizidunek eta inguruneak osatzen dutena.

Ezaugarriak

• Ur likido asko egotea.
• Eguzki energia zuzenean jasotzea.
• Materia 3 agregazio-egoeratan (solidoa, likidoa, gasa) egotea.

Hauek guztiak bizitza posible egiten dute.

Biosfera 3 sistemaz osatzen da:

1. Atmosfera
2. Hidrosfera
3. Litosfera

Atmosfera: Lurra Inguratzen Duen Gas-Geruza

Funtzioak

• O2 (Oxigenoa) arnasketarako.
• CO2 (Karbono dioxidoa) fotosintesirako.
• Izpi ultramoreetatik babestea.
• Tenperatura erregulatzea (Lurraren berotasunari eustea).

Osagaiak

Airea osatzen duten gasak:

• N2 (Nitrogenoa): %78
• O2 (Oxigenoa): %21
• CO2, H2O (Ura), H2, eta beste batzuk: %1

Gainera, partikulak (polena, hautsa...) ditu.

Ezaugarriak

• Dentsitatea altitudearekin txikitu

Itunen ondorio politikoak

Saint Germain, Trianon, Neuilly eta Sèvresko itunen bidez, Erdialdeko eta Ekialdeko Europako eta Balkanetako estatuak eta mugak berriro antolatu ziren. Austria-Hungariako Inperioa eta Turkiar Inperioa zenbait estatutan banatu ziren, eta Errusiaren inguruan osasun-lerro bat eratu zen, iraultza boltxebikea ez hedatzeko. Osasun-lerro hori ezartzeko, Errusiak Brest-Litovskeko Itunaren bidez galdutako lurraldeetan zenbait herrialde sortu ziren. Horrela, Polonia, Finlandia eta Baltikoko herriak (Estonia, Letonia eta Lituania) estatu independente bilakatu ziren.

Gerra amaitzean, Europan 1914. urtea baino lehen zeuden inperio handiak desagertu egin ziren:

• Errusian: 1917ko urriko iraultzak behin betiko amaiarazi zuen tsarren

Trantsizioa: Diktaduratik Demokraziara

1975ean, Francoren heriotzarekin, trantsizioa deritzon aldia hasi zen, 1982an amaitu zena, sozialistek boterea lortu zutenean. Prozesua ez zen erraza izan; alde batetik sektore inmobilista zegoelako, eta bestalde erabateko haustura lortu nahi izan zuen oposizioko sektoreak zeudelako. Gainera, bi joera horien artean beste hirugarren bat sortu zen: sistemaren erreforma egitearen alde zeudenak (itundutako haustura).

Monarkiaren ezarpena

1975eko azaroaren 20an, Gorteek Joan Karlos Borboikoa izendatu zuten errege, eta honek Carlos Arias Navarro izendatu zuen gobernu-buru; bazirudien inmobilismoari eutsiko zitzaiola.

1976tik aurrera oposizioa mobilizatu egin zen, askatasun handiagoa eta hauteskunde demokratikoak...

Korronte elektrikoen arteko indarren zergatia

Badakigu mugitzen ari den karga batek eremu magnetiko bat sortzen duela, kargaren balioaren, abiaduraren eta distantziaren menpekoa dena (Biot-Savart-en legea). Korronte elektriko batek ere eremu magnetiko bat sortzen du, korrontea higitzen ari diren karga elektrikoen multzoa baita.

Bestetik, eremu magnetiko batek higitzen ari den beste karga baten gainean indar jakin bat eragiten du, Lorentzen indarra: F = q (v x B).

Eremu magnetikoaren barruan korronte-elementu bat dagoenean, eremuak indar magnetikoa eragiten dio korronteari, higitzen ari diren karga-multzoa baita korronte hori.

Korronte paraleloen edo antiparaleloen arteko indarrak

Noranzko bereko bi korronte daudenean erakarpen-indarrak sortzen dira,...

1978ko Konstituzioa

Erreforma osatzeko, beharrezkoa zen gobernu-sistema berria onartzea. 1978an idatzi zen aipatutako Konstituzioa, eta honen oinarriak hauek izan ziren: monarkia, erregimen parlamentarioa ezartzea eta estatu deszentralizatuaren kontzeptua. Konstituzioa idatzi eta indarrean jartzeko eman ziren urratsak hauexek izan ziren:

Konstituzioaren idazketa eta indarrez jartzea

• Aurreproiektu bat egin zen. Horretarako, batzorde bat eratu zen UCDko hiru kideren eta boto gehien jasotako gainerako lau alderdietako kide baten partaidetzarekin.
• Testua idatzi eta bi ganberatan aurkeztu zen onar zezaten; baiezkoa eman zen.
• Herritarrek baiezkoa eman zuten 1978ko abenduan.

Konstituzioaren egitura eta zatiak

Antolaketari dagokionez, 1978ko Konstituzioak...

Espainiako Errepide Sarearen Maparen Iruzkina

Espainiako mapan ikus dezakegun bezala, errepide-sare zabala dugu; haien artean autobideak eta autobiak, eraikitze-fasean dauden bideak eta gainerako errepideak bereiz daitezke. Mapak adierazten duenez, Madriletik autobide eta autobia ugari igarotzen dira, eta gainerakoak Espainia osoan zehar hedatzen dira.

Garraiobideak: Errepide bidezko garraioa

Errepideek biztanleria-guneak elkarrekin lotzen dituzte; beraz, funtsezko azpiegitura dira irisgarritasuna bermatzeko eta lurraldea egituratzeko. Sarearen gaineko eskumenak banatuta daude. Estatuko sareak herrialdeko biztanleria-gune nagusiak lotzen ditu, nazioarteko sarearekin konektatuz.

Sarearen diseinu erradiala

Penintsulako errepide-sarearen diseinua erradiala...

Estatuaren eginkizun ekonomikoaren oinarriak

Estatuaren aurrekontu orokorrak: Dagokion urterako gastuen eta sarreren aurreikuspenaren zerrenda xehatua da.

Ongizate ekonomikoa: Estatuaren ikuskera bat da; horren arabera, Estatuaren ardura da biztanleria osoari oinarrizko zenbait eskubide aitortu eta bermatzea, esate baterako, osasungintza eta hezkuntza.

Errentaren birbanaketa: Estatuak, ekitate-printzipioa betez, merkatuak ekonomia-ahalmen handiko herritarrei esleitutako funtsak birbanatzeko egiten duen prozesua da.

Ekitate-printzipioa: Printzipio honen arabera, Estatuaren zuzentze-jarduera ahalbideratzen duten gastuak herritar guztien artean finantzatu behar dira.

Estatuaren eginkizuna eta merkatuko hutsegiteak

Merkatuak ez dira beti gizartearentzat...

Antisemitismoa eta Nazismoa

Naziek juduei egotzi zieten Lehen Mundu Gerra galtzearen errua. Juduen aurkako ideologia nazien alderdiaren oinarria zen.

Totalitarismoaren ezaugarriak

• Alderdi autoritarioak: Biztanleriaren bizitza eta alderdi politikoak kontrolatzen dituzte.
• Sistema politiko autoritarioa eta kontrol ekonomiko zein soziala.
• Berdintasunaren ezeztapena, pentsamendu irrazionala, ultranazionalismoa eta militarismoa.

Faxismoa

• Boterea eskuratu: 1922an, Erromarako martxaren bidez.
• Buruzagi nagusia: Benito Mussolini.
• Alderdi politikoa: ANF.
• Ideologia: Diktadura faxista, botere osoa, askatasunik eza, errepresioa, ekonomia gidatua eta bizitza sozialaren kontrola.

Nazismoa

• Boterea eskuratu: 1929an, hauteskundeen bidez.
• Buruzagi nagusia: Adolf Hitler.
• Alderdi

II. Errepublika ezartzea (1931)

1931ko apirilaren 12ko udal hauteskundeetan, alderdi errepublikarrek hiriburu gehienetan irabazi zuten. 14an, emaitzak ezagutzean, Eibar izan zen II. Errepublika aldarrikatu zuen lehen herria. Erregimen monarkiko-errepublikar trantsizioa indarkeriarik gabe gertatu zen, jendeak espero baitzuen sistema politiko berriak herrialdeak zituen arazo larriak konponduko zituela.

Behin-behineko Gobernua eta 1931ko Konstituzioa

1931ko apirilaren 14an behin-behineko gobernua eratu zen, gehienbat ezkerreko errepublikazaleen eta sozialisten koalizioko kideek osatuta. Niceto Alcalá Zamora izan zen gobernu buru. Behin-behineko gobernuak herrialdea eraldatzeko ardura hartu zuen, premiazko zenbait neurri hartuz arazo sozial, ekonomiko,...

Johann Sebastian Bach (1685–1750)

Johann Sebastian Bach (1685–1750) Eisenach-en jaio zen, zazpi belaunalditan 52 musikari garrantzitsu eman zituen familia batean. Bederatzi urte besterik zituela hil zitzaion ama. Urtebete geroago aita ere galdu zuen; aita musikagilea zen, eta harekin ikasi zuen musika. Bach gaztea bere anaia nagusi Johann Christoph Bachekin joan zen bizitzera eta ikastera. Bach-ek ere familia handia izan zuen: lehenengo emaztearekin seme-alaba izan zituen (horietatik lauk bizirik iraun zuten), eta bigarren ezkontzatik 13 seme-alaba izan zituen, horietatik 5ek bizirik iraun zuten. Bai ahozko musika, bai musika instrumental landu zituen, eta emaztearekin garaiko orkestrako ia instrumentu guztietarako idatzi zuen.

Lan eta ezaugarri