DBH mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Langile-mugimenduaren hastapenak

→ Langile mugimendua: soldatapeko langileek beren lan eta bizi egoera hobetzeko eginiko ekintza kolektiboen multzoa.

→ Hasieran langileak makinak suntsitzen zituzten → mugimendu horri → luddismoa.

→ Lehen garaietan langileek debekatuta zuten beren interesak defendatzeko elkarteak sortzea.

→ Elkartzeko eskubidea Britainia Handian aitortu zen lehen aldiz.

→ XIX. mendean.

→ Geroztik langile elkarteak sortzen hasi ziren, hau da, sindikatuak.

→ Langileen presio-tresna nagusia greba zen → lan baldintza hobeak eskatzen zituzten.

                                                                           → sufragio unibertsala ere...

Gastu Lehentasunak eta Kudeaketa Finantzarioa

Gastuak hiru motatan sailkatzen dira, lehentasunak ezartzeko:

Gastu Motak

• Nahitaezko gastu finkoak: Gastu hauek ezin dira ordaindu gabe utzi, eta haien zenbatekoa ez da aldatzen.
• Beharrezko gastu aldakorrak: Murriztu daitezke, baina ezin dira erabat kendu.
• Beharrezkoak ez direnak: Egin gabe utzi daitezkeen gastuak dira.

Nahitaezko Gastuak Ez Ordaintzearen Ondorioak

Nahitaezko gastuak ordaindu gabe uzteak ondorio larriak dakartza:

• Zorra handitzea: Gastu horiek ez ordaintzeak gastu gehigarriak sortzen ditu, eta zorra handitzen da.
• Epaiketei edo auziei aurre egin behar izatea: Zor duguna erreklamatzen badigute, auzitan bukatu gaitezke.
• Enbargoak edo jabetza galtzea: Ordaindu gabeko zorrei aurre egiteko gure

1917ko Krisia: Berrezarkuntzaren Gatazkak

Berrezarkuntzako sistemak hiru motatako gatazkei egin behar izan zien aurre:

• Krisi militarra: Defentsa Batzordeak.
• Krisi politikoa: Parlamentarien Biltzarra.
• Gizarte krisia: Greba Orokorra.

Berrezarkuntzako Erregimenaren Agonia

1917ko krisitik aurrera, Espainian hiru arazo nagusi sortu ziren:

Ezegonkortasuna eta Kontzentrazio Gobernuak

Hau alderdien txandaketa salbatzeko egin zen. Ez ziren egonkorrak, ezin zutelako akordioetara iritsi. Aldi honetan gobernuburu izan ziren: García Prieto, Maura eta Romanones. Arazorik larriena Kataluniak erabateko autonomia estatutuari buruzko errebindikazioa izan zen.

Gizarte Gatazkak eta Langile Mugimendua

Andaluzian nekazarien egoera oso txarra zen gerraren ondorioz. CNT eta...

Erregimenaren Bilakaera

Alfontso XII.aren Erregealdia

a) Alderdi Kontserbadorearen Gobernua (1875-1881)

Cánovasek bere sistema politiko berria ezartzeko beharrezkoa zuen bake zibila eta soziala lortu zuen. Iparraldean karlistekin bakea sinatu zuen. Kuban independentistekin bakea lortzeko proiektua jarri zuen abian. Espainiak Kubari autonomia eman zion, baina 1895ean gatazka berpiztu zen.

Cánovasek ezarritako neurriak:

• Eskubideak mugatu.
• Biltzeko eta adierazteko askatasuna murriztu.
• Prentsa askatasuna murriztu eta zentsura handitu.
• Guardia Zibilaren izaera zibila kendu eta izaera militarra ezarri.

b) Alderdi Liberalaren Gobernua

1881ean txandakatze politikoa hasi zen, Sagasta buru zuten liberalekin. Sagastak gizarte erreformak eta gizabanakoaren oinarrizko...

Industrializazioa eta Gizarte Aldaketa Bizkaian

Industrializazioak Bizkaiko egitura sozioekonomikoa guztiz eraldatu zuen. Bizkaiko langile-klasea bat-batean sortu zen, formula kapitalista berriak arin zabaldu baitziren. Bilboko itsasadarreko eskualdeak, hau da, Bilbo eta Nerbioi ibaiaren ezkerraldeak, jasan zuen eraldaketarik handiena. Garapen ikusgarri hori “gizarte berri” baten sorburu izan zen, etorkinez osatua eta euskal munduarekin oso harreman gutxi zuena.

Meatzariak eta Industria-langileak

Bizkaiko langile-klase honetan oinarrizko bereizkuntza bat zegoen: meatzariak eta industria-langileak. Bizimodu eta lan-baldintzarik txarrenak meatzariek zituzten. Bizkaiko meatzaritzak langile-kopuru handiak behar zituen, espezializaziorik gabeak,...

Zientziaren Jatorria eta Sorrera

K.a. VI. mendean, Grezian, unibertsoaren sorrerari, osaerari eta halako auziei heltzeko modu berri bat sortu zen. Hala, errealitatearen inguruko jarrera kritiko eta jakin-minezko jarrera beretik sortu ziren zientzia eta filosofia, eta, hasieran, diziplina bereizezinak ziren.

Zientziaren Ezaugarri Nagusiak

Esperimentazioa

Galileok, bere metodo zientifiko berriarekin eta behaketari emandako garrantziarekin, ekarpen garrantzitsua egin zuen. Lehena izan zen azterketak egiteko tresnak erabiltzen; esate baterako, teleskopioa. Galileok hasitako joera hori aurrerantzean geraezina izango zen zientzian.

Matematizazioa

Galileok argi eta garbi adierazi zuen naturak funtzio matematikoen bitartez azaldu daitezkeen jarraibide erregularrak...

Erromatarrek edozein antzezlanentzako erabiltzen zuten izen orokorra fabula zen. Konposizio dramatikoei dagokienez, sailkapena gaiaren eta pertsonaien arabera egiten zen.

Horrela, tragediek, normalean, jainkoak eta heroiak aurkezten zituzten obrak ziren; ondorioz, obran erabilitako estiloa oso landua zen eta hizkuntza kultua. Aldiz, komediek gizon arrunta aurkezten zuten, eta, ondorioz, erabilitako hizkuntza nahiko baldarra edo herrikoia zen.

Tragedia

Fabula crepidata edo coturnata: Gai grekoa duten tragediek osatzen dute. Normalean, aktoreek "koturnoa" erabiltzen zuten, antzezlan grekoetan erabiltzen zen zapatila altua, alegia.

Fabula praetexta: Tragedia mota hau Erromako legenda eta historian oinarriturik dago. Izen hori Erromako gizon boteretsuek...

Gneo Nevio

Oso informazio iturri gutxi daude Gneo Nevioren inguruan; erromatarra eta plebeioa zela bakarrik dakigu. Dirudienez, askatasun osoz ematen zuen bere iritzia eta, horregatik, arazo larriak izan zituen erromatar nobleziarekin.

Poesia latindarrari hasiera eman zion eta Gerra Punikoan oinarritutako epopeia baten egilea izan zen: Bellum Poenicum izenekoa. Gainera, gerra horretan parte hartu zuen. Borroka hori K.a. 264tik K.a. 241era gertatu zen, eta bertan Kartagok eta Erromak elkarren aurka borrokatu zuten.

Kinto Ennio

Bere Annales deituriko obran, Homero inspirazio iturri gisa erabiliz, Erromaren jatorria eta bere garaia arteko historia azaltzen du. Bere garrantzia hexametro daktilikoaren erabileran eta Virgiliorentzat inspirazio iturri...