DBH mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Konjuntzioak

-But = Mas

-And = E

-However = Contudo / No entanto

-Either... or = Ou... ou

-Neither... nor = Ez... ez

-Both... and = Bai... eta

Izen pluralak

Oinarrizko araua

Izen gehienen plurala -S atzizkia hartuz osatzen da:

.Dog - Dogs      .Pen - Pens

-S, -SS, -SH, -CH, -X amaierak

Izenak S, SS, SH, CH, X amaierarekin badaude, -ES gehitzen da:

.Bus - Buses      .Class - Classes      .Bush - Bushes

-O amaierak

Izenak -O amaierarekin badaude, -ES gehitzen da:

.Hero - Heroes      .Volcano - Volcanoes

-F eta -FE amaierak

(F; FE) amaierak -VES bihurtzen dira (erregularrak) edo -S hartzen dute aurretik bokal bat dagoenean.

-Y amaierak

Izenak -Y amaierarekin badaude, -IES bihurtzen da:

.Country - Countries      .Spy - Spies      .Fly...

Gorputzeko Giharrak: Egitura eta Funtzioak

Gorputzak energia kimikoa energia mekanikoa bihurtzeko ahalmena du.

Giharren funtzioak

Giharrek hainbat funtzio bete dituzte:

• Mugimendua
• Termorregulazioa (bero ekoizpena)
• Gorputz jarrera eta euspena

Ezaugarriak

Giharrek elastikotasuna eta uzkurgarritasuna dituzte.

Ornoarteko giharrak

Hauen lehen funtzioa ornoarteak egokitzea da.

• Aldebiko eran egiten badute: extentsioa.
• Aldebakarreko eran egiten badute: alboko flexioa eta errotazioa.

Aurrekoak baino kanporago eta azalerago daudenak

Dortsal luzea

Unitate funtzional gisa jardungo du.

Ileo kostala

Gerrialdeko, bizkarraldeko eta lepoaldeko zatiak ditu. Funtzio nagusia estentsioa da, aldebiko eran egiten badute. Aldebakarreko eran egiten badute, alboko flexioa eta errotazio...

Meteorizazioa

Meteorizazio fisikoa: ura arrien artean sartzen da. Izozten denean, uraren bolumena handitzen da eta izozkiak falka gisa jardun du arrien barruan. Azkenean, arria zatikatu egiten da.

Meteorizazioa: agente atmosferikoek eragindako prozesu multzoa da, eta arriak zatikatu eta sakabanatu egiten ditu.

Klastoa: edozein tamainako, konposizioko eta jatorriko arri zatiak dira. Hiru agente atmosferikok eragiten dute arriak zatikatzean:

• Euria eta elurra: arriak bustitzen dituzte eta horiek osatzen dituzten mineral batzuk disolbatzen dira. Eta mineralak aldarazten dituzte eta arrien erresistentzia txikitzen duten zenbait erreakzio kimiko gertatzen dira.
• Tenperatura aldaketak: eguzkiak arriak berotzean, arriak dilatatzen dira eta gauez uzkurtu.

Erroma aintzinako botere militar eta politiko boteretsuena izan zen, eta hainbat modutan gobernatu zuen bere lurraldea.

Erromatar Inperioaren Zabalkundea

Lurralde asko konkistatu zituen, Europa, Afrika iparraldea eta Ekialde Hurbila barne, ejertzito handi eta disziplinatu baten laguntzaz. Hiriak fundatu zituzten, kontrol politikorako zentro, kultur eta merkataritza guneak izan zirenak. Gizarte eredua sortu zuten, oinarrituta esklabotzan eta hierarkia sozialean.

Eraikuntza teknika aurreratuak erabili zituzten, eta zibilizazio komun bat sortu zuten inperio osoan zehar, honako ezaugarri hauekin:

• Hizkuntza: latina
• Zuzenbidea: zuzenbide erromatarra
• Bizimodua: ohitura partekatuak

Sistema Politiko Desberdinak

Erromak hainbat sistema politiko izan zituen historian...

Humanismoa

Humanismoa Italiatik Europa osora zabaldu zen mugimendu intelektuala izan zen. Haren oinarriak printzipio filosofikoetan eta antzinateko literatura klasikoan zeuden.

Garai hartan Europan inprenta asmatu zuten, eta horri esker ideiak lehen baino azkarrago zabaldu ziren liburuen bidez.

Filosofo nabarmenak

• Tomas Moro: teorikorik nabarmenena izan zen. Haren pentsamendua moral kristauan oinarritzen zen. Utopia lanean monarkia despotikoa, materialismoa, jabetza pribatua eta pribilegioak kritikatu zituen.
• Nicolás Maquiavelo: pertsonaia garrantzitsuenetakoa. Bere pentsamendu errealistak ez zuen printzipio moralei jarraitzen. Printzea lanean agintearen autonomiari eta agintzeko moduari buruzko ideiak azaldu zituen. Haren iritziz, agintzeko maltzurkeria

Elikadura iturria

Elikadura iturria ordenagailuaren osagai garrantzitsuenetako bat da, eta sistema osoan energia banatzen du.

Elikadura iturriak hiru eginkizun nagusi ditu:

• Errektifikatu: sare alternotik datorren korrontea zuzendu eta korronte jarraitua bihurtzen du.
• Eraldatu: sarrerako korrontea normalean 12,5 eta 3,3 voltiokoa izaten da, eta irteeran -12 eta -5 V-ak ere sortzen dira.
• Finkatu: irteerako korrontea finkatzen du, egonkor egon dadin.

Konexioak

• A: barrurantz, ama plakara doan konexioa, CD, DVD edo disko gogorretara doana.
• B: kanporanzko konexioa, entxufera doana, modelo desberdinetan aldatzen dena.

Oinarrizko plaka

Definizioa: Txartel nagusia edo ama plaka ordenagailu baten sistema elektroniko konplexu bat osatzen duen plaka nagusia da.

Gaur...

XIX. mendeko euskal literatura eta kultura

Testuinguru politiko eta sozioekonomikoa

XIX. mendeko Iparraldea: antolamendu zentralak eragin zuen, aurretik zegoen aginte-gobernua ordezkatu eta beste batzuk ezarri ziren. Erabaki hartzeko ahalmena galdu zen. Urte askotan ezin izan zen bozkatu, eta zergak ordaindu behar izan ziren.

Ekonomia eta giza mugimenduak: 1790eko hamarkadako gerra eta egoera latzaren ondorioz, emigrazioa handia izan zen, eta Iparraldea hustu zen.

Industria gainbehera: gerraren ondorioz, itsas merkataritza beheraka hasi zen, artisautza desagertu zen, eta nekez bizi ziren bald okerrago.

Industria berrien antzutasuna: industria gutxi sortu ziren, eta hauek ez zuten aurrerabidea izan. Arrantza ez zen une onean.

Turismoa

Turismoa aurrera...

ZER DA ELIKADURA?

Bi kontzeptu desberdin daude:

1. NUTRIZIOA: organismoei bizirauteko mantenugaiak erabiltzeko eta eraldatzeko gaitasuna ematen dien prozesu multzoa da.

2. ELIKADURA: kanpo ingurunetik mantenugai horiek lortzeko prozesua da.

Gure elikadurak erlazio osoa du osasunarekin.

Gizakiek era guztietako elikagaiak hartzen ditugu: dieta omnibora baitugu.

Hiru behar nagusi asetzen ditugu:

Behar energetikoak

• Gorputz beroa eta edozein jarduera fisiko egiteko organismoak energia behar du.
• Arnasketa izeneko erreakzio oxigenoa ere beharrezkoa da.
• Energia beharrezkoa dugu bizi funtzioak betetzeko.
• Pertsona baten metabolismoaren balioa gorputz masaren, altueraren, adinaren, sexuaren eta egiten den kirol jardueraren arabera neurtzen da.

Behar estrukturalak

• Mantenugai

Latineko Deklinabidea eta Aditzak

Deklinabideak: 1-ae, 2-i, 3-is, 4-us, 5-ei.

Nominatiboa: nor-nork

Bokatiboa: dikia

Akusatiboa: nor-zein-zeintzuk-nortzuk

Genitiboa: nor-non

Datiboa: nori-norentzat

Ablatiboa: non-nondik-nora-zein-zer

1. Deklinabidea

-a, -a, -am, -ae, -ae, -a / -ae, -ae, -as, -arum, -is, -is

2. Deklinabidea

+k // -us, -e, -um, -i, -o, -o / -i, -i, -os, -orum, -is, -is

nu // -um, -um, -um, -i, -o, -o / -a, -a, -a, -orum, -is, -is

et = eta = juntagailua / in = en

Izan Aditza

ego sum, tu es, is-ea-id est, nos sumus, vos estis, ii-eae-ea sunt

Aditz Jokoak

ego amo, tu amas, is-ea-id amat, nos amamus, vos amatis, ii-eae-ea amant

Latinitik Euskarara

Latinitik -r batzuk asetzen diren hitzak, euskaraz a- edo e- bokal protetikoa hartzen duten (rx-errg,...