Zelula Organuluak: Egitura, Funtzioa eta Kokapena

Biologia4,68 KB

Erribosomak

Egitura eta Ezaugarriak

  • Ez dute mintz plasmatikorik.
  • Bi azpiunitatez osatutako organulu txikiak dira.
  • Bakterioenak eukariotoenak baino txikiagoak dira.
  • ARNm irakurtzean bi azpiunitateak batzen dira.

Funtzioa

  • Proteinak sintetizatzea, ARNm eta ARNt elkartuz.

Kokapena

  • Zitosolean aske.
  • Mitokondrian eta kloroplastoan.
  • Erretikulu Endoplasmatiko Zimurtsuan (EEZ) eta mintz nuklearrean itsatsita.

Lisosomak

Egitura eta Ezaugarriak

  • Egitura bakuna.
  • Barnean entzima digestiboak dituzte (hidrolitikoak eta proteolitikoak).
  • Zelularentzat erabilgaitzak diren molekulak degradatzen dituzte, hondakin zaharrak birziklatuz.
  • Garrantzitsua da lisosomak ez apurtzea; bestela, zelula osoa kaltetuta geratuko litzateke hidrolisi jarraiaren ondorioz.

Motak

Morfologiaren arabera:

  • Primarioak: Homogeneoak dira, Golgiren aparatuan sortu eta askatzean entzimez soilik osatuta daude.
  • Sekundarioak: Heterogeneoak dira; lisosoma primarioa bakuoloekin batzen denean, organuluak edo molekulak digeritzeko osatzen dira.

Digeritzen dituzten produktuen jariapenaren arabera:

  • Autolisosomak: Barneko egitura bat apurtzean edo desegitean digeritzeko behar diren entzimak dituzte.
  • Heterolisosomak: Kanpoko substantzia bat zelulan sartzen denean digeritzeko erabiltzen diren entzimak dituzte.

Funtzioa

  • Zelula barruko digestioa egitea:
    • Kanpotik hartutako substantziena (heterofagia).
    • Barneko molekula edo egitura zahartuenena (autofagia).

Kokapena

  • Zitoplasmaren barnean.
  • Zelula eukariotoetan, bai animalia- zein landare-zeluletan, mintzez inguratutako xixkuak dira.

Bakuoloak

Egitura eta Ezaugarriak

  • Tonoplasto izeneko mintzez inguratutako poltsak dira.
  • Substantzia ezberdinez osatuta daude: ura, konposatu inorganikoak, molekula organikoak, etab.

Funtzioa

  • Erreserba funtzioa.
  • Substantzia toxikoak biltzea.
  • Turgentzia gertatzea ahalbidetu.
  • Homeostasia.
  • Soberako organuluen degradazioa eta berrien eraketa.
  • Soberako ur kopuruaren bilketa.

Kokapena

  • Landare-zelula eukariotoek bakuolo bakarra eta oso garatua dute.

Peroxisomak

Funtzioa

  • Ur oxigenatua degradatu (katalasa entzimaren bidez).
  • Gantz-azidoen beta-oxidazioa ugaztunetan.

Kokapena

  • Zitoplasmaren barnean.

Erretikulu Endoplasmatiko Zimurtsua (EEZ)

Egitura eta Ezaugarriak

  • Hodi-barrunbeak, zaku-formako barrunbeak eta besikula-barrunbeak. Hirurak zapal samarrak dira.
  • EEZaren paretetan erribosomak itsatsita daude.
  • Mintz unitario batez inguratuta dago.

Funtzioa

  • Proteinen sintesian parte hartze garrantzitsua dute, euren paretetan erribosomak itsatsita dituztelako, eta erribosomak sintesi hori gauzatzen dute.
  • Golgiren aparatuarekin erlazio estua du; proteinaz betetako besikulak Golgiren aparaturaino garraiatzen dituzte.

Kokapena

  • Nukleoaren jarraipena da.
  • Landare zein animalia-zeluletan leku berean kokatzen da.

Erretikulu Endoplasmatiko Leuna (EEL)

Egitura eta Ezaugarriak

  • Tubulu-sare bat eratzen du erretikulu mota honek.
  • Bere paretetan entzimak itsatsita ditu.

Funtzioa

  • Lipidoen sintesian parte hartzen du.
  • Desintoxikazio zelularretan parte hartzen du.

Kokapena

  • Erretikulu Endoplasmatiko Zimurtsuaren (EEZ) jarraipena da.

Golgiren Aparatua

Egitura eta Ezaugarriak

  • Zaku zapalez osatuta dago, eta hauek batuta diktiosoma eratzen dute.

Funtzioa

  • Erretikulu endoplasmatikotik besikulen bidez garraiatzen diren substantziak Golgiren aparatuan eraldaketa amaitzen dute, eta diktiosoman zehar eramanez Trans aldean askatzen dira.
  • Besikula hauek lisosoma batera itsatsi, mintz plasmatikoaren osagai bihurtu edo zelulatik kanpora isuri daitezke.

Kokapena

  • Zitoplasman kokatzen da.
  • Cis aldea EEL eta nukleotik hurbil dago, Trans aldea kontrako aldera.

Deskargatu

PDF Word HTML