Batxilergoa mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Erromantizismoa Europan eta AEBetan

Ingalaterra

John Keats

Erromantizismo ingeleseko poetarik esentzialena izan zen. Haren poema estimatuenak sonetoak ziren, hala nola Odak, Urretxindor bati eta Udazkenari; azken hau, lirika modernoaren gailurra izan zen.

Frantzia

Victor Hugo

Genero literario guztiak landu zituen, eta nobelagile gisa arrakasta handia lortu zuen. Cromwell eta Hernani obrekin artegintzarako askatasuna aldarrikatu zuen. Odak eta Baladak eta Ekialdekoak irudi sekulakoz, fresko, koloretsu eta exotikoz kargaturik daude. Udazkeneko hostoak intimoagoa da, izadia, maitasuna eta heriotza kantatzen baititu.

Espainia

José de Espronceda

Byronen estiloa imitatu zuen, eta erromantizismo liberalaren ordezkari nagusi izan zen.

Gustavo Adolfo Bécquer

Lirikotasun...

Gizartea eta Politika

Nazioa eta Aberria

• Nazioa: Ezaugarri komun batzuk dituen gizatalde aski zabalari deritzo, bere batasunaren eta elkarrekin bizitzeko nahia ezaugarritzat dituena.
• Aberria: Naziotzat hartzen den herria da. Giza talde batek daukan kontzientzia politikoa.

Ideologia Politikoak

• Liberalismoa: Frantzian XVIII. mendean sortutako ideologia politiko-ekonomikoa, askatasun indibidualak azpimarratu eta gobernuen boterea murrizten duena.
• Frantsestuak: Independentzia Gerran Frantsesen ideologiaren aldeko espainiarrak.
• Absolutismoa: Estatuburuak botere mugagabea duen gobernu sistema.
• Liberalismo doktrinarioa: 1817an sortutako korronte liberala, autoritatea askatasunarekin batu nahi duena, subiranotasun mugatua helburu duena.

Boterea eta Gobernua

• Desamortizazioa:

Kant eta Ilustrazioa: Sapere Aude

“Zer da Ilustrazioa?” galderari erantzuna Sapere Aude saiakeran ematen du Kantek: “Ilustrazioa gizakiaren irteera da bere erruzko adingabetasunetik. Adingabetasuna besteren gidaritzarik gabe nor bere adimenaz baliatzeko ezintasuna da.”

Kantek dio gizakia bere adingabetasunaren errudun dela, ez baitu bere kabuz besteren gidaritzarik gabe pentsatzeko kuraiarik. Adingabetasuna, gizakion ezintasuna da inoren gidaritzarik gabe gure erabakiak hartzeko, eta bere erruzkoa da, adingabetasunaren arrazoia ez baita erabakiak hartzeko gaitasun falta. Kanten ustez, gizakiaren emantzipazioaren alde borrokatu behar da. Horretarako, adingabetasun horren bai kanpoko bai barruko zergatiak deuseztatu behar dira.

Adingabetasunaren

1. Administrazio Prozesua

Administrazio-prozesua enpresaren administrazioak enpresaren xedeak eta helburuak lortzeko betetzen dituen funtzioen eta jardueren multzoari esaten zaio.

Jarduera multzo horrek lau funtzio nagusi biltzen ditu: plangintza, antolakuntza, kudeaketa eta kontrola.

Prozesuaren Faseak

Administrazio-prozesuak bi fase nagusi ditu:

Fase Mekanikoa (Alderdi Teorikoa)

Fase honetan zer egin behar den zehazten da, eta bi funtzio edo azpifase ditu:

• Plangintza: Zer egingo den proposatzen du.
• Antolakuntza: Proposatutakoa nola egingo den aztertzen du.

Fase Dinamikoa (Gauzatzea)

Fase honetan, planifikatu eta antolatu dena nola gauzatu behar den zehazten da. Bi funtzio ditu:

• Kudeaketa: Zeren bidez eta nola gauzatuko den erabakitzea.
• Kontrola: Nola

Gerra Zibila 1939ko apirilaren 1ean amaitu zen, eta etapa berri bat hasi zen, Franco buru zela, armadaren, Falangearen, Elizaren eta estatuaren propagandaren babesarekin. Garaituak fusilamenduak, espoliazioak, errekisak, zigorrak eta espetxeratzeak jasan zituzten. Egoera horrek Francoren heriotza arte iraun zuen, 1975ean.

Francoren Erregimenaren Oinarri Ideologiko, Politiko eta Sozialak

Gerra Zibila amaitu zenean, batzuek Franco txalotu zuten, beste batzuk, berriz, erbesteratu, exekutatu, espetxeratu edo baztertuak izan ziren. Diktaduraren burua Franco zen, diktadura pertsonala ezarriz, eskubideak eta askatasunak urratu eta errepresioa erabiliz.

Oinarri Politikoak

Estatu berria konstituzio, alderdi politiko eta eskubide zibilik gabe sortu zen....

Ozono-geruzaren urritzea

Estratosferako ozono-geruza bat inguratzen du Lurra. Oxigeno molekulatik abiatuta sortzen da ozonoa; eguzki-izpi ultramoreek oxigeno-molekulak hausten dituztenean sortzen da. Baina estratosferara heltzen direnean, hainbat kutsatzailek ozonoarekin erreakzionatu eta haren kontzentrazioa jaitsi dezakete; kutsatzaile horiek giza jardueren ondorioz sortzen dira. Osagai aipagarriak dira klorofluorokarbonoak (CFC).

Atmosferara igortzen direnean, 10–20 urte inguru behar izaten dute estratosferara heltzeko; heltzen direnean, erraz apurtzen dira eta haize-korronteek eraginez oso zabalduta egon daitezke. Klorofluorokarbonoak, troposferan aldatu gabe iraun eta estratosferara heltzen direnean, eguzki-izpiek haien molekulak apurtzen...

GAIA: BOLU 1: EUSKAL HERRIA FRANKOREN DIKTADURAN ZEHAR (1937-1975)

AUTARKIA (1939-1959): ERREPRESIOA ETA MISERIA

Gerraostea: Errepresio Politiko eta Soziala

Espainiar nazionalek euskal lurraldea okupatu zutenean, garai zailak hasi ziren euskaldunentzat. Askatasun publikoa mugatu egin zen eta II. Errepublikari leialtasuna erakutsi ziotenen aurkako errepresioa hasi zen, kartzela, fusilamenduak eta erbestea nagusituz.

1939 arte bizitako Gerra Zibilak ondorio demografiko gogorrak ekarri zituen, hildako asko egon baitziren eta jaiotze tasa izugarri txikitu zen. Gainera:

• Euskaraz hitz egitea debekatuta zegoen.
• Euskal izenak debekatuta zeuden.

Autarkia: Depresio Ekonomikoa eta Miseria

Euskal industria matxinatuen esku geratu zen. 1950. hamarkadan, egonkortze...

Gerra Zibila Euskadin

Testuingurua

1936ko uztailaren 18an, Espainiako Gerra Zibila hasi zenean, euskal lurraldea bi eremutan banatu zen: Araba eta Nafarroa, alde nazionalean; eta Bizkaia eta Gipuzkoa, Errepublikaren alde.

Gerraren Hasiera

Araba eta Nafarroa azkar bereganatu zituzten nazionalek, agintari militarren eta eskuineko alderdien laguntzarekin. Gipuzkoan altxamendu bat egon zen, baina ezkerreko indarrek eta Guardia Zibilak zapuztu zuten. Bizkaian, ordea, ez zen borrokarik izan hasieran.

Gipuzkoako Defentsa Batzarra

Gerra hasi zenean, Gipuzkoako Defentsa Batzarra sortu zen (CNT, EAJ eta Fronte Popularra osatua). Hala ere, talde hauen arteko desberdintasunek gatazka gogorrak eragin zituzten.

Irun eta Donostiaren Galera

Abuztuaren amaieran, Mola...

A) Kanten garai aurrekritikoa

Kanten ikuspegitik, ezagutza zientifikoa aztertzerakoan arrazionalismoak eta enpirismoak balio handia zuten. Bi ikuspegu hauek ezagutza zientifikoaren aldekoak ziren, eta pertsonaren ezagutza-kapazitateari itxaropen handiak jarri zizkieten.

Arrazionalismotik baloratzen zuena

• Metodo zientifiko arrazionalistak: Descartes, Newton, Wolff bezalako pentsalarien metodoak miretsi zituen.
• Giza arrazoimenaren indarra: Kantentzat, giza arrazoimenaren indar ezagutzailea ezinbestekoa da zientzia egiteko.
• Matematika eta eraikuntza zientifikoa: zientziaren eraikuntzarako matematika funtsezkoa dela onartu zuen.

Enpirismotik baloratzen zuena

• Hume, Locke eta antzekoen natur zientzien ikerketa esperimentala baloratu zuen.
• Natur zientziak

Legezkotasuna:

Ekintza edo instituzio batek legeak betetzen dituen ala ez da. Gizarte-ordenaren eraikuntzan etika eta politika zein lotuta dauden zeharo argi geratzen da hau bereizten badugu.

Legitimitatea:

Ekintza edo instituzio bat justifikatuta dagoen ala ez da. Gizarte-ordenaren eraikuntzan etika eta politika zein lotuta dauden zeharo argi geratzen da hau bereizten badugu.

Deliberazio demokrazia:

Deliberazioak alde onei eta txarrei nahiz helburuei eta bitartekoei buruzko eztabaida arrazionalak dira. Deliberazioa da eginkizun demokratikoaren gakoa sistema politiko batean. Demokratikoa izango bada, deliberaziozkoa behar du izan.

Sistema demokratikoak lau alderdi bermatu behar ditu:

• Gutxieneko justizia-maila ziurtatzea.
• Ordezkaritza-mekanismoak hobetzea.