Ozono-geruzaren urritzea eta berotegi-efektua: kausak eta ondorioak

Laburpena

Dokumentuak bi fenomeno ingurumenari lotuta azaltzen ditu: estratosferako ozono-geruzaren urritzea, klorofluorokarbonoek (CFC) eragina, eta berotegi-efektua, atmosferako gasek Lurraren tenperatura nola igotzen duten. Ondorio naturalak eta giza jardueren eraginak alderatzen ditu, eta klima-aldaketaren ondorio nagusiak aipatzen ditu.

Funtsezko puntuak

Estratosferako ozonoa oxigeno-molekulen gainean eguzki-izpi ultramoreek eragindako prozesuaren ondorioz sortzen da.
Klorofluorokarbonoak (CFC) estratosferara heltzen direnean eguzki-izpiek apurtzen dituzte eta kloro-atomoak (Cl) askatzen dira.
CFCek estratosferara heltzeko 10–20 urte inguru behar izaten dituzte.
Berotegi-efektua fenomeno naturala da, eta horri esker mantentzen da Lurraren batez besteko tenperatura.
Giza jardueren ondorioz sortutako gasek (CO2 adibidez) berotegi-efektua indartzen dute.
CO2 kontzentrazioa bikoiztu ondoren, tenperatura 1,5–5 °C igo daitekeela estimatzen da.

Frogatu zeure burua

Ozono-geruzaren urritzea

Estratosferako ozono-geruza bat inguratzen du Lurra. Oxigeno molekulatik abiatuta sortzen da ozonoa; eguzki-izpi ultramoreek oxigeno-molekulak hausten dituztenean sortzen da. Baina estratosferara heltzen direnean, hainbat kutsatzailek ozonoarekin erreakzionatu eta haren kontzentrazioa jaitsi dezakete; kutsatzaile horiek giza jardueren ondorioz sortzen dira. Osagai aipagarriak dira klorofluorokarbonoak (CFC).

Atmosferara igortzen direnean, 10–20 urte inguru behar izaten dute estratosferara heltzeko; heltzen direnean, erraz apurtzen dira eta haize-korronteek eraginez oso zabalduta egon daitezke. Klorofluorokarbonoak, troposferan aldatu gabe iraun eta estratosferara heltzen direnean, eguzki-izpiek haien molekulak apurtzen dituzte eta kloro-atomoak (Cl) askatzen dira. Ondorioz, erreakzio-kate konplexuak gertatzen dira eta ozono-geruza apaltzen da.

Berotegi-efektua

Berotegi-efektua da, atmosferan dauden gas jakin batzuk Lurrak igorritako energiaren parte bat xurgatzen dutenean gertatzen den tenperatura-igoera. Fenomeno natural bat da; horri esker mantentzen da Lurraren gainazaleko eta troposferako batez besteko tenperatura.

Hala ere, giza jardueren ondorioz sortzen diren gas batzuek oreka hori alda dezakete, eta Lurra behar baino gehiago berotu. Uhin luzeko erradiazioa Lurraren gainazaletik atmosferara igortzen denean, berotegi-efektua sortzen duten gasek —hala nola CO2— energia xurgatu eta berriro igortzen dute. CO2 kontzentrazioa bikoiztu eta gero, tenperatura 1,5–5 °C igo daitekeela estimatzen da.

Honek atmosferaren sisteman desorekak eragin ditzake; ondorioz, klimaren aldaketa handiak eta bizidun komunitateetan nahasmenduak sortu daitezke.

Ondorio nagusiak

Glaziarren urtzea eta itsas-mailaren igoera.
Klima-aldaketak: haizeen eta itsas korronteen zirkulazioaren aldaketak.
Lehorte handien ondorioz eskualde batzuen basamortutzat bihurtzeko arriskua.
Bioaniztasunaren galera zenbait tokitan.
Itsas-mailaren igoerak kostaldeko akuiferoak gatzatu ditzake eta, ondorioz, ur edangarriak gutxitu.
Ondorio social eta ekonomikoak: kostaldeko eremuak urperatzeko arriskuak (adibidez, Bangladesh edo uharte txikiak), turismoan eta jarduera ekonomikoan eraginak, gaixotasun jakinen hedapena, laboreen aldaketa eta toki batzuetan gosete larriak.

Ohiko galderak

Zergatik urritzen da ozono-geruza?

Klorofluorokarbonoak (CFC) estratosferara heltzen direnean eguzki-izpiek apurtzen dituzte eta kloro-atomoak askatzen dira. Horiek erreakzio-kate konplexuak eragiten dituzte, eta ozono-geruza apaltzen da.

Zer da berotegi-efektua?

Atmosferako gas batzuek Lurrak igorritako uhin luzeko erradiazioaren zati bat xurgatu eta berriro igortzen dituztenean gertatzen den tenperatura-igoera da. Fenomeno naturala da, baina giza jardueren ondorioz indartzen da.

Zein ondorio izan ditzake berotegi-efektuak?

Glaziarren urtzea eta itsas-mailaren igoera, klima-aldaketak, lehorteak, bioaniztasunaren galera eta kostaldeko akuiferoen gatzatzea ekar ditzake.