Batxilergoa mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Latindar esamordea da eta “ausartu zaitez zure kabuz pentsatzera” esan nahi du. Ilustrazioaren lelotzat ere har daiteke, Ilustrazioaren ideia nagusia islatzen duelako: arrazoia askatasunez eta autonomiaz erabiltzea, inongo tutoretza arrotzaren menpe. Sapere Aude kontzeptua Kantek “Zer da Ilustrazioa? Galderari erantzuna” lanean azaltzen digu.

Kanten ustez, beste izakiengandik bereizten digun ezaugarria autonomia da, hau da, erabakiak hartzeko dugun askatasunak. Horrela, adingabetasuna atzean utz dezakegu eta pixkanaka heldutasunera iritsi. Honek esan nahi du gizakia bere kabuz pentsatzen hasiko dela, bere irizpideak izango dituela eta bere buruaren jabe izango dela. Modu honetan jokatzea heteronomia atzean uztea da, hau da, besteen iritziak...

15. KORRONTE ELEKTRIKOEN ARTEKO INDARRAK. KORRONTE PARALELOAK ETA ANTIPARALELOAK:

- Ampérek, bi korronte paraleloen arteko indar magnetikoa aztertu. Korronte elektrikoak noranzko berekoak izatean, hariak elkar erakarri, korronteak aurkako noranzkoa izatean, aldaratu.

- Korronte batek bestearen eragin magnetikoa jasango du. D distantziara dagoen puntuak jasango duen eremua, ondorengo formulak adierazten digu:

Formula: g ggggggggggggggggggggg

Modulua: gggggggggggggggggg

- Eremu magnetikoaren intentsitatearen norabidea bi korronteek eratzen duten planoarekiko perpendikularra da. Eremu magnetikoaren intentsitatearen noranzkoa: Eskuin-eskuaren arauaz lortzen da. 

d: harien arteko distantzia

L: harien luzera

I₁: ezkerreko harian zeharreko korrontearen

Txirrita: Norteko Ferrokarrilari Egindako Bertsoak

Txirrita ezaguna da Norteko ferrokarrilari egindako bertso-sortagatik. Bertso asko dira, baina bat hautatu dugu, ferrokarrila nola deskribatzen duen azaltzeko:

"Modu horretan jarri zuenak Norteko ferrokarrila jakinduria handia zuen, entendimendu abila. Gizonik ezin hasi liteke zaldi hobearen bila: goizean irten Irundik eta iluntzerako Madrila. Karbonerarik ez dute bihar, fogonerorik hain gutxi. Hor behar dana: begiak erne eta ilabeari eutsi; abiatzean ireki eta ailegatzean itxi. Gau eta egun gelditu gabe dabil txistu ta irrintzi."

Bertso honek ferrokarrilaren abiadura eta etengabeko mugimendua azpimarratzen ditu. Canovasen heriotzari abesten dio lehen parrafoan eta bigarrenean alargunari.

Basarri

Gainbalioa

Gainbalioa: Ekonomia kapitalistan lorturiko azken dirua, plusa edo gehigarria da. Hori erdiesteko, kapitalistak makinak eta lehengaiak erosten ditu, baita lan-indarra ere. Baina nola lortzen du kapitalistak gainbalio hori? Lehengaien kostua konstantea izanik, gakoa proletarioaren lanean dago.

Kapitalistak lana salgaiaren prezioa baino merkeago erosten du, etekin handiagoak lortuz. Lana salgai bihurtzen da, eskaintza eta eskariaren legearen menpe. Produkzio-bitartekoak kapitalaren eskuetan daudenez, lan-eskaintza handia da eta kapitalistak proletarioaren lanari balioaren parte bat ebatsi diezaioke.

Gainegitura

Ideia, sinesmen, instituzio eta arau multzoa da, kontzientzia soziala determinatzen duena. Bi mota nagusi ditu:

• Juridiko-politikoak:

Erdi Aroa

Erdi Aroko gizartean hainbat figura literario zeuden, hala nola espainiarrak, ingelesak eta beste batzuk. Hauek ziren nagusiak:

• Juglarea: Jendea entretenitzen saiatzen zen bere etengabeko joan-etorrietan: abesten, antzezpenak egiten eta, batez ere, olerkiak errezitatzen.
• Klerikoa: Ez bakarrik latinez, hizkuntza berrietan ere saiatu ziren testu kultuak idazten. Beraien lanak, batik bat, irakurle kultuei zuzenduak zeuden, eta helburu didaktiko eta morala zuten.
• Trobadorea: XII. mendean sortzen dira. Testu lirikoak idazten dituzte, amodiozkoak batez ere. Kultuak eta nobleak ziren. Beraien lanak juglarreei ematen zizkieten hedatu eta ezagutarazteko.

Erdi Aroko Literatura Generoak

Erdi Aroko literaturan lau genero nagusi aurkitzen ditugu:

1. Poesia

Erliebearen Definizioa

Erliebea paisaiaren ezaugarri diren lurrazaleko formen multzoa da.

Kanpo Prozesu Geologikoak

Kanpo prozesu geologikoak agente geologikoek eragindako erliebe-aldaketak dira. Lau prozesu nagusi bereizten dira:

1. Meteorizazioa: Arroka apurtzea edota arrokaren osagai diren mineralen transformazio kimikoa.
2. Erosioa: Arroken higidura. Higiduraren intentsitatea aurretik meteorizazioa gertatu izanaren menpe dago.
3. Garraioa: Meteorizazioaren eta erosioaren ondorioz sortutako materialak lekualdatzea.
4. Sedimentazioa: Garraiatutako materialak metatzea.

Agente Geologikoak: Ura eta Haizea

Ura

Ibaiak

Ibilgu finkoa dute, ur-korronte iraunkor eta jarraiak dira. Uraren jatorria euria, uharrak, lurpeko urak, desizosteetan sortutako ura edo ibai txikiagotan...

	Fisio nuklearra: nukleo astunak apurtu, arinak sortu. Fusio nuklearra: nukleo arinak elkartu, astunagoak sortu.

Energia Elektrikoa: Ezaugarriak eta Erronkak

Energia elektrikoa: erraz kontrolatzeko modukoa, garbia, erraz bihurtzen da lan, eta garraiatzeko arazorik ez du. Arazo bat: ezin da gorde. Hori lortuko bagenu, teknologia-iraultza handienetarikoa litzateke.

Zentral Elektrikoaren Osagai Nagusiak

• Sorgailua
• Turbina
• Kondentsadorea
• Transformadorea (alternadorea)
• Hozte-dorrea (ura hozteko)

Energia Elektrikoaren Banaketa-Katea

1. Zentral elektrikoa
2. Igotzeko estazioa
3. Garraio-sarea
4. Transformazio-azpiestazioa
5. Banaketa-sareak
6. Transformazio-zentroak
7. Tentsio

Karl Marxen materialismo historikoa

Galdera honek Karl Marx-en materialismo historikoa eta gizartearen interpretazioa aztertzen ditu. Marxen arabera, historiaren oinarria ez dira ideiak edo kontzeptu abstraktuak, baizik eta baldintza materialak, hau da, ekonomia.

Azpiegitura eta gainegitura

Zehazki, gizartea ulertzeko bi maila bereizten ditu: azpiegitura eta gainegitura.

• Azpiegitura: Ekonomikoa da oinarria, eta bertan kokatzen dira ekoizpen-modua, indar produktiboak (teknologia, lana) eta ekoizpen-harremanak (jabetza eta klase-harremanak).
• Gainegitura: Politika, legeak, erlijioa eta ideologia barne hartzen ditu.

Marxen arabera, azpiegiturak baldintzatzen du gainegitura; hau da, ekonomiak gizarteko beste esparru guztiak zehazten ditu.

Tesiaren aldeko

Totalitarismoaren sustraiak eta ezaugarriak

Nazismoa eta estalinismoa ulertu nahi ditu Hannah Arendtek. Gaitz erradikala edo absolutua ulertzeko kategoria berriak behar direla dio. Bi aitzindari identifikatzen ditu: antisemitismoa, estatuaren nortasuna indartzeko korrontea, eta inperialismoa, arraza batzuk besteetatik gailentzearen ideologia. Baita deshumanizazioaren bidez ere.

Egoera ekonomiko eskasak bidea zabaldu zion totalitarismoari: masak propagandarekin erakarri zituzten. Hainbat teknika erabili zituzten: estatuaren forma aldatu eta boterea lider bakarrean bildu.

Totalitarismoaren helburua gizakiak beharrezkoak ez izatea da, gizabanakoa suntsituko dituzten legeak onartuz. Maila juridikoan, eskubiderik gabe uzten ditu. Maila moralean, ez...

Ekialdeko Gerra: Bizargorri Operazioa

1941eko ekainean, Hitlerrek luzaroan prestatutako Bizargorri Operazioa abiatu zen, Sobietar Batasuna inbaditzeko helburuarekin. Helburua egun gutxiren buruan Leningrad, Mosku, Kiev eta Stalingrad konkistatzea zen. SESBen berehalako porrotak bi gauzatarako balioko zuen: ekialdea babesteko eta gari eta petrolio hornikuntza bermatzeko.

Alemaniaren erasoa gelditzea eta ekialdeko frontea egonkortzea, 1941 urtearen amaieran, Hitlerren eta bere aholkulari militarren porrot militarrik handienak izan ziren. Porrot horren ondorioz sortu ziren Alemaniak gerra galtzeko baldintzak.

Mundu-Mailako Gatazka: Ozeano Bareko Frontea

1941eko abenduaren 7an, Japoniako abiazioak aurretiko abisurik gabe eraso zion Pearl Harbor-ri,...