Kanpo prozesu geologikoak eta erliebea: agente geologikoak (ura, haizea, glaziarrak)

Laburpena

Dokumentuak erliebearen definizioa eta kanpo prozesu geologikoak azaltzen ditu: meteorizazioa, erosioa, garraioa eta sedimentazioa. Gero, agente geologiko nagusiak aztertzen ditu, batez ere uraren (ibaiak, uharrak, lurpeko urak, itsasoak) eta glaziarren ekintza, ibilguen zatiak eta haien ezaugarriak xehetasunez deskribatuz.

Funtsezko puntuak

Erliebea paisaiaren ezaugarri diren lurrazaleko formen multzoa da.
Kanpo prozesu geologikoak meteorizazioa, erosioa, garraioa eta sedimentazioa dira.
Ibaiaren goiko ibilguan erosioa nagusi da; erdikoan garraioa; beheko ibilguan sedimentazioa.
Uharrak aldian-aldika sortzen dira, baina beti ibilgu berean igarotzen dira.
Uharraren deiekzio-konoan sedimentazioa da nagusi.
Lurpeko uraren kantitatea arroken iragazkortasunaren, ebapotranspirazioaren, maldaren eta landaredia menpekoa da.
Glaziarrak kasko polarrak (inlandsisak) eta haran-glaziarrak (glaziar alpetarrak) izan daitezke.

Frogatu zeure burua

Erliebearen Definizioa

Erliebea paisaiaren ezaugarri diren lurrazaleko formen multzoa da.

Kanpo Prozesu Geologikoak

Kanpo prozesu geologikoak agente geologikoek eragindako erliebe-aldaketak dira. Lau prozesu nagusi bereizten dira:

Meteorizazioa: Arroka apurtzea edota arrokaren osagai diren mineralen transformazio kimikoa.
Erosioa: Arroken higidura. Higiduraren intentsitatea aurretik meteorizazioa gertatu izanaren menpe dago.
Garraioa: Meteorizazioaren eta erosioaren ondorioz sortutako materialak lekualdatzea.
Sedimentazioa: Garraiatutako materialak metatzea.

Agente Geologikoak: Ura eta Haizea

Ura

Ibaiak

Ibilgu finkoa dute, ur-korronte iraunkor eta jarraiak dira. Uraren jatorria euria, uharrak, lurpeko urak, desizosteetan sortutako ura edo ibai txikiagotan sortutakoa izan daiteke.

Ibilguaren Zatiak

Goiko ibilgua: Malda oso handia. Arroken erosioa da nagusi. Arroken zatiak biribildu egiten dira meteorizazioaren eta abrasioaren ondorioz, eta erdiko ibilgurantz joaten dira.
Erdiko ibilgua: Malda txikiagoa da, eta ura mantsoago eta indar gutxiagoz doa. Garraioa da nagusi, kimikoa zein fisikoa.
Beheko ibilgua: Ia maldarik ez duten lekuei dagokie. Uraren abiadura txikia da. Ibaiak garraiatutako materialen sedimentazioa da nagusi.

Uharrak

Aldian-aldika sortu ohi diren, baina beti ibilgu beretik igarotzen diren ur-korronteak dira. Uharraren ibilguaren luzera ibaiarena baino txikiagoa da.

Uharraren Zatiak

Sarrera-ahoa (Goialdea): Malda oso zorrotza. Ura abiadura eta indar handiz doa. Erosioa bizibizia da.
Isurbidea (Erdiko zatia): Malda nabarmena. Ura abiadura eta indar handiz doa. Materialen garraioa eta erosioa gertatzen dira.
Deiekzio-konoa (Bukaerako zatia): Malda ez da oso handia. Abiadura eta indar txikia. Sedimentazioa da nagusi.

Lurpeko Urak

Arroken poroetan edota pitzaduretan dauden urak dira. Lurpeko uren iragazketatik etorritako urak dira. Lursail jakin batean aurki daitekeen lurpeko uraren kantitatea ondoko faktoreen menpe dago:

Arroken iragazkortasuna
Ebapotranspirazioa
Lursailaren malda
Landaredia

Ozeano eta Itsasoak

Eragile nagusiak:

Olatuak
Korronteak
Mareak

Glaziarrak

Mendi handien tontorretan eta poloetan kokatutako izotz-masa handiak dira. Kokapen geografikoaren arabera bi mota bereizten dira:

Kasko polarrak edo inlandsisak
Haran-glaziarrak edo glaziar alpetarrak

Ohiko galderak

Zein dira kanpo prozesu geologiko nagusiak?

Lau prozesu nagusi daude: meteorizazioa (arroka apurtzea edo mineralen transformazio kimikoa), erosioa (arroken higidura), garraioa (materialak lekualdatzea) eta sedimentazioa (garraiatutako materialak metatzea).

Zer gertatzen da ibaiaren beheko ibilguan?

Ia maldarik ez dagoenez, uraren abiadura txikia da eta ibaiak garraiatutako materialen sedimentazioa da nagusi.

Zein faktoreren menpe dago lurpeko uraren kantitatea?

Arroken iragazkortasunaren, ebapotranspirazioaren, lursailaren maldaren eta landaredia menpe dago.