Batxilergoa mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Gaur egungo barneko migrazioak

1975eko krisitik aurrera beste ziklo bat hasi zen. Migrazioek askotariko motibazioak dituzte: lana, egoitza edo sorlekura itzultzea. Gaur egun, norabide askotako fluxuak daude eta emigranteen profila oso anitza da: gazteak, adinekoak, prestakuntza dutenak zein prestatu gabeak.

Hainbat joera nagusi

• Laneko migrazioa
• Egoitza-migrazioa
• Itzulera-migrazioa
• Ohiko mugimenduak

Laneko migrazioa

Motibazio nagusia lana da, eta protagonistak heldu gazteak (20-39 urte) dira. Gaur egun, beste eskualde batzuetako probintzietara migrazio gutxi dago.

• Saldo negatiboak: Iraganean erakartzaileak ziren leku batzuek (Bizkaia, Gipuzkoa, Zaragoza) saldo negatiboak dituzte orain. Tradizioz emigratzaileak izan direnek joera horrekin jarraitzen dute.

Ekonomia hainbat adarretan zatituz, sektore ekonomikoak sortzen dira, hiru hain zuzen ere.

Lehen Sektorea

Lehengaien erauzketa eta ekoizpen jarduerak barne hartzen ditu; barazki eta esne ekoizpena, ikatz erauzketa eta arrantza eta basogintza esaterako.

Bigarren Sektorea

Lehengaiak eraldatzen dituzten jarduerak dira (industria), esaterako ehungintza eta burdingintza (burdin mineralaren erauzketa izan ezik).

Hirugarren Sektorea

Pertsona eta enpresei egiten zaizkien zerbitzuak barne hartzen ditu; esaterako, irakaskuntza, osasungintza eta merkataritza.

Konklusioz, hiriak agertzea eragiten du gizakiari merkataritzaren bidez lortzea lehen eta bigarren sektoreko produktuak. Hirugarren sektoreak indar gehiago du herrialde garatuetan herrialde azpigaratuetan...

Makroekonomiaren Oinarriak

Makroekonomia ekonomia osoaz eta haren funtzionamendu orokorraz arduratzen da; mikroekonomiak, berriz, osotasun horren atal batzuk soilik aztertzen ditu.

Adierazle Ekonomikoak

• BPGd (Barne Produktu Gordina): Herrialde batean, denboraldi jakin batean ekoizten diren azken ondasun eta zerbitzuen balioa da, dirutan neurtua.
• BPGdmp (Merkatu-prezioetan): Familia-kontsumoa + Enpresa-inbertsioa + Gastu publikoa + Esportazio garbiak.
• BPGdfk (Faktore-kostutan): Soldatak + Alokairuak + Interesak + Enpresa-etekinak.
• Kontabilitate nazionala: Herrialde baten barnean, aldi jakin batean egiten diren ekonomia-jarduerei buruzko informazioa jaso eta jakinarazten duten adierazleen multzoa da.

Enplegua eta Biztanleria

• Biztanleria: Eremu geografiko

Hizkuntza Ez-konbinatorioaren Etapa (12-24 hilabete)

Etapa honetan, haurrak hitzak nahita esaten ditu. 12 hilabeterekin izendatuko ditu, eta 24 hilabete inguru dituenean, testuinguru barruko esaldi oso baten esanahia hartuko du. Urtebete inguruan, lehenengo hitzak agertzen dira, benetako hizkuntzaren hasiera markatuz. Zizakadura gutxiago izaten da. 9-18 hilabete bitartean, haurrak lehenengo hitz arruntak esaten ditu, edo gurasoek arruntzat ematen dituztenak.

Hitzen artikulazioa

/a/ izan ohi da lehen bokala, eta /p/ edo /m/ lehen kontsonantea. Ondorioz, "papa" eta "mama" lehen hitzak izatea erraza da. Zenbait kontsonante ez ditu ondo artikulatuko 7-8 urtera arte (f, s, z, j, ll, r, rr). Helduak imitatzen saiatuko dira, nahiz eta ezin ahoskatu hitz...

1.2. XX. mendeko pentsamoldearen oinarriak

Paul Ricoeur filosofoaren ustez, “susmoaren pentsalariak” hiru izan dira: Karl Marx, Friedrich Nietzsche eta Sigmund Freud. Hirukote honetan laugarren pentsalari bat koka dezakegu: Charles Darwin.

Susmoaren filosofiaren ezaugarriak

Zeintzuk dira pentsalari hauek elkarlotzen dituzten aspektuak? Hiru filosofoek zalantza ezagutza-mekanismo gisa bultzatzen zuten. Descartesen zihurtasunaren (“Cogito ergo sum”) ordez, “susmoa” kontzientzia kritikoaren ezinbesteko baldintza bihurtzen da. Pentsamenduaren tranpak eta ilusioak erakusteko, errealitate zehatzaren azterketa proposatzen zuten:

• Itxuraren azpian “benetako errealitatea” topatuko da.
• Susmoak errealitatearen egiturak topatzeko asmoz, munduaren

Bilboren sorrera eta kokapen geografikoa

Bilbo ibai-portu eta bidegurutze gisa sortu zen. Hasierako bilgunea portu bat izan zen, plangintzarik gabeko gune batean. Izenak adierazten duen bezala, zatirik garrantzitsuena ibaiaren ezkerraldean zegoen, gaur egun Bilbo Zaharra deitzen den eremuan.

Lehen portu hau Erromatar Inperioaren azken aldian edo Erdi Aroko lehen mendeetan garatu zen bi ertzetan, zenbait kairen inguruan (Martzana, Askao). Bertara bi bide garrantzitsuren adarrak iristen ziren: Balmaseda-Bilbo eta Urduña-Bilbo bideak.

Hiri Zaharra: Erdi Arotik Aro Modernora

1300. urtean aldaketa erabakigarria gertatu zen hiriaren sorrerarekin. Eremu lauan planifikatu zen hiri berria, gerora Zazpi Kaleak izenez ezagutuko zena. Kokapen horrek, ibaiaren...

Gantz Azidoak eta Haien Metabolismoa

Gantz-azidoak matrize mitokondrialean degradatzen dira β-oxidazioa izeneko bide metabolikoaren bidez. Gantz-azido katearen erabateko degradazioa lortu arte errepikatzen diren lau erreakzioen sekuentzia da:

• Deshidrogenazioa
• Hidratazioa
• Oxidazioa
• Tiolisia

Prozesu honetan, bi karbono atomoko unitateak askatzen dira: azetil-CoA molekulak, hain zuzen ere. Azetil-CoA horiek ondoren Krebsen zikloan sartuko dira; eta, erreduzitu diren koentzimak, aldiz, arnas katean oxidatuko dira. Azil-CoA molekula berriak beste β-oxidazio bati ekiten dio, eta berriro bi karbono galtzen ditu. Prozesu horrek gantz-azidoa guztiz degradatu arte jarraitzen du. Horretarako, zenbait β-oxidazio edo helize-bira beharko dira, eta bira horien...

Zein zen Primo de Riveraren diktaduran euskal kulturaren egoera? Euskal abertzaletasunak jazarpena sufritu zuen. Baina egoera horretan kulturgintzak berebiziko indarra eta garrantzia hartu zuen euskal abertzaletasunaren ideiak zabaltzeko.

Zeintzuk izan ziren horren bultzatzaile nagusiak? Euskal kultura bultzatze horretan hainbat izen nabarmendu ziren. Aitzol, Lauaxeta, Orixe eta Lizardik.

Lizardik zein ikasketa egin zituen? Polikaz gain, zein beste jardueretan aritu zen? Legelari-ikasketak egin Madrilen eta ondoren gerente lanetan jardun zuen bizitza guztian, lanaren ondorioz bidaia ugari eginez. Lizardik oso jarduera desberdinak izan zituen bizitzan: enpresa-gizona, idazlea, kultur eragilea eta polikaria izan zen. EAJko militantea izanik, Madrileko...

XX. mendeko pentsamendu filosofikoa hiru tradizio nagusi bereiziz ulertzen da: marxismoa, fenomenologia eta existentzialismoa, eta filosofia analitikoa. Hauek ez dira eskolak zentzu zorrotzean, baizik eta tradizioak, non ez dagoen gai edo ikuspuntu finkorik.

Filosofia Analitikoa

Filosofia analitikoa deskribatzea zaila da, baina bere ezaugarri nagusietako bat zientziarekin duen hurbiltasuna da. Filosofia honek enpirismo ingelesaren planteamenduak berreskuratzen ditu eta arrazionalismoa, espekulazioa eta idealismoa baztertzen ditu. Lengoaiaren analisia eta argitzapena funtsezkoak dira filosofia analitikoarentzat; filosofiaren helburua ez da munduari buruzko ezagutza mota bat ematea, baizik eta mundua ezagutzeko moduen gaineko hausnarketa egitea...

Federico Etxebarria eta Protekzionismoaren Defentsa

Aztertuko dugun testuak Federico Etxebarria alderdi liberaleko kide eta enpresari euskaldunak 1893ko abenduan ospatutako mitinean emandako argudioak batzen ditu. Librekanbismoari eta protekzionismoari buruzko ikuspegi subjektiboa ematen duenez, testu narratiboa da. Edukiaren arabera, politikoa eta ekonomikoa da; antzinean idatzitako testua denez, lehen mailako iturria da. Egilea Federico Etxebarria denez, banakako testua da; bestalde, helburu sozialak dituenez eta mitin baten transkripzioa denez, testu publikoa da.

Federico Etxebarriaren hitzaldia Bilbon ospatu zen 1893ko abenduaren 9an, Berrezarkuntzaren garaian, Maria Kristina Habsburgokoaren erregeordetzan. 1885ean Alfontso XII.a hil zenean,...