Arteak eta humanitateak ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Arkitektura Gotikoa

Estilo berritzailea, Saint-Denis basilika izan zen ideia berriak islatzen lehena.

Ezaugarriak

• Elementu sostengatzaileak: aparailu erregularra, harlandua.
• Elementu sostengatuak:
  • Arku zorrotza.
  • Gurutze-ganga.
  • Beirate-leihoak.
  • Pilare konposatuak euskarri.
• Gurutze-gangen garapena:
  1. Sinplea.
  2. Sexpartita.
  3. Izar formakoa.
  4. Konbatuak.
• Latin gurutzeko oina katedraletan, 3 edo 5 nabekoa.
• Kontrahormen gainean elementu dekoratzaileak.
• Arbotantea: gurutze-gangen pisua jaso eta kanpoko kontrahormetara bideratzen du.
• Mugagabetasuna iradokitzen du, ondorioz bukatugabearen sentsazioa.

Frantzian

• Zistertar ordena (Fontenayko abadia):
  • Erreforma zistertarra.
  • Garbizalea erlijioan.
• Chartres: 2 dorre kanpoan, barruan 3 nabe, elementu sostengatzaileak pilare konposatuak,

Antzinako Grezia: Herri Antolamendua

Hitzaurrea

Uharte ugari daude, lehorreko lurrak menditsuak dira eta ibar estuak daude lautada batzuekin batera. Polisa estatu txikia zen, eta erasoa izanez gero erraz defendatzeko lekuan eraikitzen zuten; mendi edo muinoren baten maldan normalean. Leku gorenean akropolia egoten zen (muino sakratua). Hiritar batzuk emigratu egiten ziren polis berriak sortzeko.

Antolamendu Soziopolitikoa

Gizartearen ezaugarririk nabarmenena produkzio-modu esklabista da, zalantzarik gabe. Jabeak produkzio-baliabideak eta esklabuak zituen bere jabetzan. Salmentan edo trukaketan, esklabuek prezio jakin bat izan ohi zuten.

Antolamendu Politikoa

Antolamendu politiko nagusiak hauek izan ziren:

• Oligarkia
• Anarkia
• Tirania
• Demokrazia

Erlijioa

Bizantziar Inperioa

Historia eta Hedapena

• IV. mendean, Teodosio enperadoreak Erromatar Inperioa bi zatitan banatu zuen: mendebaldekoa eta ekialdekoa.
• V. mendean, germaniar inbasioengatik, mendebaldeko inperioa desagertu egin zen.
• Bizantziar Inperioak lurralde hauek biltzen zituen: Asia Txikia, Balkanetako penintsula, Siria, Palestina eta Egipto.

Kultura eta Artea

Kultura

• Kultura eta artea botere inperialaren sinboloak dira.
• Kultura klasikoa transmititzen du, Bizantziok Greziar mundutik jasotako eraginengatik.

Artea

• Oso erlijiosoa izan zen.
• Arte adierazpenak: [Jatorrizko testuak ez du zehazten, baina egitura hobetzeko, puntua mantentzen da.]

Islama

Ezaugarri Nagusiak

• VII. mendean Arabian sortu zen.
• Bere jarraitzaileak musulmanak dira.
• Erlijio monoteista da.

Erdi Aroko Europako Literatura

Bi literatura epiko mota bereizten dira Erdi Aroan: gesta kantak eta zaldunen poema narratiboak.

Epika: Gesta Kantak eta Zaldunen Poesia

Gesta Kantak Erdi Arokoak dira, ahoz transmitituak, eta gertaera historikoa eta legenda nahastetik sortuak. Gesta kanta horien hartzaile naturala noblezia zen, nahiz eta denborarekin herri tradizio bihurtu.

Proventzako Trobadoreak eta Maitasun Gortesaua

XII. mendean sortu ziren Proventzako (Frantziako hegoaldean) gorte feudaletan. Proventza trobadoreen lurraldea izan zen, eta bertako poeten bidez maitasun sentsibilitate berri bat hedatu zen Europa osora. Horri maitasun gortesaua deitu zitzaion, eta bere kodea du:

• Zalduna eta poeta zerbitzariak dira, damari obedientzia eta errespetua

Delacroix: "Askatasuna herriaren gidaria" (1830)

Eugène Delacroixek erabilitako pintzeladak luzeak eta askeak dira, eta koadroa orokorrean iluna da —gauaren irudia ematen du—; baina kolore beroek odola eta heriotza irudikatu nahian daudela ematen dute. Koadro hau Gerra Zibilean Valentziara eramatean kalte handiak izan zituen, baina gero konpondu zuten. Gaur egun "El Prado" museoan dagoela esaten da testu zaharretan.

Askatasuna herriaren gidaria margolanea Delacroixek 1830ean egin zuen, Frantziako iraultza burgesaren garaian, Karlos X.ren agintaldian. Koadroaren neurriak 260 × 325 cm-koa dira, eta oihal gaineko olio teknika erabili zuen. Garaia: erromantizismoa.

Konposizioa eta kolorea

Margolanaren gaia historikoa da, eta irudikatutakoa benetan...

Apolo eta Dafne: Gian Lorenzo Berniniren eskultura

Apolo eta Dafne Gian Lorenzo Berninik egindako eskultura da. Bultu biribileko eskultura mota da, marmolez egina. Ez zuen bloke bakar batean egin, baizik eta zatiak banaka landu eta gero batu zituen. 1622 eta 1625 urteen bitartean egin zuen. Eskultura honek gai mitologikoa du.

Eskultura hau ondo amaitua dago, era errealistan irudikatua eta aurpegiaren tratamenduari dagokionez adierazkorra da, batez ere Dafneren aurpegia. Goranzko diagonala eta mitologia-gaiaren trataera sentsualak dira konposizio bizi honen ardatz eta oinarri nagusiak. Bi ardatz nagusi aurkitzen ditugu: bata Dafneren eskutik Apoloren eskura, eta bestea, Dafneren gorputz osoa.

Eskultura honen konposizioaren ikusmoldea guztiz iraultzailea...

Eskulturen Ezaugarriak

Eskulturak sailkatzeko hainbat irizpide erabil daitezke, haien ezaugarri nagusiak aztertuz:

Errepresentazioa

Eskulturak errepresentatzen dutenaren arabera, bi taldetan sailka daitezke:

• Abstrakzioa (edo ez figuratiboa): Eskulturak forma ezezagunak errepresentatzen dituenean ematen da. Hau da, eskultura bolumena, forma, zeinu eta antzeko elementuez baliatzen denean.
• Figurazioa: Gai eta forma ezagunak errepresentatzen ditu. Honen barruan beste sailkapen bat bereizten da:
  • Eskematikoa: Formak sinplifikatuak agertzen dira.
  • Naturalista: Formak naturan ageri diren bezala agertzen dira. Honen barruan, bi azpimotatakoak aurki daitezke:
    • Errealistak: Bereizitasun guztiekin.
    • Idealizatua: Idealtasuna bilatzen duena.

Forma

Formen arabera, eskulturak...

Pintura: ezaugarri orokorrak

29. Pintura: gaiak eta konposaketa

• Gaiak: erlijiosoak eta profanoak (mitologikoak, alegorikoak, historikoak edo erretratua).
• Konposaketa: konplexua; talde handiekin gustua, arreta deitzeko zentro desberdinez.
• Erretratuetan, aldiz, bakarrik oinarrizko elementuak agertzen dira.
• Lerroak: dinamikoak eta konplexuak. Diagonala nahiago dute edo horizontalen eta bertikalen konbinaketak.
• Kolorea: aberatsa, nabarmentzen olioaren erabileragatik eta kontrasteak zonaldearen arabera.
• Elementu arraroak: bigarren mailako planoak, ispiluak.

30. Pintura: irudikapen motak

• Erlijiosoak: martirioak, sufrimendua eta odola.
• Mitologikoak: normalean pertsonaia garaikideekin garatuak.
• Alegorikoak: bertuteak eta bekatuak pertsona moduan irudikatuak.
• Erretratuak:

Erreforma: Martin Lutero

Luterok Elizaren funtzionamenduarekin ados ez zegoenez, 95 tesiak aurkeztu zituen:

• Sakramentuak bitara murriztu zituen.
• Meza kendu eta Biblia norberak interpretatzea aldarrikatu zuen.
• Purgatorioaren kontzeptua ukatu zuen.
• Elizkizunak herri bakoitzeko hizkuntzara itzuli nahi zituen.
• Elizako kideen bizimodua aldatu nahi zuen.
• Santuen eta erlikien gurtza ukatzen zuen.
• Indulgentziekin bukatu nahi zuen.
• Aita Santuaren irudia ezabatu nahi zuen.
• Simonia, nikolaismoa eta nepotismoa ezabatu nahi zituen.

Ondorioa: Erlijio ezberdinak sortu ziren.

Kontraerreforma: Trentoko Kontzilioa

Eliza katolikoaren erantzuna erreformari:

• Sakramentuak zazpi mantendu ziren.
• Meza mantendu zen eta Elizak bakarrik azal zezakeen Biblia.
• Purgatorioa mantendu zen.