Arteak eta humanitateak ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Erromaren Testuinguru Historikoa

Italiako mendebaldean kokatuta, Erromaren historia hiru etapa nagusitan banatzen da:

1. Etruskoen menpeko garaia (K.a. VII-VI)

• Hiriaren sorrera etruskoen eskutik.
• Mende bat baino gehiago iraun zuen eragin politiko, artistiko eta kulturala.
• K.a. VI. mendean, erromatarrak etruskoen kontra altxatu eta kanporatu egin zituzten.

2. Errepublika (K.a. VI-I)

• Errepublika ezarri eta erromarkuntza prozesuari hasiera eman zitzaion.
• Egitura politiko, kultural eta sozialak finkatu ziren.
• Erromako hiriaren botere-nahiaren ondorioz, inperioa zabaltzeko prozesua hasi zen.

3. Inperioa (K.a. I - K.o. V)

• Erroma berregituratu zen.
• Botere militarra eta politikoa enperadorearen esku geratu zen (lehena: Octavio Augusto).
• Konkistei ekin zitzaien

Arkitektura Gotikoaren Kanpoaldeko Elementuak

Beste bi elementu nabarmentzen dira kanpoaldean: bi isurkiko estalkia eta zinborioa, zenbaitetan gurutzadura koroatzen duena. Ageri diren beste elementu arkitektonikoak orratzak eta piramide edo kono formako pinakuluak, dorreetan, eta gableteak, frontoi modura jarritako punta-zorrotzak, eraikinen bertikaltasuna azpimarratzeko baliatzen dira.

Arkitektura gotikoaren bilakaera aztertzeko, beharrezkoa da eraikin erlijiosoak (batez ere katedralak) eta eraikin zibilak bereiztea.

Adibideak

• Notre-Dame (Irudiak)
• Sainte-Chapelle (Beirateak)

8.6. Pinturaren Dibertsitatea Aro Gotikoan

Teknikak eta Materialak

• Pixkanaka, freskoan egiten zen horma-pintura baztertu eta taula gaineko pintura eta beiratezko pintura erruz

Eskultura Grekoaren Aroak

Hiru aro bereizten dira:

• Aro Arkaikoa (K.a. VII eta VI mendeak)
• Aro Klasikoa (K.a. V eta IV mendeak)
• Aro Helenistikoa (K.a. III-I mendeak)

Aro Arkaikoa

Garai honetako eskultura esanguratsuenak Kouroi eta Kore izenekoak dira.

Kouros (Mutilak edo gizon gazteak)

Kouros eskulturek mutilak edo gizon gazteak aurkezten zituzten (Kouroi pluralean). Biluzik ageri zituzten gazteak. Eskulturak hieratikoak eta erabat simetrikoak ziren, goitik beherako ardatz bati jarraituz. Ilea modu simetrikoan banatzen zen buruaren alde banatara, besoak (pixka bat tolestuta) gorputzarekiko paralelo jartzen ziren, eta hankak bat aurreratua eta bestea atzeratuta, biak tolestu gabe.

Adierazkortasunik eza da eskultura hauen beste ezaugarri bat.

Kore (Nesken

San Pietri plaza

San Pietri plaza: Komentatuko dugun obra Vatikanoko San Pietri plaza da. Bernini arkitektoak diseinatu zuen 1656 eta 1667 urteen artean. Honek Erromako Barrokoaren eredu hoberenetako bat osatzen du. Vatikanoko San Pietri plazak bi funtzio bete behar zituen: bat zibil eta praktikoa, eta bestea sinbolikoa.

• Funtzio zibil eta praktikoa: plaza fededunen masak jasotzeko gai izan behar zen eta Vatikanoaren zatia gainerako eraikuntzetatik bereizteko, horri garrantzi handiagoa emanez.
• Funtzio sinbolikoa: plaza Eliza Katolikoaren metafora bihurtu behar zen; jendeari ongi-etorria ematen dion eta Elizaren agintea eta presentzia sinbolizatzen duten besoen irudia eraikiz.

Berninik diseinatutako besoek elizaren beso irekien irudikapena ematen...

Sarrera

Lehendabiziko abangoardiek lengoaia klasiko figuratiboa hausten lagundu zuten:

• Fauvismoak kolorearen balio subjektiboa eta emozionala indartu zuen.
• Kubismoak errenazimentuak utzitako espazio monofokala deuseztu zuen.
• Futurismoak abiadura eta aldiberekotasuna azpimarratu zituen.
• Espresionismoa, azkenik, helburuak galduta zituen munduaren samintasunean murgildu zen.

Lengoaia figuratiboarekin berarekin haustea baino ez zen geratzen, natura imitatzeari uztea, eta hau abstrakzioaren bidez lortu zuten.

Abstrakzioa

Arte abstraktua errealitatekoak ez ziren formak irudikatzen hasi zen, irudiak eta objektuak konposizioetatik kanpo utziz. Ordura arteko mugimendu artistiko guztiak figuratiboak izan ziren, nahiz eta kasu batzuetan errealitatea zen bezala...

Velázquez Madrilgo Gorteko Erretratugile (1631-1648)

Madrilera itzuli eta gorteko erretratuekin aritu zen. Garai honetakoak dira Filipe IV.a, Olivaresko konde-dukea edota Baltasar printzearen erretratu bikainak zaldi gainean. Obra horietan paisaiak, bere lanean orain arte izan ez zuen garrantzia hartu zuen. Horrela, tonu urdinak eta berdeak nabarmentzen dira gehienbat.

Errege Familia eta Erretratu Psikologikoak

Errege-erreginaren inguruko familiartekoen eta bufoien erretratuak ere egingo ditu. Erretratu horietan pertsonaiak bakarrik azaltzen dira, gizatasunez irudikatuak, beraien izaera psikologikoa nabarmen utziz, beste edozein gizasemeren parean.

Bredako Errendizioa edo Lantzen Koadroa

Aipatu beharra dago baita Bredako Errendizioa edo Lantzen

Neoklasizismoa

Neoklasizismoak oinarria Antzinako Grezian eta Erroman du; antzinako oreka eta ordena berreskuratu nahi zen.

• Kolorea lerroaren menpe dago; lerroaren balio arrazionalak eta inguru garbiak dituzte gustuko.
• Oinarrizko koloreak erabiltzen dituzte bolumenak hobeto adierazteko.
• Perspektiba lineala erabiltzen da; pertsonaiak plano bakarrean agertuko dira.
• Argia hotza da eta argi-kontraste gutxi dago koadroetan.
• Gai batzuk mundu klasikotik datoz (biluziak) eta beste batzuk iraultzatik (historikoak, askatasunarekin lotuta daudenak).
• Konposizio geometrikoak eta sinpletasuna nahiago dituzte.
• Formek solemnitatea bilatuko dute eta irudiak eskulturalak balira bezala tratatuko dituzte.
• Gertaera aurkeztu egiten da, iritzirik eman gabe.
• Koadroaren xehetasun

Frantzia: Marcel Proust

"Denbora galduaren bila"

• Pertsonaiak aimeraren liburu bat idatzi nahi du, irakurleek irakurritakoa.
• 1. pertsonako narratzailea.
• Protagonista ezezaguna da:
  • Ez da deskribatzen.
  • Ez du izenik.
• Narratzaileen oroimenak erabakitzen du gertakarien garrantzia, luzera eta hurrenkera, kronologia lineala hautsiz (denbora elipseak, etab.).
• Nobelak pertsonariaren:
  • Nerabezaroa.
  • Lehen heldutasuna.
  • Haurtzaroa, etab., narratzen ditu.
• Pertsonaia nobela bat da, XIX. mendekoa modukoa.
• Pertsonaien bilakaera:
  • Psikologian.
  • Iritsietan.
  • Hizkuntzan ageri da.
• Gai nagusia dezepzioa da, hausnarketa filosofikoa, sexuala, etab.
• Giza talde zikoitz, dekadente bat, mesfidatia maitasunean ere, goranahia, etab.

Alemania eta Austria

Thomas Mann

Eleberri intelektuala

• Oso berrikuntza

Eraikuntza Elementuak eta Berrikuntza Teknikoak

Arkitekturan aldaketa handiak izan ziren; berrikuntza teknikoek eraikinak estaltzeko modu berriak ekarri zituzten.

Materiala

Harlandua erabiltzen jarraitu zen.

Oinplanoak

• Latindar gurutze formako oinplanoa dute, erromesaldirako eliza erromanikoetatik eratorria.
• Hiru eta bost nabekoak izan ohi dira.
• Girola edo deanbulatorioa eratzen da, absideko kapera erradialetarako sarbidea errazteko.

Euskarriak eta Altxaera

• Pilare konposatuak erabiltzen dira, pilare erromanikoek baino zutabe gehiago dituztenak, gurutze gangatik datozen nerbioak eusteko.
• Pisua arbotanteen edo zutoin-arkuen bidez igortzen zen kanpoko kontrahormetara.

Katedral Gotikoetako Hiru Pisuak:

1. Arku formeroak
2. Triforioa
3. Beirateak (leihoak)

Horregatik,...

1. Berpizkundea: Maquiavelo

1.1. Maquiaveloren obra nagusia

Zein zen Maquiaveloren obrarik garrantzitsuena? Non sortu zen obra hau? Zein da obra honen gaia?

Printzea Nikolas Maquiaveloren libururik ezagunena eta aipatuena da, Florentzian idatzi eta argitaratu zena. Gaia politika eta boterea dira; herri bat nola gobernatu, indartu eta ahuleziak nola ezkutatu azaltzen du.

1.2. Berpizkundearen definizioa

Zer izan zen Berpizkundea? Zeintzuk dira literaturaren ezaugarririk nagusienak?

XV. eta XVI. mendeetako kultura-mugimendua izan zen, Behe Erdi Aroan Florentzian hasi eta geroago Europan zehar hedatuz joan zena.

1.3. Errenazimentuko idazleen helburuak

Zein zen Errenazimentuko idazleen helburu nagusia? Zein helburu geratu ziren bigarren mailan?

Edertasunaren...