Arteak eta humanitateak ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Errenazimentuko Artea

XV. eta XVI. mendeen artean garatu zen.

XV. mendetik aurrera, aldaketa ekonomiko eta sozialak gertatu ziren. Gora zihoazen talde berriak sortu ziren: burgesak. Talde horiek Erdi Aroko kultura-eredua deuseztatu eta beste bat sortu zuten.

Errenazimentuko artearen jatorria Italian dago, eta bi garai nagusi izan zituen:

• Quattrocento (XV. mendea)

  Gune nagusiak Florentzia eta Toscana izan ziren, eta Medicitarrak izan ziren sustatzaile nagusiak.

  • Arkitektura: Alberti, Brunelleschi.
  • Eskultura: Donatello, Ghiberti.
  • Pintura: Masaccio, Fra Angelico, Botticelli, Mantegna, Paolo Uccello.

• Cinquecento (XVI. mendea)

  Gune nagusia Erroma izan zen. Aita Santuak izan ziren sustatzaileak. Europan zehar zabaldu zen, eta Errenazimentuko arteak horretan

Arkitektura Erromanikoa Frantzian

Peregrinazio Elizak: Ezaugarri Garrantzitsuenak

Peregrinazio elizak Frantziako eliz-multzorik garrantzitsuenetakoak dira. Ezaugarri nagusiak hauek dira:

• Eraikuntza handiak eta monumentalitate nabarmena.
• Eraikuntza guztiz gangatuak.
• Eskulturaz oso apaindurik (helburu didaktikoarekin).
• Hiru fatxada nagusi normalean (batean apainketa eskultoriko nabarmena).
• Oinplanoa hiru edo bost nabe, gurutzadura nabarmena, girola eta absidioloak agertzen dira.
• Arku formeroen gainean tribuna.
• Gurutzaduran kupularen ordez zimborrioa dago.
• Akustika perfektua, koroari garrantzi handia emanez, eta dorre asko.

Adibideak: Conqueseko Sainte-Foy, Compostelako Santiago.

Eskualdeko Arkitektura Aldaerak

Arkitektura erromanikoak Frantzian eskualdeko...

Auvers-sur-Oise: Van Gogh-en Gaueko Eliza Gotikoa

Sarrera

Auvers-sur-Oise, Parisko ipar-mendebaldeko herri pintoreskoa, Vincent Van Gogh-en azken urteetako inspirazio iturri izan zen. Bere margolanetan, gaueko argiaren efektuak maiz islatu zituen, eta Auvers-sur-Oiseko Eliza ez da salbuespena.

Margolanaren Deskribapena

Auvers-sur-Oiseko Eliza margolanak XIII. mendeko eliza gotiko bat irudikatzen du, gaueko zeruaren azpian. Argiaren efektuak elizari itxura beldurgarria ematen dio, erori behar duen eraikin baten sentsazioa sortuz.

Van Gogh-en pintzelkadak monumentu flamingero baten itxura ematen dio elizari. Eraikuntzak sortutako itzalak bidean eta zelaian nabarmenak dira, kolore ilunagoak erabiliz.

Zeruak itxura nahiko laua du, espiral itxurako pintzelkadak...

Al Andalusek eginkizun garrantzitsua izan zuen Inperio Musulmanaren ekialdetik jasotako greziar kultura klasikoa Europa kristaura zabaltzeko orduan. Kultura loraldirik handiena Abd ar Rahman III.arekin eta Alhaken II.arekin lortu zen, kalifaldiaren aroan. Kordobako errege-liburutegian 400.000 liburu baino gehiago zeuden, eta letren eta zientzien arloan irudi aipagarriak izan ziren. Letretan, arabiera hizkuntza ofizial bihurtu zen. Arabieraz idatzi zuten teologo, historialari eta poeta garrantzitsuenek, Ibn Khaldun eta Avempace filosofoak, besteak beste. Avempace izan zen Aristotelesen filosofia Mendebaldean hartu zuen lehenengoa, eta, aldi berean, beste filosofo batzuen inspirazio-iturri izan zen gero. Zientzietan, diziplina praktikoak izan...

Arkitektura Gotikoa

Gotikoa erromanikoaren bilakera logikoa izan arren, estetikoki gustu desberdinak adierazten ditu. Erromanikoan guneak garrantzia zuen, eta horregatik barnealdeak ilunak izaten ziren. Gotikoan gauzak aldatu egiten dira: luetasuna, estilizazioa eta argia dira arkitekto gotikoaren kezkak eta bilatzen dituen afektuak.

Erromanikoan eraikin nagusia monasterioa izan zen bezala, Gotikoan katedrala izango da. Bi estilo hauetan bi bizimodu kontrajartzen dira: baserri bizitza eta hiri bizitza.

Arkitekturaren Elementu Nagusiak

Arkitektura gotikoak dituen bi elementu garrantzitsuenak hauexek dira: arku zorrotza eta gurutze-ganga.

• Arku zorrotza: Erdi puntuko arkuak oreka eta lasaitasuna adierazten du; arku zorrotzak, aldiz, eskortzo eta dinamismoa.

Asian eta Ozeanian Hedadura Koloniala

Txina eta Persia ondoan zeuden. Ohikoagoak ziren kontzesioen sistema eta eragin-eremuen banaketa. Lurralde batzuk, Erresuma Batuaren, Frantziaren eta Herbehereen esku geratu ziren.

Beste potentzia batzuk hedatze kolonialean murgildu ziren:

• Errusiak Siberia gehitu, Indiarantz eta Txinarantz hedatuz.
• AEBek Espainia Filipinetatik eta Puerto Ricotik kanporatu zituen.

Kolonialismoaren Ondorioak: Gizarte Indigenetan Izandako Inpaktua

Ondorioak negatiboak izan ziren.

Arlo politikoan

Bertako gobernuak suntsitu edo atzerriko kontrolaren menpe geratu ziren. Kolonizatzaileek mugak nahierara jarri zituzten, gatazka etnikoak sortuz, lurralde berean aurkako herriak elkartu edo banatu zirelako.

Arlo demografikoan

Heriotza-tasak...