DBH mailako Arteak eta humanitateak ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Bizantziar Inperioa

Historia eta Hedapena

• IV. mendean, Teodosio enperadoreak Erromatar Inperioa bi zatitan banatu zuen: mendebaldekoa eta ekialdekoa.
• V. mendean, germaniar inbasioengatik, mendebaldeko inperioa desagertu egin zen.
• Bizantziar Inperioak lurralde hauek biltzen zituen: Asia Txikia, Balkanetako penintsula, Siria, Palestina eta Egipto.

Kultura eta Artea

Kultura

• Kultura eta artea botere inperialaren sinboloak dira.
• Kultura klasikoa transmititzen du, Bizantziok Greziar mundutik jasotako eraginengatik.

Artea

• Oso erlijiosoa izan zen.
• Arte adierazpenak: [Jatorrizko testuak ez du zehazten, baina egitura hobetzeko, puntua mantentzen da.]

Islama

Ezaugarri Nagusiak

• VII. mendean Arabian sortu zen.
• Bere jarraitzaileak musulmanak dira.
• Erlijio monoteista da.

Eskulturen Ezaugarriak

Eskulturak sailkatzeko hainbat irizpide erabil daitezke, haien ezaugarri nagusiak aztertuz:

Errepresentazioa

Eskulturak errepresentatzen dutenaren arabera, bi taldetan sailka daitezke:

• Abstrakzioa (edo ez figuratiboa): Eskulturak forma ezezagunak errepresentatzen dituenean ematen da. Hau da, eskultura bolumena, forma, zeinu eta antzeko elementuez baliatzen denean.
• Figurazioa: Gai eta forma ezagunak errepresentatzen ditu. Honen barruan beste sailkapen bat bereizten da:
  • Eskematikoa: Formak sinplifikatuak agertzen dira.
  • Naturalista: Formak naturan ageri diren bezala agertzen dira. Honen barruan, bi azpimotatakoak aurki daitezke:
    • Errealistak: Bereizitasun guztiekin.
    • Idealizatua: Idealtasuna bilatzen duena.

Forma

Formen arabera, eskulturak...

Erreforma: Martin Lutero

Luterok Elizaren funtzionamenduarekin ados ez zegoenez, 95 tesiak aurkeztu zituen:

• Sakramentuak bitara murriztu zituen.
• Meza kendu eta Biblia norberak interpretatzea aldarrikatu zuen.
• Purgatorioaren kontzeptua ukatu zuen.
• Elizkizunak herri bakoitzeko hizkuntzara itzuli nahi zituen.
• Elizako kideen bizimodua aldatu nahi zuen.
• Santuen eta erlikien gurtza ukatzen zuen.
• Indulgentziekin bukatu nahi zuen.
• Aita Santuaren irudia ezabatu nahi zuen.
• Simonia, nikolaismoa eta nepotismoa ezabatu nahi zituen.

Ondorioa: Erlijio ezberdinak sortu ziren.

Kontraerreforma: Trentoko Kontzilioa

Eliza katolikoaren erantzuna erreformari:

• Sakramentuak zazpi mantendu ziren.
• Meza mantendu zen eta Elizak bakarrik azal zezakeen Biblia.
• Purgatorioa mantendu zen.

Cinquecentoa: Errenazimentuaren Gailurra

XVI. mendean, Errenazimentua gailendu zen Italian, eta artearen hiriburua Erroma bihurtu zen. Aita Santuak izan ziren artearen mezenas nagusiak, eta arkitekturak, eskulturak eta pinturak batasun monumental bat osatu zuten. Garai honetan gizakiaren irudikapen perfektua bilatu zen, harmonia, oreka eta perspektiba sakonduz, tradizio klasikoak berrinterpretatuz eta berrikuntzak sartuz.

Pintura

Florentzian, Leonardo da Vinci izan zen margolari nagusietako bat, bere lanetan zientzia eta artea uztartuz. Bere ikerketa sakonak eta esperimentazioak sfumato teknika garatzeko bidea ireki zuten; teknika honek lerroak desdibultzatzen ditu eta argi-iluen arteko tranzizio finak ematen ditu, emaitza garrantzitsua izanik...

1. Zeintzuk izan ziren musulmanek sartu zituzten berrikuntzak? Ureztatzeko teknikak, labore berriak, kalitate handiko eskulangintza eta merkataritza biziko gunea.

2. Nolakoa zen eskulangintza eta ze motakoa? Mota asko sartu zituzten: zeramika, larru-bozelketa, urregintza, armagintza, kologarrien ekoizpena eta zetazko lanak.

3. Musulmanek Iberiar Penintsula konkistatu eta gero, ze beste erlijio taldeak geratu ziren eta zergatik? Kristauak eta juduak geratu ziren, kristau talde batzuek soilik iparraldera emigratu zutelako.

4. Zergatik kristau gutxi batzuek emigratu zuten iparraldera? Arabizatu nahi ez zutelako.

5. Zergatik arabiarrek berbereek baino botere gehiago zuten, guztiak musulmanak izanda? Arabiarrak lurralde onenak zutelako eta gobernuko...

Erdi Aroko baserriak: XV–XVI. mendeetako garapena

Oholezko txabola eta egitura

Erdi Aroko etxebizitzak oholezko txabolak ziren, baina ez ziren enborrez egiten: habeekin egindako barne-egitura eta goitik beherako oholez jarritako kanpoko lau paretak zituzten. Erdi Aroko txabolak gaur egungo baserriak baino askoz txikiagoak ziren, baina tokia bazegoen animalientzat, lastoa pilatzeko eta baita familiak bizitzeko ere. Hala ere, dolarea, bihitegiak, txerritegia eta borda etxebizitzatik bereizita zeuden.

XV. mendeko lehen baserri berrikuntzak

Euskal lurraldeetako lehen baserriak XV. mendean hasi ziren eraikitzen; bi berrikuntza nagusi gauzatu ziren. Alde batetik, kareaz eta harriz eraikitzen ziren. Eta bestetik, lehen aipatutako elementu guztiak (pertsonen...

Eskultura Barrokoaren Ezaugarri Orokorrak

Arkitekturarako aipatu ditugun ezaugarriak baliagarri izango zaizkigu eskultura aztertzerakoan ere. Indarra, monumentalitatea eta adierazkortasuna ziren nagusi, eta mugimendua kezkarik handiena.

Errenazimenduko oreka eta lasaitasunetik urrun, Barrokoak nahiago du mugimendua eta dinamismoa. Lerro bihurriak, espiralak, aireak eramandako oihalak, gorputz eta aurpegien adierazkortasuna dira ezaugarri nabarmenak.

Mugimendua adierazteko bideak

Mugimendua, esan bezala, garai hartako artisten obsesioa zen, eta hura adierazi ahal izateko bide desberdin asko erabili zituzten eskultoreek:

• Konposizioan lerro diagonalen garrantzia (batzuetan gurutze-forma duten lerro diagonal handien inguruan antolatuta egoten dira

Arte Erromanikoa

Testuinguru Historikoa

• Kronologikoki, X. mende bukaeratik XII. mende hasiera arte garatu zen. Herrialdearen arabera desberdina izan daiteke.
• Arte erromanikoak hiru fase edo aldi ditu:
  1. Lehenengo fasea: Lehen Erromanikoa edo Erromanikoaren hastapenak (X-XI. mende bitartean, 975-1075). Arkitekturan soilik ematen da. Lehen Erromanikoan ez dago eskultura eta pinturarik. Borgoñan, Normandian, Italia iparraldean eta Katalunian garatutako eskolak.
  2. Bigarren fasea: Erromaniko betea (Románico pleno) (XI-XII. mende bitartean, 1075-1150). Europa osoan garatu zen.
  3. Hirugarren fasea: Erromaniko berantiarra (XII-XIII. mende bitartean, 1175-1225).
• Fase hauek ez dira berdinak herrialde guztietan. Batasun edo homogeneotasun bat dago, baina baita aniztasun

Paleolitoa: Harri Aroaren Hasiera

Paleolitoa harri aroaren aldirik luzeena da (bizpairu milioi urte gutxi gorabehera).

Behe Paleolitoa

Garai honetan, gizakiak harrizko eta hezurrezko lanabesak lantzen zituen. Klan txikietan antolatzetik, ehiztari-taldeetan antolatzera pasa ziren (harrapariak eta nomadak). Elikagaiak ehizatik, arrantzatik eta basoko fruituetatik lortzen zituzten; baliabideak agortzean, beste leku batera mugitzen ziren.

Nafarroan, K.A. 200.000 eta 8.000 bitartean, klima leuna eta hezea zen. Zuhaitz gutxi zeuden, batez ere belarkiak. Faunari dagokionez, belarjaleak, haragijaleak eta sarraskijaleak zeuden. Neandertalak, talde txikietan, Ebro haranetik jaitsi ziren eta, azkenean, desagertu egin ziren (Ega, Arga, Aragoi, Irati ibaietan...

Arkitektura Erromatarra

Izaera Praktikoa

Ordenak

• Ezaugarriak: Greziarra (Joniarra), Toskanarra (Doriarra, Italian) eta Konposatua (kapitel kiribil joniarrak eta akanto-hosto korintiarrak).

Materialak

• Adreilua eta zementua.

Hormak eraikitzeko teknikak (Opus)

• Opus caementicium: Porlanaren aurrekaria. Harri koxkorra, area, kareharria.
• Opus spicatum: Adreilu luze bat da, arrainen ezkatak balira bezala.
• Opus reticulatum: Adreilu zati txikiak, sare-forma duena, Opus caementicium barruan.
• Opus quadratum: Harri harlandua luzatua, Opus caementicium barruan.
• Opus incertum: Harri puska oso irregularrak.

Estalkiak

• Arkitrabe-sabaiak.
• Erdi-puntuko ganga.
• Ertz-ganga.
• Maskorren gaineko kupula.

Eraikuntzak

Eraikuntza Zibilak

Antzokiak

Erromatarren antzokiko harmailak egitura erdi-...