Arkitektura Erromatarra: Ezaugarriak eta Eraikuntzak

Arkitektura Erromatarra

Izaera Praktikoa

Ordenak

• Ezaugarriak: Greziarra (Joniarra), Toskanarra (Doriarra, Italian) eta Konposatua (kapitel kiribil joniarrak eta akanto-hosto korintiarrak).

Materialak

• Adreilua eta zementua.

Hormak eraikitzeko teknikak (Opus)

• Opus caementicium: Porlanaren aurrekaria. Harri koxkorra, area, kareharria.
• Opus spicatum: Adreilu luze bat da, arrainen ezkatak balira bezala.
• Opus reticulatum: Adreilu zati txikiak, sare-forma duena, Opus caementicium barruan.
• Opus quadratum: Harri harlandua luzatua, Opus caementicium barruan.
• Opus incertum: Harri puska oso irregularrak.

Estalkiak

• Arkitrabe-sabaiak.
• Erdi-puntuko ganga.
• Ertz-ganga.
• Maskorren gaineko kupula.

Eraikuntzak

Eraikuntza Zibilak

Antzokiak

Erromatarren antzokiko harmailak egitura erdi-zirkularretan euskarridun ziren. Horretarako, arku-sailak eta, sarbideen estalki gisa, erdi-puntuko gangaz hornitutako egiturak erabili zituzten.

• Adibideak: Marceloren Antzokia (Erroma) eta Meridakoa (Espainia).

Anfiteatroa

Antzokiaren egitura bikoitza irudikatzen zuen oin obalatua edo eliptikoa zuen eraikin mota honek. Gladiadore eta piztien arteko joko eta ikuskizunen gertalekua zen.

• Adibideak: Erromako Koliseoa eta Arles eta Nimeskoak, Frantzian.

Zirkua

Pista laukizuzen bat, muturrak biribilduak zituena, eta erdigunean luzetarako egitura bat, spina deitua. Hipodromoa bihurtzen zen pista, eta bertan koadrigen lasterketak egiten ziren. Pistaren inguruan cavea edo harmailak jartzen ziren.

• Adibideak: Erroman, Circus Maximus.

Termak

Bainu-eraikin handiak ziren, eta garbitzera, kirola egitera eta jendearekin egotera joaten ziren erromatarrak. Are handiez osatuta zeuden eta ertz-ganga handiek estaltzen zituzten; gimnasioak, ur hotz edo beroko igerilekuak zituzten.

Barrualdeak modu aberatsean zeuden apainduta, marmolarekin, mosaikoekin eta freskoekin.

• Adibideak: Karakallako Termak.

Basilika

Hiru nabe izan zituen, eta erdiko nabea alboetakoak baino garaiagoa izaten zen. Nabe nagusiaren mutur batean, zirkulu-erdiko abside bat zegoen, eta bertan jartzen zen jainko baten edo enperadorearen estatua.

• Erabilerak: Batzarrak egiteko, finantzako trukeak egiteko eta administrazioaren kontrolerako erabiltzen zen.

Eraikuntza Erlijiosoak

Tenpluak

Toskanar ordenaz gainera, Korintoar ordena eta gainerako ordena greziarrak erabili ziren. Erroman ohikoak ziren tenplu hemiperipteroak eta atauri aurreko eskaileraren alboetan hormatxoak edukitzen zituzten, tenpluaren oinarri zen podiumaren alboko hormen luzapena balira bezala.

• Adibideak: Fortuna Virilis eta Agriparen Panteoia (Erroma), Maison Carrée (Frantzia).

Etxeak

Domus

Ardatz baten luzeran itxuratutako bizpahiru patioen inguruan antolatzen ziren gelak eta aretoak: harrera-patio txiki bat edo atrioa zabaltzen zen sarreran, eta haren inguruan egokitzen ziren officinae edo bezeroei harrera egiten zitzaien gelak. Beste patio bat edo bi, peristilo izenekoak, zabaltzen ziren barrurago. Haien inguruan antolatzen ziren gela pribatuak.

Insula

Egungo etxebizitza-blokeen aurrekoa genuke.

Oroimeneko Eraikuntzak

Garaipen Arkuak

Garaipen bat ospatzeko eraikitzen zuten. Jainkoei emandako laguntzagatik eskerrak ematen zizkieten. Arkua bi via nagusien arteko gurutzebidean goratzen bazen, tetrapilos izena hartzen zuen. Oroitu nahi zen garaipena erliebez apaindu eta dekoratu ohi zen arkua.

• Adibideak: Tito Arkuaren adibidea Erroman eta Barako Arkua Tarragonan.

Hirigintza eta Ingeniaritza

Hirien egitura eta ezaugarriak

Kanpamendu militarren egitura zuten oinarritzat. Oin laukizuzenaren barruan antolatzen ziren, eta laukizuzen haren erdialdean gune zabal libre baterako espazioa itxuratzen zen.

• Ingeniaritza lan handiak: Akueduktuak (Segovia), zubiak eta galtzada erromatarra.