Arkitektura Erromatarra: Eraikinak eta Hirigintza

Arkitektura Erromatarraren Eraikin Motak

1. Hirigintza: Erromatar hiria, trazadura eta foroa

Hiri erromatarrek betekizun politiko-militarrak, administratiboak edo ekonomikoak zituzten. Horrez gain, erromatarrek komunikabideen bidez lortutako hiri-sarea sortu zuten, merkataritzan aritzeko eta lurraldea kontrolatzeko. Planoaren diseinua ortogonala zen, kanpamendu militarretan erabilitakoaren antzekoa, bi kale nagusirekin: cardo eta decumanus izenekoak. Bi kale nagusi horien artean foroa zegoen, non eraikin nagusiak biltzen ziren. Bestalde, etxeak multzo txikietan antolatuta zeudenez, forma erregularra osatzen zuten.

2. Arkitektura erlijiosoa: Tenpluak

Erromatar tenpluek etruriar eta greziar tenpluen eragin nabarmena dute:

• Oinplano laukizuzeneko tenpluak: Podium altu baten gainean eraikitzen zituzten. Barruko gelara sartzeko mailadi edo eskailera bakarra zegoen, dotorea eta luzea. Hiru esparru zituzten; pronaosa edo aurreko aldea sakona zen. Zutabe osoak eraiki beharrean, hormari atxikitako zutabeak (erdi-zutabeak) egiten zituzten askotan. Kanpoaldean zeremoniak egiten ziren eta zutabe kopuruaren arabera sailkatzen ziren (tetrastiloak, hexastiloak edo oktastiloak). Adibidez: Fortuna Virilis eta Maison Carrée.
• Oinplano zirkularreko tenpluak: Greziarren tholos tradizioari eutsi zioten (adibidez, Erromako Panteoia).

3. Arkitektura zibila

• Basilika: Erromatarren garaiko eraikin publiko eta zibila zen (adibidez, Basilika Fulvia edo Maxentzioren basilika).
• Termak: Bainu-etxe publikoak ziren. Atal nagusiak: apodyterium (jantzigela), caldarium (bainu beroa), tepidarium (bainu epela), etab.
• Ikuskizun publikoetarako eraikuntzak:
  1. Antzokia: Edozein lekutan eraiki zitekeen (cavea, vomitorium, orchestra...).
  2. Anfiteatroa: Bi antzoki elkartzearen ondorioz sortua (adibidez, Flavio anfiteatroa edo Koliseoa).
  3. Zirkua: Eraikuntza luzea, albo kurbatuekin eta erdian spina bat zuena (adibidez, Circus Maximus).

Oroitzapenezko Arkitektura

• Garaipen-arkua: Adibidez, Konstantinorena.
• Oroitzapen-zutabeak: Adibidez, Trajanoren zutabea.

Ingeniaritza Lanak

Erromatarrek ingeniaritza lan bikainak egin zituzten: akueduktuak, zubiak eta galtzadak.

Etxe Erromatarrak

Domus edo etxe patrizioa familia aberatsen etxebizitza mota zen.