Batxilergoa mailako Plastika eta arte hezkuntza ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Diktadura frankistak, 1939tik 1975era, gizartean arrasto sakona utzi zuen, irabazle eta galtzaileen arteko banaketa ekarriz. Bi izan ziren gerraren ondorioak sakonki jaso zituztenak.

Gerra osteko industrializazioa (1960ko hamarkada)

Gerra ostean, industriaren egitura ia ukitu gabe gelditu zen. Gerra amaitu eta aste gutxira, EAEko lantegi gehienak lanean zeuden. Hasierako hazkundea apala izan zen, produkzio industrialaren hazkundean eta lurraldearen ekonomia berreraikitzean oinarrituta. Eskaria publikoa zen, eta, hein batean, EAEn garatuak zeuden sektoreetara bideratuta zegoen. Euskal goi-burgesiak etekin eta kapital metaketa handia lortu zituen. Euskadiko ekonomiaren talde hegemoniko gisa finkatuta, 1960ko hamarkadako hazkundearen protagonista...

Zer da Bertsolaritza?

"Neurriz eta errimaz, kantatzea hitza, horra hor zer kirol mota den bertsolaritza". Amuriza bertsolariak honela definitu zuen bertsolaritza. Bertso bat neurri, errima eta doinuz osatuta dago. Neurriak, adibidez, hauek izan daitezke: zortziko txikia, zortziko handia, hamarreko txikia eta hamarreko handia. Doinuari dagokionez, arlo honetan ez da musika tresnarik erabiltzen, baina jatorriaren arabera hiru kategoriatan sailkatzen dira: usadiozko doinu herrikoiak, bakoitzak osaturiko doinuak eta neurriz parera datozen doinuak. Errima, berriz, bertsolariaren araberakoak izaten dira, batzuk pobreak, beste batzuk oso onak.

Historia Labur bat

Historian atzera eginez, XIX. mendean kokatuko gara, garai hartan sortu baitzen bertsolaritza....

Xabier Amuriza: Bertsolaritzaren Berritzailea

Xabier Amuriza 1941eko maiatzaren 3an jaio zen, Amorebieta-Etxanon. Bere bizitza profesionala bertsolaritza, prentsa eta irakaskuntzaren inguruan garatu da. Gaztetan, Amorebietako karmeldarretan eta Derioko seminarioan ikasi zuen, eta 1965. urtean apaiz ordenatu zen. 1976an, apaizgoa utzi eta ezkondu egin zen; bere alaba, Miren Amuriza, bertsolari ezaguna da.

Amurizari bertsolaritza gustatzen hasi zitzaion gaztetan, batez ere familian eta inguruan bertsozaletasuna bizi zuelako. Bere aitak, aitonak eta inguru hurbileko jende askok bertsoak kantatzen zituzten, eta horrek eragin handia izan zuen berarengan. Apaizgaitegian zegoela, euskararekiko eta tradizioarekiko interesa areagotu zitzaion, eta han...

1. Bokal-fenomenoak

1.1. Bokal-alternantziak edo txandakatzeak

Bokalen arteko txandakatzeak euskalki batzuetan gertatzen diren aldaketa fonologikoak dira:

1.1.1. e/a alternantzia

• Berdin > bardin (B)
• Beltz > baltz (B)
• Igerri > igarri (B)
• Piper > pipar (B)
• Elkar > alkar (B, G)
• Izerdi > isardi (B)

1.1.2. o/u alternantzia

• Gizon > gizun (L, BN eta Z)
• Iparraldeko euskalkietan: Ontsa > untsa (L, BN eta Z)
• Izorratu > izurratu (L, BN eta Z)

1.1.3. i/u alternantzia

• Ile > ule (B)
• (H)iri > uri (B)
• Iltze > ultze (B)

1.1.4. e/i alternantzia

• Etxea > itxea (G)
• (Latina) Hechura > itxura (EB)

1.1.5. i/e alternantzia

• Irten > erten (G)
• (Latina) Virtutem > bertute (EB)

1.2. Bokal-asimilazioak

Hiru silabako hitzetan gertatzen diren asimilazioak:...

XIX. mendeko Euskal Herriko industrializazioa

XIX. mendean, Euskal Herria landa-industriatik industria modernora igaro zen. Bizkaian eta Gipuzkoan garapen ekonomikoa nabarmendu zen, eta Espainiako merkatuarekin harreman estuak sortu ziren.

Egoera ekonomikoa XIX. mendearen hasieran

Bizkaiko eta Gipuzkoako biztanleriak nekazaritzan bizi zen, baina zereal eskasia nabarmena zen eta elikagaiak inportatu behar ziren. Ondorioz, burdin oparoa baliabide nagusi bihurtu zen.

• Burdina: industrializazioaren oinarria
• Kostaldeko portuak: merkataritza erraztu zuen
• Europako industria-iraultza: eragin zuzena

Burdinaren industria eta Bilbo

1840an, Bilbo burdinaren industria-gune nagusi bihurtu zen. 1855ean, Bessemer prozesua ezarri zen, kostuak murriztu eta produkzioa...

Fedea eta Arrazoia Tomas Akinokoaren Garaian

Fedearen eta arrazoiaren arteko arazoak konpontzeko ahaleginean, Tomas Akinokoak garai hartako erlijio-ideia berriak ekarri zituen: kreazionismoa, arimaren hilezkortasuna eta salbazio-beharra. Horren ondorioz, ideia horien arteko harremanari buruz hausnartzera bultzatu zituen filosofo kristauak. Horrela, teologiak egia behar zun izan. Hortz, filosofo papera zein ondorioztatu behar zuten hur aurkitutako egiaren balioa eta filosofia-teologia harremana zehaztu ere.

Lehen Filosofia Kristaua

Teologia eta filosofia eskutik joan ziren. Haiek zioten erlijioa autosufizientea zela, ez zuela behar inolako justifikazio edo azalpen filosofikorik. S. Augustinen arabera, teologiaren eta filosofiaren helburua bera...

Euskal Gramatika eta Hizkuntza Ezaugarriak

Galdetzen

Galdetzen: 1. Aditzean ezkerreko atal gisa: etxea eta izensteak era indartuan. 2. Aditz-ekintza gisa: trinkoa eta elkartua. 3. Aditzean baietz edo ezetz gisa: ez eta bai (trinkoa, elkartua).

Deklinabide Auziak

Deklinabide auziak: Diptongoz amaitutakoak (au, ei, ai): bokalez amaitutakoak bezala. Salbuespena gau hitza, lekuzko singularreko kasuetan -e- lotura-bokala behar du. Sila bakarreko hitzek, zertaz kasuan, -e-.

Izen Bereziak

Izen bereziak: Mugagabean deklinatu, ez dute artikulurik behar. A hotsez amaitzen diren herri eta herrialde batzuek arazoa dute lekuzko kasuetan:

• Batzuek a berezkoa eta gorde behar dute (Naf, Don, Gip, Zub, Getaria, Errenteria, Ondarroa, Pasaia, Zumaia...).
• Beste batzuek

Planoen arteko loturak eta trantsizioak

Planoak teknika ezberdinez batu daitezke:

• Mozketa: B planoak A planoari jarraitzen dio.
• Kateatuta: A gradualki desagertzen da eta B agertzen da.
• Elkartuta: A desagertuz doa pantaila beltza utziz. B beltzetik ateratzen da.
• Gortintxoaren bidez: B ekartzen duen nolabaiteko efektu baten bidez desagertzen da A.

Efektu digitalak

Efektu digitalak: Informatikari esker aurrerapen handiak egin dira:

1. Pertsonaiariekin batera elkarrekin aritzen diren atzealde eta mundu birtualak sortzea. Horretarako aktoreek chroma key izeneko teknikaren bidez filmatzen dute.
2. Errealitatea ikusleak konturatu gabe manipulatzea: koloreak manipulatu, eszenatokian ez zeuden elementuak erantsi...
3. Pertsonaia birtualak sortzea: gero eta ohikoagoa da.

Zine mutuaren lehen urratsak

1895ean, Lumiere anaiek lantegietik ateratzen diren langileen filma egin zuten, eta Edisonek kinetoskopioa patentatu zuen, kamerak eta lan-tresnak sortuz. Zinema herriz herri eramaten zen bere ikuskizunen bidez.

Zinematografiaren sorrera

Amerikarrek zineman ikuskizun-gaitasun berria ikusi zuten lehenengoz. Europarrek, ordea, antzerkiaren luzapen gisa erabili zuten zinematografoa. Ingalaterran, dokumentalen alde egin zen.

Zine mutuaren garaia

Lehenengo zine-aretoak eraiki ziren, telesailak eta luzemetrajeak lantzen hasi ziren, eta filmaketan argi artifiziala erabiltzen hasi ziren.

Lehen Mundu Gerrak Europako zinemaren gainbehera ekarri zuen. Bitartean, zine amerikarra aurrera egiten ari zen, eta Hollywood sortu zen.

Gerra