Euskal Herriko industrializazioa XIX. mendean: burdinaren eta siderurgiaren garapena
XIX. mendeko Euskal Herriko industrializazioa
XIX. mendean, Euskal Herria landa-industriatik industria modernora igaro zen. Bizkaian eta Gipuzkoan garapen ekonomikoa nabarmendu zen, eta Espainiako merkatuarekin harreman estuak sortu ziren.
Egoera ekonomikoa XIX. mendearen hasieran
Bizkaiko eta Gipuzkoako biztanleriak nekazaritzan bizi zen, baina zereal eskasia nabarmena zen eta elikagaiak inportatu behar ziren. Ondorioz, burdin oparoa baliabide nagusi bihurtu zen.
- Burdina: industrializazioaren oinarria
- Kostaldeko portuak: merkataritza erraztu zuen
- Europako industria-iraultza: eragin zuzena
Burdinaren industria eta Bilbo
1840an, Bilbo burdinaren industria-gune nagusi bihurtu zen. 1855ean, Bessemer prozesua ezarri zen, kostuak murriztu eta produkzioa handitu zuena. Hala ere, fosforo gabeko mea behar zen, eta Ingalaterrakoa merkea zenez, arazoak sortu ziren.
Burdinbideak eta kapitala
1865erako, Bizkaiko burdin meategiak garrantzitsuak ziren, eta trenbideek garraioa errazten zuten. Kapitala Bilbon metatu zen, eta Bilbo Bankua 1891n sortu zen finantza-sistema sendotzeko.
Gipuzkoa eta Gasteiz: industria-eredu desberdinak
Gipuzkoan industria txikiagoa zen, sektore espezializatuetan oinarrituta. Eibar armagintzan nabarmendu zen, eta Deba, Urola eta Oria ibarretan ere industria garatu zen.
Industria-enpresa nagusiak
- Urquijo-Orbea (Gipuzkoa)
- Sánchez Ramade (Bilbo)
- CAF (trenbide-materiala)
Gizarte-aldaketak eta langile-baldintzak
Industrializazioak langile-klasea sortu zuen. Lan-baldintzak latzak ziren: lanaldi luzeak (11 ordu), ordainsari txikiak eta bizitza-baldintza eskasak. Langileak batez ere etxe-barruetan bizi ziren, eta elikadura urria zen.
Ondorioa
XIX. mendeko industrializazioak Euskal Herriaren egitura ekonomikoa eta soziala aldatu zuen, eta etorkizuneko garapenaren oinarriak ezarri zituen.