Apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Gatz Mineralak

Gatz mineralak izaki bizidunen funtsezko osagai inorganikoak dira, eta bi motatan sailkatzen dira:

Gatz Disolbaezinak

• Egoera solidoan aurkitzen dira eta egitura-funtzioa dute.
• Funtzioa: Kanpo eta barne eskeletoa eratzea.
• Adibidez: Kaltzio karbonatoa, kaltzio fosfatoa eta silizea.

Gatz Disolbagarriak

• Uretan disolbatuta, euren ioietan banatuta erabiltzen dira.
• Funtzio orokorra: Zelularen oreka osmotikoa eta pH-a kontrolatzen dute.
• Funtzio espezifikoa: Gatz bakoitzak bere funtzio espezifikoa du prozesu metabolikoetan.

Ura

Ura izaki bizidunen osagai nagusia da, eta bere molekula txikia, polarra eta erraz eratzen ditu molekulen arteko loturak, bereziki hidrogeno zubiak.

Uraren Propietateak eta Bizidunetan Ondorioak

1. Disolbatzaile unibertsala: Substantzia

Gizakiaren Ugalketa Prozesua

Gametoak eratzen dira, ernalketa gertatzen da, zigotoa enbrioi bihurtzen da. Umea garatu egiten da.

Giza Bizi-zikloa: Haurtzaroa, Pubertaroa eta Nerabezaroa

Haurtzaroa

Umea jaiotzen denean hasten da. Sexu-organoak garatzen hasten dira: mutilengan zakila eta eskrotoa, eta neskengan bulba.

Pubertaroa

Aldaketa fisiko eta hormonal handiak gertatzen dira. Neskengan lehen hilekoa agertzen da, eta mutilengan espermatozoideak sortzen hasten dira.

Nerabezaroa

Independentzia premia sumatzen dugu, eta gure sentimenduak eta gorputza ezagutzekoa ere.

Giza Ugaltze-aparatuak

Emakumezkoen Ugaltze-aparatua

• Obulutegiak: Almendra baten forma eta tamaina dute. Obuluak sortzen dituzte.
• Falopioren tronpak: Obulutegi bakoitza umetokiarekin lotzen

I. Sarrera: Gerra Karlisten Jatorria

Tronuaren oinordetzarengatik gertatzen dira gerra hauek. Fernando VII.ak alaba bat du, baina Lege Salikoak dioenez, emakume batek ezin du koroa oinordetzan jaso. Baina Fernando VII.ak lege hori aldatu eta Isabel koroa lortzea lortu zuen. Karlosi, ordea, ez zitzaion hori gustatu, berak jasoko baitzuen koroa lege hori aldatu ez balitz.

Bi bando sortu ziren:

• Karlistak: Absolutismo monarkikoaren alde zeuden. Karlosen koroa aldarrikatzen zuten. Jainkoa eta foruak babestu zituzten.
• Liberalak edo Isabeldarrak: Liberalak ziren. Konstituzionalismoa, monarkia parlamentarioa, estatuko lege bakarra eta Eliza Katolikoak bideratu gabeko gizarte zibila defendatzen zituzten.

II. Lehen Gerra Karlista (1833-1840)

Hiru etapa daude:...

gaia: Berrezarkuntzako sistema politikoa (1874-1923)

Alfontso XII.aren erregealdia (1874-1885):

1874ko abenduan hasi zen Berrezarkuntza, Seiurteko Demokratikoaren porrotaren ondoren. Borboikoen dinastia tronura itzuli zen, eta liberalismo kontserbadorea nagusitu zen (gobernu oligarkikoak). Antonio Cánovas del Castillo izan zen sistema berriaren antolatzailea. Saguntoko pronuntziamendutik Primo de Riveraren estatu-kolpera arteko sistema politikoak hiru oinarri zituen:

1. 1876ko Konstituzioa: 1845ekoaren bertsio modernoagoa, tradizio liberal moderatuan oinarritua. Erregearentzako botere zabalak, herritarren eskubideak agintarien kontrolpean, eta sufragio zentsitarioa zituen ezaugarri.
2. Bi alderdiko sistema (Txandakatzea): Bi alderdi ofizial txandakatu

Hirugarren Karlistaldia (1872-1876)

Hirugarren Karlistaldia Karlos VII.ak 1868ko iraultzaren ondorengo ezegonkortasunaren erdian tronua eskatu zuenean sortu zen. Gatazka honek babes handia izan zuen Euskal probintzietan eta Nafarroan, non karlistek "Jainkoa, Aberria, Foruak eta Erregea" leloa lortu zuten eta herriaren eta militarren babesa lortu zuten. 40.000 soldaduko armada osatu zuten, Lizarran ezarri zuten gortea eta egiturak ezarri zituzten, moneta propio bat bezala.

Euskal lurraldearen zati handi bat kontrolatu bazuten ere, porrot egin zuten Bilbo hartzeko helburuan. 1874an Alfontso XII.a iritsi zenean, karlisten laguntza murriztu egin zen, batez ere burgesiaren artean, liberalismora jo baitzuen.

1876ko karlisten porrotaren ondoren, Espainiako...

Mendebaldeko Euskararen Azterketa

Sarrera

Jarraian, mendebaldeko euskararen, bizkaieraren, ezaugarri nagusiak aztertuko ditugu, adibideekin batera. Aldaketa fonetiko, fonologiko, morfologiko eta sintaktikoak landuko dira, galdera-erantzun formatuan eta hiztegi txiki batekin osatuta.

Aldaketa Fonetiko eta Fonologikoak

• Andidxa (Handia): Aldaketa fonetiko-fonologikoa. Hiatoaren artean kontsonantea gehitu da (d) eta honi epentesia deritzo.
• Ardao (Ardoa): Aldaketa fonetiko-fonologikoa. Hiato txandakatzea: oa > ao.
• Baltza (Beltza): Aldaketa fonetiko-fonologikoa. "e" > "a" bokal txandakatzea "l" albokari aurretik.
• Nausixenetaikua (Nagusienetarikoa): Lau aldaketa agertzen zaizkigu hemen eta guztiak dira fonetiko-fonologikoak: bokal arteko herskariaren

Kanpo Merkataritza: Definizioa eta Oinarriak

Kanpo merkataritza herrialdeen artean egiten den ondasun eta zerbitzuen trukea da. Ondasunak atzerrian erosteari inportazio esaten zaio, eta ondasunak atzerrian saltzeari esportazio. Biak merkataritza-balantza izeneko dokumentuan erregistratzen dira.

Antolakuntza eta Eragileak

• Munduko Merkataritza Antolakundea (MMA)

  Munduko Merkataritza Antolakundea (MMA) hainbat helburu ditu: merkataritza-zergak ezabatzea edo murriztea, merkataritza desleiala zigortzea, eta antolakundeko kideen arteko eztabaidak arbitratzea. Horrela, merkataritza askatasuna handitzen da. 2008ko krisialdiak, ordea, kanpo-merkataritza babesteko neurriak hartzera behartu ditu herrialdeak.

• Merkataritza-Blokeak

  Merkataritza-blokeak herrialde

Seiurteko Demokratikoa (1868-1874)

1868ko Iraultza Loriatsua eta Behin-behineko Gobernua

1868ko irailaren 18an, “Gora Espainia ohorez” lelopean, soldadu talde batzuk matxinatu ziren Cadizen, Juan B. Topete brigadierraren agintepean, eta Prim nahiz Serrano jeneralen babesa lortu zuten. Irailaren 28an, matxinatuek gobernuak bidalitako tropei aurre egin zieten Alcoleako guduan, eta azken hauek porrot handia izan zuten. Gobernuak dimititu behar izan zuen, eta Isabel II.a (Lekeition zegoen) laguntza gabe gelditu eta Frantziara alde egin behar izan zuen.

Serrano jenerala, Batasun Liberaleko kidea, erregeorde izendatu zuten, eta Prim jenerala, alderdi progresistako kidea, behin-behineko gobernu-buru. Dekretu berriak onartu ziren: biltzeko askatasuna,...

KOKAPENA

AZTERKETA

Deskartesen Metodoa

Deskartesen helburua jakintza berreraikitzea zen, iraganeko akatsak saihestuz eta zerotik hasiz. Ulertezina gertatzen zitzaion pentsatzea arrazoi bakarra eta bera izanda gizakiarentzat, nolatan egon zitezkeen gai bati buruz iritzi bat baino gehiago. Ondorioz, eszeptizismo handiko garai hartan, zientziaren batasuna behar zela konturatu zen. Are gehiago, kontuan hartzen badugu zientzia bat eta bera dela guztiontzat. Izan ere, benetakoa eta gezurrezkoa banatu eta zientzia eraikitzen duen arrazoimena bakarra da. Desadostasun edo iritzi desberdin honen kausa, arrazoiaren bideratze txarra izan behar zuen. Metodo unibertsal baten falta, azken finean. Hortaz, bere ustez, akatsa zen arrazoia ez zegoela ongi bideratua, beraz, metodo...