Hasiera / Apunteak / Biologia /

Gizakiaren ugalketa eta bizi-zikloa: ugaltze-aparatuak eta erditzea

Biologia-n eguneratua3,62 KB

Laburpena

Dokumentuak gizakiaren ugalketa prozesua azaltzen du, bizi-zikloaren fase nagusiak (haurtzaroa, pubertaroa eta nerabezaroa) barne. Emakume eta gizonen ugaltze-aparatuen organoak eta haien funtzioak deskribatzen dira, baita erditzearen hiru faseak eta ugalketa artifizialeko bi teknika ere.

Funtsezko puntuak

  • Ugalketa gametoen sorrerarekin hasten da; ernalketan zigotoa sortzen da, eta horrek enbrioia eta fetua garatzen ditu.
  • Bizi-zikloaren fase nagusiak haurtzaroa, pubertaroa eta nerabezaroa dira.
  • Emakumezkoen ugaltze-aparatuak obulutegiak, falopioren tronpak, umetokia, bagina, klitoria eta ezpainak ditu.
  • Gizonezkoen ugaltze-aparatuak barrabilak, prostata, uretra, epididimoa, hodi deferenteak, semen-besikulak, zakila eta eskrotoa ditu.
  • Erditzeak hiru fase ditu: dilatazioa, kanporatzea eta haurrondokoa botatzea.
  • Ugalketa artifizialaren bi teknikak intseminazio artifiziala eta in vitro ernalketa dira.

Frogatu zeure burua

Gizakiaren Ugalketa Prozesua

Gametoak eratzen dira, ernalketa gertatzen da, zigotoa enbrioi bihurtzen da. Umea garatu egiten da.

Giza Bizi-zikloa: Haurtzaroa, Pubertaroa eta Nerabezaroa

Haurtzaroa

Umea jaiotzen denean hasten da. Sexu-organoak garatzen hasten dira: mutilengan zakila eta eskrotoa, eta neskengan bulba.

Pubertaroa

Aldaketa fisiko eta hormonal handiak gertatzen dira. Neskengan lehen hilekoa agertzen da, eta mutilengan espermatozoideak sortzen hasten dira.

Nerabezaroa

Independentzia premia sumatzen dugu, eta gure sentimenduak eta gorputza ezagutzekoa ere.

Giza Ugaltze-aparatuak

Emakumezkoen Ugaltze-aparatua

  • Obulutegiak: Almendra baten forma eta tamaina dute. Obuluak sortzen dituzte.
  • Falopioren tronpak: Obulutegi bakoitza umetokiarekin lotzen duten hodiak dira. Bertan gertatu ohi da ernalketa.
  • Umetokia: Organo hutsa da, gihartsua. Bertan garatzen da fetua haurdunaldian.
  • Bagina: Pareta gihartsuko hodia da, umetokia kanpoaldearekin lotzen duena.
  • Klitoria: Nerbio-bulkada ugari dituen organoa da, oso sentibera.
  • Ezpain handiak: Kanpoko sexu-organoak estaltzen dituzten larruazal-tolesak dira.
  • Ezpain txikiak: Larruazal mehe eta sentiberako tolesak dira, ezpain handien barruan daudenak.

Gizonezkoen Ugaltze-aparatua

  • Barrabilak: Eskrotoan dauden guruinak dira. Espermatozoideak eta testosterona sortzen dituzte.
  • Prostata: Uretraren hasiera inguratzen duen guruina da. Semenaren zati bat sortzen du.
  • Uretra: Maskuria eta prostata zeharkatuz kanpoaldera doan hodia da. Gernua eta semena kanporatzeko balio du.
  • Epididimoa: Barrabilaren atzealdean dagoen hodi luzea da. Bertan gordetzen eta heltzen dira espermatozoideak.
  • Hodi deferenteak: Epididimoen jarraipena dira, espermatozoideak epididimotik uretrara garraiatzen dituzten hodiak.
  • Semen-besikulak: Semen-likidoaren zati handiena sortzen duten guruinak dira.
  • Zakila: Zilindro formako organoa da, kanpoaldera semena eta gernua kanporatzeko.
  • Eskrotoa: Larruazalez eta mintzez osatutako poltsa da, barrabilak barnean dituena.

Erditzea

Hiru fase nagusi ditu:

  1. Dilatazioa

    Umetoki-lepoa dilatatzen hasten da. Baginako giharrak erritmikoki uzkurtzen hasten dira. Zaku amniotikoa apurtu eta likido amniotikoa kanpora ateratzen da; horri 'urak botatzea' esaten zaio. Fase horrek 8-12 ordu iraun dezake.

  2. Kanporatzea

    Umetokiaren uzkurduren ondorioz eta amak diafragmarekin bultzaka egiten duen indarraren ondorioz, fetua kanpora ateratzen da. Une horretarako, umetoki-lepoa eta bagina erabat dilatatuta daude, eta fetua haiek zeharkatuz irteten da. Behin kanpoan, haurrak lehen arnasa hartzen du eta zilbor-hestea mozten da.

  3. Haurrondokoa botatzea

    Kanporatu eta 5-15 minututara, plazenta ateratzen da endometrioko hondarrekin batera.

Ugalketa Artifiziala

Intseminazio Artifiziala

Gizonaren semena emakumearen umetokian sartzean datza.

In Vitro Ernalketa

Emakumeak hormonak hartu behar ditu hainbat obulu sortzeko. Obuluak gorputzetik kanpo ernaltzen dira espermatozoideekin. Zigotoak zatitzen hasten direnean, haietako batzuk amaren umetokian sartzen dira.

Deskargatu

PDF Word HTML

Ohiko galderak

Zein fasetan banatzen da erditzea?

Erditzeak hiru fase nagusi ditu: dilatazioa, kanporatzea eta haurrondokoa botatzea. Dilatazioa 8-12 ordu iraun dezake.

Zer da intseminazio artifiziala?

Gizonaren semena emakumearen umetokian sartzean datza.

Zer gertatzen da in vitro ernalketan?

Emakumeak hormonak hartzen ditu hainbat obulu sortzeko. Obuluak gorputzetik kanpo ernaltzen dira espermatozoideekin, eta zigotoak zatitzen hasten direnean, batzuk umetokian sartzen dira.

Frogatu zeure burua

Berrikuspen-txartelak

Sakatu txartel bat erantzuna ikusteko.

Testa

1. Non gertatzen da ernalketa emakumezkoen ugaltze-aparatuan?
2. Zein organok sortzen ditu espermatozoideak eta testosterona?
3. Zein da erditzearen lehen fasea?
4. Zer da zaku amniotikoa apurtzean kanporatzen dena?
5. Zein organotan garatzen da fetua haurdunaldian?
6. Non hasten dira espermatozoideak heltzen eta gordetzen?

AA bidez dokumentutik sortutako galderak: egiaztatu erantzunak testuarekin.