Inpresionismoa

Testuinguru historikoa

• XIX. mendearen azken laurdena, Frantzian (Paris).
• Kapitalismoak eragindako aldaketa tekniko, ekonomiko eta sozialen emaitza da.
• Inpresionistek talde-kontzientzia zuten.
• Argazkigintzaren agerpenak krisi bat eragin zuen pinturan. Horrek ikerketa berriak eta pintura tradizionalarekiko haustura ekarri zituen.
• Abangoardia historikoei atea ireki zien mugimendua izan zen.
• 1874an, lehen erakusketa egin zuten Nadar argazkilariaren estudioan. Akademiak haien koadroak gustuko ez zituenez, beste areto batzuetan aurkezten zituzten lanak. 1874tik 1879ra bitartean, zortzi erakusketa egin zituzten.

Ezaugarri nagusiak

Helburua

• Naturaren aurrean sentitutako zirrara adieraztea; bat-bateko inpresioak atzematea.

Kolorea

• Pigmentu berriak

Pintura Gotikoa: Estilo Nagusiak eta Ezaugarriak

Erromanikoaren elizetako horma-pintura desagertu zen, eta margotzeko lekua aldatu zen (erretaulak eta triptikoak), baita miniaturak ere sortu ziren. Pintura gotikoa hiru estilotan sailka dezakegu:

• Trecentoko Gotikoa (Italiako Gotikoa)
• Pintura Flandestarra

Trecentoko Gotikoa (XIV. Mendea)

Italian sortu zen. Horma-pintura ez zen desagertu, eta lan gehienak freskoak dira. Trecento esaten diote italiarrek XIV. mendeari, kultura-giroa adierazteko.

Naturaltasun Handiaren Ezaugarriak

Irudiek sakontasuna dute, espazioan kokatuta daude, itzalak adierazten dira, bolumenak eta sentipenak adierazten dira.

Florentziako Eskola

Cimabue izan zen aitzindaria eta Trecento pinturaren sortzailea. Giottok, berriz, irudiei...

Tornua

Biraderaz eta danborraz osatutako operadore mekanikoa da. Biraderari eragiten diogunean, danborraren inguruko kordel edo kablea bildu egiten da. Palankak bezala funtzionatzen du: potentziaren besoa erresistentziaren besoa baino handiagoa denean, hobari mekanikoa lortuko dugu. Formula honen bidez adieraz daiteke: Potentzia × Biraderaren besoa = Erresistentzia × Danborraren erradioa.

Txirrikak edo Poleak

Polea finko batek ez du ezarritako indarra biderkatzen, baina bai bere norabidea aldatzen.

Polipastoak

Polipastoa indar txikia erabiliz pisu handia altxatzea ahalbidetzen digun polea-jokoa da. Polea finkoek eta polea higikorrek osatzen dute. Polipastoak zenbat eta polea gehiago izan, orduan eta indar txikiagoa egin beharko da zama altxatzeko,...

Foruak Isabel II.aren Erregealdian

Isabel II.aren erregealdian, hiru Euskal Foru Probintzien egoera aldatu zen. Gobernu moderatuek, Isabelen erregealdiko urte gehienetan, galdutako foruen zati bat itzuli zieten: Batzar Nagusiak eta Foru-Diputazioak berrezarri zituzten. 1845eko Konstituzio moderatua eta hura garatu zuten legeak zentralistak baziren ere, Euskal Foruak ez ziren desagertu. Euskal Aldundien ordezkariek Foruen eta Konstituzioaren arteko bateragarritasunari buruz eztabaidatu zuten Madrilgo Gobernuarekin. Horrekin jaio zen fuerismoa.

Hiru Probintzietako Diputazioen administrazio- eta zerga-eskumenak arlo batzuetan handitu egin ziren, baina beste batzuetan uniformetasuna areagotu zen: Guardia Zibila eta Moyano legea ezarri ziren. Foru...

Malgutasuna

Malgutasuna: Kirolariaren mugimendu ahalmenak determinatzen dituen kualitatea da, giharren elastikotasunaren eta artikulazioen mugimenduen bidez, gorputz mugimendu guztiak ahalbidetzen dituena.

Giltzadura Mugikortasuna

Giltzadura bakoitza osatzen duten hezur, lotailu, kartilago eta abarren forma eta elkarrekin lotzeko erak eskaintzen digun mugimendu zabaltasunari giltzadura mugikortasuna deituko diogu.

Giharren Elastizitatea

Giltzadura guztiak gihar edo tendoiz inguratuak daude, eta lotailu eta kartilagoek mugatzen dituzte. Giltzadura inguratzen duen giharreriaren elastizitateak ere mugatzen du. Gure giharrak, berriro jatorrizko egoerara itzultzeko duten gaitasunari giharren elastizitatea deituko diogu.

Malgutasun Entrenamendurako Sistemak

Bide

Inprentaren Sorrera eta Bere Eragina Euskal Literaturan

XVI. mendea Pizkunde garaia izan zen. Inprentaren sorrerak erabat aldatu zuen ordura arteko egoera, liburuen zabalkundea erraztuz eta Europako hizkuntza askotan literaturaren hastapenak bultzatuz. Giro aproposa sortu zen literaturarako.

• 1456an, Gutembergek inprenta sortu zuen. Lehen liburua Biblia izan zen.
• Ordura arte, eskuizkribuak urriak eta garestiak ziren, eta latinez idazten ziren gehienbat, aberats eta intelektualen eskuetan zeudenak.
• Inprentaren sorrerarekin, liburuak ugaldu eta merkatu egin ziren, eta herri hizkuntzetara itzultzen hasi ziren.
• Inprenta erabakigarria izan zen Erdi Arotik Aro Modernorako urratsean.

Trentoko Kontzilioa (Erlijioan)

Trentoko Kontzilioa (1545-1563) Eliza Katolikoaren...

Etxahunen olerkari edo koblakari fama oso handia izan zen. Haren bertso-paper guztiak erre zituzten haren baina haren kanta asko ezagutzen ditugu, jendeak buruz ikasi, ahoz aho transmititu eta XX. mendearen azken aldean ikertzaileek bildu zituztelako.
Hiru multzotan bereizten da haren poesia:
1) Minaren poesia. Autobiografikoa da eta Etxahunek be barne-mina adierazten du: Ürxaphal bat, Mundian malerusik...
2) Gorrotoaren poesia. Etxahunek barneaurkako jarrera kontrajartzen ditu: Etxahunen bizitzaren
kantoria.
3) Ezkontzetan eta bat-batean kantatutakoak.
Iparragirre -->Euskal poetarik kantatuena da ziur asko
Abenturaz betetako bizimodua izan zuen Iparragirrek. Urretxun jaio zen, 1820. urtean. Gasteizen eta Madrilen bizi izan zen, baina 1833an...

Masaren Kontserbazioaren Legea (Lavoisier-en Legea)

Materia ez da sortzen ezta desagertzen ere, eraldatu egiten da.

Erreakzio kimiko guztietan, erreaktiboen eta produktuen masen batura berdina da.

Doikuntza

Masaren kontserbazioaren legea betetzeko, konposatu bakoitzari dagokion koefiziente estekiometrikoa idazten da, elementu bakoitzaren atomo kopuru bera egon dadin erreaktiboetan eta produktuetan.

Talken Teoria

• Bi substantziek erreakzionatzeko, talka egin behar dute.
• Talka egiteaz gain, erreakzioa gertatzeko, molekulen orientazioak eta abiadurak egokiak izan behar dira.
• Gainera, talka egitean, molekulen arteko lotura zaharrak hautsi eta lotura berriak sortzeko nahikoa energia egon behar da. Honi aktibazio-energia deritzo.

Erreakzioaren Abiaduran Eragiten

Nekazaritza ibiltaria edo luberritzea:

Eremu tropikaletako lurzoruak, oso pobre denez, denbora asko behar du leheneratzeko uzta bakoitzaren ondoren. Horrenbestez, nekazariek laborantza-eremuz aldatu behar izaten dute aldian-aldian.Nekazaritza-lanean, lehenik eta behin, baso-eremu bat mozten da, eta landaredia erre. Ondoren, lurra luberritu egiten da, errautsekin nahasteko, haiek baitira nekazaritza-mota honetan erabiltzen den ongarri bakarra. Gero, produktu ugari ereiten dira.

Nekazaritza ureztatu estentsiboa:

Laborantza ureztatuaren oinarria da laboreei ura botatzea, euri uraz gain, produktibitate handiagoko uzta lortzeko.Asia montzonikoko paisaia ureztatua da paisaia tradizionaletako bat. Ibaietatik gertu dauden eremuetan egiten da, eta haietan...

Errealismo Magikoa: Ezaugarriak

• Osagai magiko-fantastikoen agerpena nobelaren edukian, bertako pertsonaiek normaltasunez hartzen dituztenak.
• Intuizioari lotutako elementu magikoak, orokorrean, azalpenik ematen ez direnak.
• Zentzumenen agerpena, errealitatearen jabetzaren zati gisa.
• Mito eta legenden agerpena nobelaren edukian.
• Hainbat narratzaile izatea, ikuspuntu anitz eskaintzeko eta testuari konplexutasun handiagoa emateko.
• Denbora ziklikoa da, ez lineala.
• Egunerokoa aldatu egiten da esperientzia fantastiko eta naturaz gaindikoekin.
• Benetako gertaerei lotutako esperientziak.
• Heriotzaren fenomenoa: pertsonaiak hil daitezke eta, beharrezkoa bada, piztu.
• Eguneroko errealitatea eta mundu irreal-fantastikoa nahastuta.
• Eszenatoki gogorrak, pobrezia nagusi